Իրականացվում է Դաշտադեմի ամրոցի պահպանման նախագիծը

ՀՀ կառավարության, ՀՀ մշակույթի նախարարության, «ԱՄԱՓ» մարդկային զարգացման ՀԿ-ի  և ԱՄՆ դեսպանատան մշակութային արժեքների պահպանության հիմնադրամի համաֆինանսավորմամբ  իրականացվում է Դաշտադեմի պահպանման նախագիծը:

Լինելով Կովկասում պահպանված ամենամեծ ամրոցներից մեկը` այն նաև պատմական ու ճարտարապետական նշանակություն ունեցող վայր է: Այստեղ են գտնվում  Սուրբ Սարգիս եկեղեցին  (7-րդ դար), Խանի պալատը (12-րդ դար) և քրիստոնեկան տապանաքարեր (9-րդ դար):

Ինչպես տեղեկացրին ՀՀ մշակույթի նախարարությունից, նախագծի շնորհիվ տարածքը մաքրվել է աղբից և շինությունների մնացորդներից, ինչը հնարավորություն է ընձեռել պեղումներ իրականացնել միջնաբերդի և պարիսպի շրջանում: Ավելի քան 1000 քառակուսի մետր տարածքում իրականացված հնագիտական պեղումների արդյունքում հայտնաբերվել է պարսպապատ՝ 62 գծամետր երկարությամբ՝ կառուցված սրբատաշ տուֆով և կրաշաղախով: Պեղումների արդյունքում բացահայտվել են  միջնադարյան տներ և առևտրի մեջ օգտագործվող առարկաներ, օրինակÕ վառարաններ, հայտնաբերվել են նաև վիմագիր արձանագրությամբ քարեր, խաչքարերի մասեր, բազմաթիվ հնագիտական նյութեր:

Այս մասին նոյեմբերի 9-ին Գյումրիում տեղի ունեցած ասուլիսի ժամանակ տեղեկացրեցին ՀՀ-ում ԱՄն դեսպան Ռիչարդ Միլսը և ՀՀ մշակույթի նախարար Հասմիկ Պողոսյանը: Ի դեպ, այս, ինչպես նաև Արենու քարանձավում առկա նշանակալի հնագիտական գտածոների պահպանման աշխատանքները և Ռաֆայել Աթոյանի «Ջաղացի ճանապարհին» որմնանկարի վերկանագնումն իրականացվել է ԱՄՆ պետքարտուղարության ֆինանսավորմամբ: Ընդհանուր առմամբ, երեք ծրագրերի համար հիմնադրամը հատկացրել է  200 հազար ԱՄՆ դոլար գումար:

«Հայաստանը երկարամյա ու հարուստ պատմություն ունի: Այն նաև բազմաշերտ է, տարբեր մշակութային դարաշրջաններ են եկել, միախառնվել ու անցել: Պահպանելով Դաշտադեմի ամրոցը՝ մենք կօգնենք ապագա սերունդներին հասկանալ որտեղից է սերում ժամանակակից հայ ժողովուրդը»,-իր խոսքում նշեց դեսպանը՝ փաստելով, որ ԱՄՆ պետքարտուղարությունը 2000 թվականին ստեղծելով ԱՄՆ դեսպանների մշակութային արժեքների պահպանության հիմնադրամը, ամեն տարի աշխարհով մեկ մի շարք ծրագրեր է ֆինանսավորում՝ եզակի մշակութային արժեքները պահպանելու համար: ԱՄՆ դեսպանատան մշակութային արժեքների պահպանության հիմնադրամը  2005 թ.-ից ի վեր Հայաստանում մշակութային վայրերի պահպանման  համար միջոցներ էր տրամադրում՝ ֆինանսավորելով այնպիսի նախագծեր, ինչպիսիք են Նորատուսի միջնադարյան գերեզմանատան և խաչքարերի հավաքածուի քարտեզավորումն  ու արժեքների ցուցակագրումը, Գառնիի միջնադարյան քարակառուց կամուրջի պահպանումը և ավանդական հայկական երաժշտության ու պարերի հավաքագրումը:

ՀՀ Արագածոտնի մարզի պատմության և մշակույթի անշարժ հուշարձանների պետական ցուցակում ընդգրկված Դաշտադեմի միջնադարյան ամրոցը /VII-XIX/ հանրապետությունում հնարավորինս ամբողջական պահպանված, հանրապետական նշանակության եզակի ամրաշինական համակարգերից է: Նկատի ունենալով ամրոցի գիտական, պատմաճարտարապետական բացառիկ նշանակությունն ու պահպանվածության վիճակը՝ ՀՀ մշակույթի նախարարությունը 2006 թ. ձեռնարկել է միջնաբերդի տարածքը «օտար» կառույցներից ազատելու, հուշարձանի համակողմանի ուսումնասիրման և վերականգնման աշխատանքները: 2006-2008 թթ. այդ աշ խատանքերի համար ՀՀ պետական բյուջեից հատկացված գումարով ամբողջությամբ վերականգնվել են առաջին պարսպապատի տարածքում գտնվող Սբ Սարգիս եկեղեցին, ամրոցի մուտքը, ամրակայվել և մասնակի վերանորոգվել են միջնաբերդը, առաջին և երկրորդ պարիսպների առանձին հատվածները: Ամրոցի վերականգնման աշխատանքերն ընդհանվել են  2008-2010 թթ.-ին և վերսկսվել միայն 7 տարի անց:

Փուլային սկզբունքով իրականացվող այս ծրագրի վերջնական նպատակն է նպաստել բնակավայրի մշակութային բազմազանության պահպանմանը, բացահայտել մասնակի վերականգնված  ու նորովի վերաիմաստավորված հուշարձանի մշակութային, սոցիալ-տնտեսական հնարավորությունները, ինչպես նաև ամրոցի բազայի վրա կազմակերպել Միջնադարյան Հայաստանի ռազմական արվեստին նվիրված մշտական ցուցադրություն և հիմնադրել արգելոց-թանգարան, մոտ ապագայում այն մշակութային, գիտակրթական, զբոսաշրջության  տարածաշրջանային կենտրոնի վերածելու ակնկալիքով:

Արմենուհի Մխոյան