Թուրքիայի իշխանությունները սպասում էին բանաձևի ընդունմանը. Վ.Գեղամյան

«Twitter-ի թուրք օգտատերերը կոչ են անում բոյկոտել գերմանական «Մերսեդես» մակնիշի մեքենաները, իսկ գերմանացիներին կոչում Հիտլերի թոռներ»,- Facebook սոցիալական ցանցի իր էջում գրել է թուրքագետ Վարուժան Գեղամյանը:

Orer.am-ը Skyp-ի միջոցով կապ հաստատեց Վ. Գեղամյանի հետ՝ պարզելու, թե Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության խորհրդարանի՝ Բունդեսթագի կողմից Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտող բանաձևի ընդունումից հետո ինչպիսին են տրամադրությունները Թուրքիայի հասարակական-քաղաքական շրջանակներում, ինչպես նաև գերմանաբնակ թուրքերի շրջանում:

Վ.Գեղամյանի տեղեկացմամբ՝ բանաձևի ընդունումից րոպեներ անց պաշտոնական հայտարարություններ են հնչել, մասնավորապես, Թուրքիայի կառավարության անունից Նուման Քուրթուլմուշը տեսակետ է հայտնել, թե այս բանաձևը Թուրքիայի իշխանությունների համար որևէ նշանակություն չունի, միևնույն ժամանակ, իրեն հակասելով ասել է, որ, այնուամենայնիվ, Գերմանիան պատասխան է տալու այս ամենի համար:

«Մենք հնարավոր ամեն հարթակից կպատասխանենք այս բանաձևին»,- ասել է Քուրթուլմուշը:

Թուրքագետի խոսքով՝ դրան հաջորդել են Թուրքիայի վարչապետի և նախագահի հայտարարությունները: Նրանք էլ իրենց հերթին տեսակետ են հայտնել, թե բանաձևի ընդունումը լրջորեն կխոչնդոտի թուրք-գերմանական հարաբերություններին.

«Բնականաբար, նրանց հայտարարություններն ավելի դիվանագիտական բառապաշարի կիրառմամբ է տեղի ունեցել, քանի որ հակագերմանական մտքեր չարտահայտվեցին, սակայն ասվեց, որ այն չի խթանի գերմանա-թուրքական հարաբերությունները, միևնույն ժամանակ, Գերմանիայից հետ կանչվեց Թուքիայի դեսպանը Գերմանիայում»,- ասաց Վ. Գեղամյանը:

Խոսելով սոցիալական ցանցերում տեղ գտած գրառումների մասին՝ թուրքագետը նշեց, որ այնքանով, որքանով դրանք կարելի է համարել թուրքական տրամադրությունների ցուցիչ, վիրտուալ տիրույթում թևածող հիմնական միտքն այն է եղել, որ պետք է վերջ դնել հայերի ստին և Գերմանիային բոյկոտ հայտարարել:

«Կոչեր եղան վառել «Մերսեդես» և BMW մակնիշի մեքենաները, ինչը շատ ծիծաղելի է, քանի որ նույնիսկ Թուրքիայի նախագահն է երթևեկում «Մերսեդես» մակնիշի մեքենայով, այսինքն՝ հասարակության շրջանում նկատելի ենավելի հուզական և անլուրջ դրսևորումներ, սակայն կարևոր է նկատել այն, որ դատելով հասարակության Twitter-յան արձագանքից և կազմակերպվածության աստիճանից՝ կարելի է ենթադրել, որ թուրքական իշխանությունները թերևս նախապատրաստվել էին նման արդյունքին և շատ արագ տեղեկատվական դաշտ բերվեց 1993թ. Գերմանիայի Սոնլինգեն քաղաքում տեղի ունեցած իրադարձության մասին լուրը:

Երկար տարիների իմ մշտադիտարկման ընթացքում կարող եմ ասել, որ առաջին անգամ է, որ նման մասնավոր դեպքի մասին հիշատակվում է հասարակական-քաղաքական դաշտում: Բայց այդ ամենից երևաց, որ թուրքերը տեղեկատվական դաշտում նախօրոք նախապատրաստվել էին նման զարգացման, քանի որ 23-ամյա վաղեմության բազմաթիվ տեսանյութեր շատ արագ հայտնվեց համացանցում և տարածվեցին»,- ասաց Վ. Գեղամյանը:

Նրա դիտարկմամբ՝ ճիշտ չի լինի սպասել, որ շատ սուր արձագանք կլինի թուրքական իշխանությունների կողմից: Դրանք մոտավորապես նմանվում են այն արձագանքներին, որոնք տեղի ունեցան մի քանի տարի առաջ Ֆրանսիայի կողմից Հայոց ցեղասպանության քրեականացման բանաձևի քվեարկության ժամանակ, սակայն ես սպասում եմ, որ անպայման Էրդողանը կամ այլ բարձրաստիճան պաշտոնյա կխոսի նաև Թուրքիայում ապրող հայ աշխատավոր ներգաղթյալների մասին, որովհետև դա մշտապես խաղարկվող խաղաքարտ է:

Համանման ցանկացած իրադարձությունից հետո թուրքերը հայտարարում են, որ միջազգային հանրությունը խոսում է հայ-թուրքական հաշտեցման մասին այն դեպքում, երբ դրա կարիքը չկա, քանի որ հարյուր հազարավոր մարդիկ են այնտեղ աշխատում:

Ի դեպ, ամեն անգամ թվերը չափազանցեցնում են՝ ներկայացնելով 100 հազար և ավելի թվով միգրանտներ ունենալու մասին»,- ասում է թուրքագետը:

Խոսելով սեփական պատմությանն առերեսվելուն պատրաստ թուրք մտավորական խավի ներկայացուցիչների մասին՝ թուրքագետը նշեց, որ նրանք իրականում բաժանված են երկու մասի:

«Դրանք ոչ հավասարաչափ բաժանված երկու խմբեր են, որոնց մի մասը կարելի է կոչել պալատական կամ մերձիշխանական, որոնք լավագույն դեպքում խուսափում են այս մասին բարձրաձայնել կամ պաշտպանում են պետական տեսակետը:

Երկրորդ՝ ավելի մարգինալ հատվածն ավելի շատ ձախակողմյան, գաղափարական կողմնորոշում ունեցող մտավորականներն են, որոնցից շատերը, ներկայում քրդական հարցի հետ կապված, գտնվում են կա՛մ բանտերում, կա՛մ երկրից վտարված են, կա՛մ էլ պարզապես լռեցված: Բայց կան նաև ԶԼՄ-ներ, որոնք բավականին խիզախություն դրսևորելով գրում են այս ամենի մասին՝ պաշտպանելով բանաձևի ընդունումը:

Բայց կարևորն այն է, որ բառացիորեն մի քանի րոպե առաջ տեղեկություն եղավ այն մասին, որ թուրքական երեք մեծ կուսակցությունը՝ «Հանրապետականը», որը ամենագլխավոր ընդդիմադիր կուսակցությունն է, ազգայնամոլական «Ազգայնական շարժում» կուսակցությունը և իշխող կուսակցությունը միասին պատրաստվում են հանդես գալ Գերմանիայի Բուդեսթագի կողմից ընդունած այս բանաձևը դատապարտող կոչով:

Չեմ կարող ասել, թե դա պաշտոնական հայտարարություն է, թե ոչ, բայց շատ մոտ կարող է լինել իրականությանը: Սա այն դեպքն է, երբ թուրքական ողջ դաշտը համերաշխություն է ցուցաբերում՝ կապված այս հարցի հետ»,- ասաց թուրքագետը:

Խոսելով քրդական «Ժողովրդավարական» կուսակցության դիրքորոշման մասին՝ փորձագետն ասում է, որ դժվար է կանխատեսել, թե նրանք ինչ դիրքորոշում կցուցաբերեն այս հարցում:

«Դա բավական բարդ հարց է, բայց կարող ենք նշել, որ քրդական կուսակցության առաջնորդ Դեմիրթաշը կիսաքողարկված խոսում էր այն մասին, որ պատմության հետ առերեսվելու կարիք կա, բայց չեմ կարծում, որ բացահայտ կոչով հանդես գա: Միևնույն ժամանակ պետք է նկատել, որ առկա է որոշակի լարվածության հնարավորություն

։ Դա է վկայում այն հանգամանքը, որ Ստամբուլում քաղաքային ոստիկանությունը ուժեղացրել է Գերմանիայի հյուպատոսության պահպանությունը և այդ պարագայում դժվար է պատկերացնել, որ քրդերը կխիզախեն շատ բացահայտ հակաթուրքական դիրքորոշում արտահայտել»,- ասում է Վ.Գեղամյանը:

Արմինե Գրիգորյան