Իշխանության ճահիճը

Բոլոր ժամանակների և բոլոր տիպի վարչակարգերի կենսագործունեության առաջնային նախապայմաններից մեկը եղել է ընդդիմության առկայությունը, քանի որ քաղաքականությունը գոյություն ունի քաղաքական պայքարի արդյունքում: Իսկ քաղաքականությունը կայանում է միայն քաղաքական հակառակորդների մրցակցության պայմաններում: Ավտորիտար կամ ամբողջատիրական վարչակարգերում, այնպիսիք, ինչպիսին էին հիտլերյան Գերմանիան, Խորհրդային Միությունը, Մաոյական Չինաստանը և այլն, իշխող վարչակարգի կողմից գոյություն ունեցող կամ վերացական ինչ-որ խմբեր հայտարարվում էին ընդդիմություն կամ թշնամի: Գերմանիայի պարագայում, ինչպես գիտենք, այդպիսին հայտարարվեցին հրեաները, որը և բերեց Հոլոքոստին: Խորհրդային Միության պարագայում բովանդակային առումով նույն երևույթն էր, քանի որ տարբեր ժամանակներում քաղաքական ընդդիմություն կամ կոմունիստական բառապաշարով ասած «ժողովրդի թշնամիներ» են հայտարարվել մենշևիկները, տրոցկիստները, վնասարարները, կուլակները, լիբերալիստները և այլն, որոնց հետ «հաշվեհարդարի» հետևանքով տասնյակ միլիոնավոր մարդիկ գնդակահարվեցին, աքսորվեցին կամ համալրեցին ԳՈՒԼԱԳ-ը:

 Այս իրողությունները, որքան էլ առաջին հայացքից տարօրինակ կարող են թվալ, ուղղակիորեն վարչակարգի ինքնապահպանության հետևանք են, քանի որ վարչակարգը գոյություն ունի այնքան ժամանակ , քանի դեռ կարողանում է քաղաքականություն իրականացնել, իսկ վերջինս հնարավոր է միայն երկու խաղացողի առկայության պայմաններում, իսկ եթե կախված վարչակարգի բնույթից, բացառված է ռեալ քաղաքական ընդդիմության գոյությունը, ապա ռեժիմը ստեղծում է այն: Վարչակարգ- ընդդիմություն հարաբերությունների այս ասպեկտին վերաբերող նշված անդրադարձի ֆոնին բավականին հետաքրքիր է ներկայանում ներկայիս հայաստանյան քաղաքական կյանքում հաստատված իրավիճակը: Ըստ էության, 2008 թվականից մինչ օրս Հայաստանում չկա առկա վարչակարգին հակակշիռ քաղաքական ընդդիմություն: Ի դեպ սա չի նշանակում, որ չկան ընդդիմադիր գործիչներ կամ կուսակցություններ, խոսքը վերաբերում է վարչակարգի հետ մրցակցելու ներուժ ունեցող ընդդիմություն երևույթին:

Անշուշտ, ներկայիս վարչակարգը նման իրավիճակի գլխավոր մեղավորն է, քանի որ Մարտի 1-ի պետական ոճրագործությունից և հաջորդած քաղաքական հաշվեհարդարներից հետո իշխանությունը ամայացրեց ընդդիմադիր դաշտը: Միաժամանակ, վարչակարգը բավական հաջող կերպով ընդդօրինակեց արհեստական ընդդիմություն ստեղծելու ավանդույթը, ընդ որում, ոչ թե նրա հետ հաշվեհարդար տեսնելու և քաղաքականության, որպես գործընթացի բուտաֆոր ստեղծելու, այլ իրական ընդդիմությանն այլընտրանք առաջադրելու համար: Ի դեպ, սույն արհեստական ընդդիմությունները, ի դեմս ՕԵԿ-ի և ԲՀԿ-ի, ստեղծվել էին մինչ 2008-ի իրադարձությունները, սակայն օգտագործվեցին ավելի ուշ: Ներկայում, սակայն, այս դաշտը նույնպես դատարկ է, քանի որ Գագիկ Ծառուկյանի մի քանի օր տևած ըմբոստությունից և «բամփվելուց» հետո ԲՀԿ-ն «հազար կտոր եղավ»: Ավանդական ընդդիմադիր կուսակցությունները, պետք է խոստովանել, որ հանրային մեծ աջակցություն չունեն, իսկ նորաստեղծ ընդդիմադիր կուսակցությունները դեռևս համապատասխան պոտենցյալ չունեն իշխանության կամ վարչակարգի հետ մրցելու համար: Նման իրավիճակը որքան էլ կարող է տարօրինակ թվալ, լուրջ վտանգներ է պարունակում հենց վարչակարգի համար, քանի որ վերջինս մնացել է միայնակ քաղաքականություն իրականացնելու գործում: Թերևս հենց քաղաքական գործընթացի պատրանք ստեղծելուն էր ուղղված նաև Սահմանադրության փոփոխության ողջ գործընթացը, որն ավարտվեց հերթական խայտառակ ընտրություններով:

 Ներկայում, սակայն, մինչ 2017 թվականի ԱԺ ընտրությունները առկա վարչակարգը որևէ հնարավորություն չունի քաղաքական գործընթացի էֆեկտ ստանալու համար և այս տեսանկյունից հայտնվել է լիակատար լճացման մեջ: Հենց այս ճահճի մեջ էլ վարչակարգը տալիս է իր առաջին ճաքերը, քանի որ չունենալով հստակ քաղաքական իրավիճակ՝ հստակ հակառակորդով վարչակարգի բաղադրիչները հայտնվում են ցայտնոտի մեջ: Սրան ավելանում է խորհրդարանական կառավարման համակարգի մշուշոտ տեսլականը, որը վարչակարգի մասնիկը կազմող գործիչների առնվազն կեսի համար ուղղակի անընկալելի է, քանի որ վերջիններս խորհրդային արժեհամակարգի կրողներն են և ունակ չեն պատկերացնել, թե ինչ է լինելու մեկ գլխավոր «շեֆի» և «դաբրո» տվողի (Նախագահ) փոխարեն:

Աղասի Մարգարյան

Orer.am,վերլուծաբան