Արդյոք մենք պահանջատիրոջ կեցվածք ունե՞նք

«Մենք պահանջատեր ենք». այսօր հաճախ կարելի է հանդիպել այս նախադասությանը: Ի՞նչ ենք հասկանում պահանջատիրություն ասելով, ինչպիսի՞ն պետք է լինի պահանջատեր հայն այսօր: Արդյոք մենք պահանջատիրո՞ջ կեցվածք ունենք: Life.Panorama.am-ը զրուցեց տարբեր բնագավառի ներկայացուցիչների հետ՝ հասկանալու, թե ո՞րն է այս հարցերին ընդհանուր մոտեցումը:

Արարատյան Հայրապետական թեմի Առաջնորդարանի Սուրբ Սարգիս եկեղեցու հոգևոր հովիվ և ԱՀԹ-ի երիատասարդաց կառույցների համակարգող Տեր Պետրոս ավագ քահանա Մալյանի բնորոշմամբ՝ ցեղասպանությունը տարբեր շերտեր ունի. «Կան մարդկային կորուստներ, մշակութային՝ գիր-գրականություն, արվեստ, հոգևոր՝ եկեղեցիներ, վանքեր, տնտեսական ցեղասպանություն: Նաև հսկայական տարածքային կորուստներ ունենք…Այժմ, կարծում եմ, պահանջատիրոջ մեր գիտակցությունը մի փոքր փոխվել է: Հասկանում ենք, որ միայն «հողերը» գոռալով չէ, այդ գոռացողներից որևէ մեկը չի գնալու այնտեղ ապրի: Այս բոլոր շերտերը պետք է ներառել»:

Քահանան նշեց, որ, ցավոք, պահանջատիրոջ կեցվածք չունենք. «Մենք այսօր նեղվում ենք, որ վաղը ժամը 13:00-ից հետո ենք գնալու Ծիծեռնակաբերդի հուշահամալիր, քանի որ մինչ այդ հյուրերն են գնալու: Բայց չէ՞ որ այդ հյուրերը մեզ համար են եկել, մեզ մխիթարելու, աջակցելու և մեր կողքին գտնվելու համար: Բայց չենք կարողանում հանդուրժել ու համբերատար լինել, մինչև այդ մարդիկ գնան: Չէ՞ որ նրանք ժամի, վերադառնալու խնդիր ունեն… Այնպես որ, դեռ ինքներս մեզանից պահանջելու, գիտակցելու շատ բան ունենք: Պետք է հասկանանք նաև, թե ի՞նչ է նշանակում Ծիծեռնակաբերդ գնալը»:

Մեր զրուցակիցը շեշտեց, որ ամեն ինչ պետք է սովորեցվի դեռ դպրոցից, տանից. «Ուրախությամբ պետք է նշեմ, որ այս օրերին հանդիպել եմ երիտասարդների, ովքեր գիտակցում են, թե ինչ է նշանակում պահանջատիրություն, ինչից և ինչպես այն պետք է սկսել: 100-րդ տարելիցը դեռ սկիզբն է, չպետք է բավարարվենք նրանով, որ նշեցինք, բարձրաձայնեցինք, հյուրեր ունեցանք ու վերջ… Ապրիլի 25-ից այս պատմությունը նոր էջ է բացում»:

Երգիչ Վրեժ Կիրակոսյանի կարծիքով, առաջին հերթին կարևոր է այն, որ յուրաքանչյուր հայ գրագետ և ճիշտ ինֆորմացիա ունենա Ցեղասպանության վերաբերյալ. «Միայն այդ միջոցով կծնվի ճշգրիտ, իսկական պահանջատիրություն երևույթը: Այսօրվա պահանջատիրոջ զենքը ցեղասպանության մասին տեղեկատվության տիրապետումն է և դրա տարածումը: Այդ ուժի ազդեցության ականատեսը դարձանք բոլորս, երբ Հռոմի Ֆրանցիսկոս պապը այն ճանաչեց և դատապարտեց: Ինձ համար կապ չունի, թուրքը վաղը, կամ 100 տարի հետո կընդունի իր կատարած ցեղասպանությունը, թե ոչ… ՀԱՅ ազգը որպես էթնոս կա, գոյություն ունի, մենք պարտավոր ենք այդ մասին պատմել ու փոխանցել եկող սերնդին: Սա է ինձ համար պահանջատիրությունը»:

Դերասան Գրիգոր Սուքիասյանը պահանջատիրությունը պատկերացնում է ֆինանսական փոխհատուցմամբ և առգրավված տարածքների վերադարձմամբ: Բայց, ոչ միայն… «Մենք պարտավոր ենք հասնել դրան, վերականգնել պատմական արդարությունը՝ անկախ նրանից, թե մեզանից քանի տարվա աշխատանք կպահանջվի: Դա մեր և մեր ապագա սերնդի խնդիրն է: Եթե մոռանանք անցյալը, ապա եկող սերունդը ապագայից զուրկ կլինի»,-նշեց մեր զրուցակիցը:

Դերասանուհի Անժելա Սարգսյանն անկեղծորեն խոստովանեց, որ պահանջատիրության բունն նպատակն իր համար փոքր-ինչ անհասկանալի է. «Թող ինձ ներեն իմ հայրենակիցները, բայց ես քաղաքականությունից այնքան էլ լավ չեմ հասկանում: Չեմ պատկերացնում, թե շոշափելիորեն մեր պահանջատիրությունն ինչպես պետք է դրսևորվի. եթե հողեր ենք պահանջում, ապա հիմա Արևմտյան Հայաստանի տարածքում միլիոնավոր քրդեր են ապրում, ում հետ անգամ թուրքական կառավարությունը խնդիր ունի, մե՞նք ինչպես ենք վարվելու… Իսկ ինչ մնում է բարոյական կողմին՝ իմ անձնական պահանջն արդարությունն է, համայն մարդկության կողմից ճշմարտության ընդունումը, որպեսզի ապագայում կանխվեն նմանատիպ ոճրագործությունները»:

Իսկ դերասան Նիկոլայ Եղիազարյանն այն հարցին, թե ինչպիսի՞ն պետք է լինի պահանջատեր հայն այսօր, նշեց. «Մենք մեր տեսակով բարոյական ենք և անսահման համբերատար: Մենք ընդամենը պահանջում ենք այն, ինչը մերն է՝ մեր հայրենի հողերը: Աշխարհը պետք է ճանաչի և ընդունի իրագործված ցեղասպանությունը: Սակայն կան անդառնալի բաներ. մենք ոչ միայն ունեզրկվել և հայրենազրկվել ենք, այլև մարդկային կյանքերի մեծ կորուստ ենք ունեցել. ոչ-ոք չի կարող հատուցել այդքան հայերի արյան դիմաց»:

Դերասան Էմիլ Գալստյանը պահանջատիրություն ասելով առաջնահերթ հասկանում է պապենական հողերի վերադարձը. «Պահանջատեր հայն այսօր մինչև ատամները զինված պետք է լինի և հետ վերցնի այն, ինչը մերն է, մեզանից է գողացված՝ հույսը չդնելով ոչ մի ազգի կամ նախագահի վրա»:

Դերասան, սցենարիստ, պրոդյուսեր Արմեն Թադևոսյանը  Life.Panorama.am-ի հետ զրույցում նշեց, որ մի բանում հաստատ համոզված է՝ պետք է շարունակել պահանջել Թուրքիայից՝ ընդունել Ցեղասպանությունը. «Բացի մեր պահանջարկից, մենք պետք է շարունակենք ապրել, շարունակենք սգալ և ուրախանալ, շարունակենք ապացուցել բոլորին, որ մենք եղել ենք, կանք ու կլինենք, և ոչինչ չի կարող ստիպել ՀԱՅ-ին ծնկի իջնել: Պետք է շարունակենք երեխաներ ունենալ և մեր պահանջը փոխանցել սերունդներին, մինչև… Եվ անպայնման արդարությունը կհաղթի»։