«Իսլամական պետության» դեմ պայքարում ԱՄՆ-ը և ԵՄ-ն հստակ ռազմավարություն չունեն. Ա. Փաշայան

Մերձավորարևելյան տարածաշրջանում սկսված քաոսային իրավիճակը կարծես նոր թափ առավ, երբ տարեսկզբին բախվեցին մուսուլմանական երկու՝ շիա և սուննի ուղղությունների դավանող երկրների շահերը: Ու թեև նրանց ջրերը երբեք էլ մի առվով չեն հոսել, այնուամենայնիվ, երկար տարիներ երկուսի ախորժակն էլ հնարավոր է եղել զսպել: Սուննիական թևը, սակայն, իրեն բավականին ազատ էր զգում, երբ վերջին տարիներին շիական Իրանն Արևմուտքի ճնշումների հետևանքով հայտվել էր մեկուսացման մեջ: Անցած տարեվերջին, երբ Իրանը ձերբազատվեց իր կապանքներից, սուննիական երկրների մոտ դիսկոմֆորտային տրամադրություններ սկսվեցին: Վերջինի ջղաձգումները պայմանավորված էին մի քանի հանգամանքով՝ մի կողմից Ռուսաստանի և Իրանի մերձեցմամբ, որի արդյունքում զգալի ամրապնդվեցին ասադյան ուժերի դիրքերը, մյուս կողմից՝ նավթի շուկայում արաբական մենաշնորհի վերացմամբ: Այսօր արդեն մերձավորարևելյան տարածաշրջանը հայտնվել է այնպիսի բազմավեկտոր կոնֆլիկտային իրավիճակում, որից դուրս գալը կարծես այնքան էլ հեշտ չի լինելու:

Ո՞րն է ելքը և տեսանելի ապագայում ի՞նչ զարգացումներ են սպասվում: Orer.am-ի զրուցակիցն է Արևելագիտության ինստիտուտի գիտաշխատող, արաբագետ Արաքս Փաշայանը:

- Տիկին Փաշայան, չնայած Իրան-Սաուդյան Արաբիա հակասությունը նոր չէ, սակայն որոշ վերլուծաբաններ կարծում են, որ երկու երկրների միջև հարաբերությունների սրման պատճառը տարածաշրջանում ռուս-իրանական համագործակցությունն էր: Համաձա՞յն եք այս տեսակետի հետ:

- Իհարկե: Երկկողմ լարվածության պատճառներից մեկն իսկապես կարելի է համարել ռուս-իրանական աջակցությունը Բաշար Ասադի վարչակարգին, նաև Իրանի և Ռուսաստանի որոշակի հաջողությունները թե՛ սիրիական դաշտում, թե՛ միջազգային հարթակում: Ասվածի ապացույցն Իրանի միջուկային ծրագրի վերաբերյալ Իրանի ու «վեցյակի» համաձայնությունն է, Իրանի դեմ պատժամիջոցների չեղարկումը, ինչը հնարավորություն կտա արտահանել իրանական նավթը: Այս իրողությունը նավթի գների ներկա անկման համատեքստում մարտահրավեր է թե՛ Սաուդյան Արաբիային, թե՛ Պարսից ծոցի նավթաարդյունահանող երկրներին: Մյուս կողմից՝ Ռուսաստանի և Արևմուտքի միջև նույնպես նկատվում է որոշակի մերձեցում սիրիական հարցի շուրջ, որի ապացույցներից մեկը ՄԱԿ-ի հովանու ներքո հունվարի 25-ին Ժնևի բանակցությունները պետք է լինեն: Մինչդեռ սուննիական տանդեմին՝ Սաուդյան Արաբիային, Թուրքիային, Քաթարին այս տարիների ընթացքում այդպես էլ չհաջողվեց տապալել Սիրիայի ներկա վարչակարգը, չնայած դրա համար հսկայական ռեսուրսներ ներդրվեցին:

- Տպավորություն է ստեղծվել, որ շիա- սուննի կրոնական բախումը երկրորդ պլան է մղել ԻՊ-ի դեմ պայքարը, մյուս կողմից էլ գերտերություններն սկսել են ավելի բացահայտ պայքարել մերձավորարևելյան տարածաշրջանում իրենց ներկայությունն ամրապնդելու համար: Հնարավո՞ր է, որ արդեն տեսանելի ապագայում ավարտվի ազդեցությունների գոտիների բաժանման գործընթացը, թե՞ դեռևս վաղ է այդ մասին խոսելը:

- Միջին Արևելքը հայտնվել է այնպիսի քաոսային, խառը ու պայթյունավտանգ վիճակում, որ շատ դեպքերում հակամարտությունների մեջ ներգրավված պետություններն իրենք էլ հստակ չեն պատկերացնում իրենց անելիքները: Ասվածի ապացույցն է այն փաստը, որ «Իսլամական պետության» դեմ պայքարում ԱՄՆ-ը, ԵՄ-ն և այլն, հստակ ռազմավարություն չունեն: Նույն Իրաքի ինքինիշխանության կորստի և երկրում առկա ճգնաժամի համար, օրինակ՝ պատասխանատու է ԱՄՆ-ը, բայց ով է դրա մասին խոսում: Նաև այնպիսի տպավորություն է, որ բոլորը պայքարում են միմյանց դեմ, անգամ սուննիական տանդեմի պետությունները միմյանց հետ մրցակցային հարաբերություններ ունեն: Մերձավոր Արևելքը միշտ էլ եղել է մի տարածաշրջան, որտեղ ուժային կենտրոնները ցանկացել են իրենց ազդեցությունն ունենալ: Պատահական չէ, որ տարածաշրջանը մշտական պատերազմների մեջ է ներքաշված նաև ներքին հակասությունների պատճառով: Այնպես որ, շատ բան չի փոխվել: Ներկա պայքարը և հետագա պայքարը նույնպես, անգամ խաղաղ պայմաններում լինելու է ազդեցությունների ձեռք բերումը կամ եղածի պահպանումը, սակայն հետագա զարգացումները որոշ նոր բաներ կբացահայտեն:

Արմինե Գրիգորյան