Լճաշենի ամրոց-բնակատեղիում կշարունակվեն ամրակայման և մասնակի վերականգման աշխատանքները
ՀՀ մշակույթի նախարարությունը կշարունակի իրականացնել Գեղարքունիքի մարզի Լճաշենի ամրոց-բնակատեղիի (կիկլոպյան ամրոց) կենտրոնական միջնաբերդի ամրակայման և մասնակի վերականգման նախագիծը:
Գեղարքունիքի մարզ կատարած աշխատանքային այցի շրջանակներում այս մասին հայտնեց ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը: «Լճաշենն այն հնավայրերից է, որ հարստ ացրեց մեր Պատմության թանգարանը: Հայ պատմամշակութային ժառանգության կարևորագույն նմուշների զգալի հատված հայտնաբերվել է հենց Լճաշենի պեղումներից: Բազմիցս քննարկվել է, որ այս ծրագիրը պահանջում է մեծ ներդրումներ, սակայն դրա վերականգման աշխատանքները կանգնեցնել չի կարելի: Լճաշենի ամրոց բնակատեղին ընդգրկվել է ՀՀ կառավարությանը ներկայացրած Մշակույթի նախարարության հնագիտության ծրագրում, և հաստատման դեպքում, կստանա ամենամյա ֆինանսավորում»,- նշեց նախարարը:
ՀՀ պետական բյուջեի հատկացումներով 2008 թվականից կատարվել է Լճաշենի բերդշենի կենտրոնական միջնաբերդի ամրակայման և մասնակի վերականգման նախագիծը: 2009 թվականին իրականացվել են մուտքին հարող հատվածի պեղման և վերականգման աշխատանքներ: Կառավարության հատկացրած 16 մլն գումարով պեղվել և ամրագրվել է միջնաբերդի հյուսիս-արևելյան հատվածի մեկ հինգերորդը: Աշխատանքները դադարեցվել էին ֆինանսական միջոցների սղության պատճառով: «Նման ամրոցները, որոնք կոչվում են նաև կիկլոպյան ամրոցներ, եզակի երևույթներ են, որոնք բնորոշ են Հունաստանին և Հայկական լեռ նաշխարհին: Հայաստանում դրանք հատկապես տարածված են Արագածոտնի և Գեղարքունիքի մարզերում, իսկ Սևանի լճի ավազանում կա մոտ 100 կիլոպյան ամրոց: Այս ամրոցներն այդպես են կոչվել, որովհետև քարերն այնքան մեծածավալ են, որ համարվել է, որ հասարակ մարդիկ չէին կարող դրանք կառուցել»,- պարզաբանեց Պատմամշակութային ժառանգության գիտահետազոտական կենտրոնի տնօրենի տեղակալ, վերականգնող-ճարտարապետ Հովհաննես Անանյանը:
Լճաշեն գյուղից մոտ չորս հարյուր մետր հարավ-արևելք, Գեղամա լեռնաշղթայի հյուսիսային վերջավորությունը կազմող, ձորակներով և ուղղագիծ ժայռերով կտրտված բլուրների վրա կառուցված է Լճաշենի ամրոց-բնակատեղին՝ բերդշենը: Այն գտնվում է քարակարկառներով հարուստ բարդ տեղանքում, որն իր ազդեցությունն է ունեցել ամրոց բնակավայրի հատակագծային և ծավալատարածական լուծումների վրա:
Գյուղի արևելյան եզրին, քարաժայռի վրա փորագրված է Արգիշտի Առաջինի սեպագիր արձանագրությունը՝ Կիեխունի քաղաքի (Լճաշենի ամրոց) երկիրը նվաճելու և Իշտիկունի քաղաքի երկիրը հասնելու մասին:
Ամրոցն ունեցել է վեց միջնաբերդ, որոնք միմյանց միացված են եղել արտաքին պարսպով: Այն շրջափակում է բնակավայրի ողջ տարածքը՝ կազմելով մի ամբողջական պաշտպանական համակարգ՝ խիստ անկանոն հատակագծով և 17,45 հա տարածքով:
Լճաշենի ամրոցը կառուցվել է վաղ բրոնզե դարում՝ մ.թ.ա. երրորդ հազարամյակու, զգալիորեն ընդլայնվել ուշ բրոնզե դարում և պահպանվել մինչև ուշ միջնադար: Հուշարձանի տարածքում հայտնաբերված հնագիտական նյութը թվագրվում է խալկոլիթից (պղնձի դար) մինչև ուշ միջնադար:
Ուրարտացիները վերակառուցել են միայն կենտրոնական միջնաբերդի հյուսիս-արևմտյան հատվածը, որտեղ առկա է Վան-Տոսպյան շինարվեստի ազդեցությունը: Բազմադարյա գոյության ընթացքում հուշարձանը զբաղեցրել է տարբեր տարածքներ՝ բնակատեղից վերածվելով ամրոցի, ամրոց-բնակատեղիի, քաղաքատեղիի, ապա միջնադարյան գյուղատեղիի:
