Ինչո՞ւ անկեղծ չէր Կարեն Դուրգարյանը

Այն, որ ՀՀ վաստակավոր արտիստ Կարեն Դուրգարյանը վրդովված է Ալ. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական  թատրոնում գլխավոր դիրիժորի հաստիքի կրճատման փաստից, բնական է: Հանուն ակնեղծության նշենք, որ նրա փոխարեն ով էլ 14 տարի զբաղեցներ այդ հաստիքը, նման կերպ կարձագանքեր կառուցվածքային այդօրինակ փոփոխությանը, քանի որ այդ թատրոնում երբևէ դիրիժորի հաստիքը կրճատելու նախադեպ չի եղել: Ինչո՞ւ նման որոշում կայացվեց: Հարցի պատասխանը մեկն է՝ հնարավորություն տալ բոլոր դիրիժորներին հավասարապես ներկայանալու հայ հանդիսատեսին:

Կարեն Դուրգարյանի մասնագիտական բարձրորակի մասին երկու կարծիք լինել չի կարող: Նա սիրված դիրիժոր է թե՛  Հայաստանում և թե՛ արտերկրում: Գաղտնիք չէ նաև, որ նրան ինչքան գրկաբաց ընդունեցին Հայաստանում, նույնչափ գրկաբաց էլ կընդունեն աշխարհի ամենահայտնի ու ամենահռչակավոր համարում ունեցող այլ օպերային թատրոններում: Բայց որքանո՞վ է ընդունելի սեփական հավակնություններն իրացնելու համար կշեռքի մի նժարին դնել Հայաստանի հնարավորությունները,մյուսին՝ աշխարհի մնացած հայտնի նվագախմբերի հետ աշխատելու հրավերները: Սա , անշուշտ, առաջին հերթին արհամարհական վերաբերմունքի դրսևորում է սեփական երկրի հանդիսատեսի և ապա այն անհատների ու կոլեգաների հանդեպ, ովքեր 14 երկար ու ձիգ տարիներ աշխատել ու արարել են նույն կոլեկտիվում: 

Նշենք, որ Ալ. Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի ազգային ակադեմիական  թատրոնում գլխավոր դիրիժորի հաստիքը զբաղեցնելու համար Կարեն Դուրգարյանին նույն Գեղամ Գրիգորյանն է 14 տարի առաջ հրավիրել: Այս ընթացքում մեր ազգային թատրոնին թեև հաջողվել է պերեմիերաներ ներկայացնել, սակայն մեծանուն դիրիժորն այս ընթացքում որևէ մենահամերգով մայր բեմում հանդես չի եկել:

Հանուն անկեղծության նշենք նաև, որ նրա ղեկավարման տարիներին ստեղծագործական վեճերի պակաս նույնպես չի եղել, որի հետևանքով նույն թատրոնից հեռացել է անգամ ՀՀ վաստակավոր արտիստ, դիրիժոր Ռուբեն Ասատրանը: Իտալացի դաշնակահար Անտոնիո Կոնսալեսի համերգը նույնպես ձախողվել է Կարեն Դուրգարյանի հետ վիճաբանության պատճառով:

Այն, որ Կ. Դուրգարյանը հավակնոտ է և նրա հետ դժվար է լեզու գտնելը,նորություն չէ ոլորտին մոտ կանգնած ցանկացած մեկի համար, բայց նրա տաղանդը  գնահատելով շատերը գերադասել են անաղմուկ հեռանալ ասպարեզից, քան մենամարտել պարտիտուրային մոտենալու իրավունք ձեռք բերելու համար: 

Իր գլխավոր դիրիժոր աշխատած տարիներին թատրոնը լքեցին այլ հայտնի դիրիժորներ, Կ. Դուրգարյանն ասաց, որ էթիկայի նորմերը թույլ չեն տալիս հարցին պատասխանել, քանի որ հարցն իր կոլեգաներին է վերաբերում:

«Դիրիժորները, ովքեր չեն աշխատում Օպերային թատրոնում: Տեսեք, դուք խոսում եք իմ կոլեգաների մասին: Էթիկայի նորմերը թույլ չեն տալիս, որ ես իմ կոլեգաների մասին որևէ բան ասեմ: Նվագախումբը սովորաբար պետք է որոշի՝ ով է այն դիրիժորը կամ այն դիրիժորական թիմը կամ արտիստը, ովքեր ունեն այն պաշարը, որով կկարողանան օրկեստրին բավարարել, որպեսզի օրկեստրի մակարդակը բարձրանա: Կներեք, մենք կարող ենք ունենալ շատ դիպլոմ ունեցող դիրիժորներ, բայց հավատացեք, 3 վայրկյան հետո արդեն նվագախումբը գիտի՝ ով է կանգնած իր առջև: Մեծ փորձառության դեպքում նվագախումբը կարողանում է իր գնահատականը տալ, իսկ ես իմ կոլեգաների մասին գնահատական տալ չեմ ուզում»,- ասաց Կ. Դուրգարյանը:

Իր ղեկավարման տարիներին օպերային թատրոնի ներկայացրած պրեմիերաներին անդրադառնալով՝ նա ասաց, որ պրեմիերա անելու խորհրդային ժամանակների հնարավորությունները նոր հանրապետության հնարավորությունների հետ համեմատել, թեև հնարավոր չէ, սակայն վերջին տարիներին այն գնալով ավելացել է: Նախկին գլխավոր դիրիժորի խոսքով՝այս ընթացքում, անշուշտ, կոնֆլիկտներ և քննարկումներ եղել են, որոնք ստեղծագործական մտքի շուրջ են եղել և եթե մտքի շուրջ կոնֆլիկտներ չեն լինում, ապա այդ թատոնն իրավունք չունի ապրելու, քանի որ թատրոնը նույնպես կենդանի օրգանիզմ է:

Հայտնի փաստ է, որ կենդանի օրգանիզմի կենսունակությունն ավելի բարձր է լինում, երբ այս կամայն հարցի շուրջ ծավալվող քննարկումները լինում են կառուցողական, իսկ երբ դրանք ավարտվում են այլ դիրիժորների առջև դուռը փակելով և ոլորտից դուրս մղելով, ապա հարց է ծագում, թե այդ կենդանի օրգանիզմը որքան ժամանակ կկարողանա դիմանալ և պահպանել իր կենսունակությունը:

Ի դեպ, Կ. Դուրգարյանն ասուլիսի ժամանակ նշեց, որ սովորաբար հաստիք կրճատելու մասին որոշում կայացնելիս, օրենքի համաձայն, դեռ 2-3 ամիս առաջ պետք է զգուշացնել, որպեսզի մարդը նախապատրաստվելու ժամանակ ունենա: Ու քանի որ թատրոնի ղեկավարությունը գլխավոր դիրիժորի հաստիքը կրճատելու մասին որոշումը կայացրել է երկու-երեք օր առաջ, ապա պարտավոր է իրեն տույժեր վճարել: Նա նշեց, որ իր իրավաբանները զբաղվում են այդ հարցով՝ թաքցնելով այն փաստը, որ ասուլիսից առաջ արդեն իսկ ստացել է իր պահանջած «տույժ» կոչվող գումարը:

Ասուլիսի ժամանակ Կ. Դուրգարյանը թեև նշեց, որ ինքն իր աթոռի համար չէ, որ պայքարում է, սակայն չնշեց , որ թատրոնի ղեկավարությունը կառուցվածքային կոչվող փոփոխությունների շրջանակներում նրա հաստիքից ընդամենը հեռացրել է «գլխավոր» բառը, իսկ աշխատավարձի չափը թողել է նույնը: Սա ևս վկայում է, որ օդում կախված խոսակցությունները, թե հաստիքը վերացվել է Դուրգարյանից «ազատվելու» և որոշ ժամանակ հետո մեկ այլ անձի նույն հաստիքում նշանակելու համար, խոսակցությունները սինեն:

Ի դեպ, ստեղծագործական վեճերը երբ ավարտվում են այլ մասնագետներին ասպարեզից հեռացնելով, այդ դեպքում խախտվում է նաև ունկնդրի ազատ ընտրության իրավունքը, քանի որ ինչ-որ մեկն ինչ-որ սենյակում իրեն իրավունք է վերապահում միանձնյա որոշել՝ թույլ տա՞լ այս կամ այն երաժիշտին բեմ բարձրանալ, թե՞ ոչ՝ հանդիսատեսին զրկելով ազատ ընտրության իրավունքից:

Բայց չէ՞ որ արվեստը գնահատողը ու նաև «սպառողը» հանդիսատեսն է և բոլորովին էլ ընդունելի չէ, որինչ-որ մեկը սեփական հավակնություններից ելնելով իրեն իրավունք վերապահի, օրինակ՝  հյուրախաղերով Հայաստան ժամանած իտալացի դաշնակահարին թույլ չտալ ելույթ ունենալ միայն այն բանի համար, որ համերգի օրը նա հրաժարվել է փորձին մասնակցել:

Ու եթե այս ձևով համերգը «պրավալ» տալը կոչվում է ստեղծագործական մտքի շուրջ կոնֆլիկտ, ապա միանշանակ կարելի է պնդել, որ նման «ստեղծագործական վեճեր» բոլորովին պետք չեն, քանի որ ինչքան էլ թատրոնը կենդանի օրգանիզմ լինի, այնուամենայնիվ, նման քայլերով դժվար երկար դիմանա, էլ չենք ասում առողջանալու մասին: 

Շարունակելի....

Արմինե Գրիգորյան