Ո՞ւմ է պետք իշխանությունների մշակած քաղաքականությունը, երբ երկիրը հստակ քայլերով գահավիժում է անդունդ
Analysis
Աշխարհին գիտական մտքի հսկաներով զարմացնող Հայաստանին չի հաջողվում սեփական գիտությունը զարգացնել ու տարբեր ուղղություններով վճարունակ պահանջարկ ձևավորել: Գիտնականներն ասում են, որ մենք պետք չենք երկրի իշխանություններին, իսկ իշխանություններն էլ ասում են, որ իրենք լոկ զբաղված են պետբյուջեի հաշվին ոլորտի քաղաքականությունը մշակելով և ոչ ավելին: Պարադոքս, որից տուժում է ոչ միայն հայոց գիտական միտքը, այլև վտանգվում է սերունդների ապագան: Եվ այդպես էլ չի հաջողվում գիտական միտքը գեներացնելով տնտեսական եկամուտներ ապահովել նույն այն բյուջեի համար, որից սնվում են քաղաքականություն մշակող իշխանությունները:
Սա ոչ թե զավեշտ է, այլ ողբերգություն, որից տուժում ենք բոլորս: Ու թվում է, թե գիտությունը զարգացնելու համար բոլոր նախադրյալները կան: Ունենք Գիտությունների ազգային ակադեմիա, իր բազում արբանյակ՝ գիտական հիմնարկություններով, որոնց, սակայն, կարծես այդքան էլ չի հաջողվում իր ուսերից թոթափել խորհրդային տարիների «փոշին» ու գործել ժամանակին համահունչ:
Մյուս պարադոքսն այն է, որ գիտության զարգացման համար ժամանակ և ֆինանս է հարկավոր, որը նույնպես ինչ-որ մեկը կամ ինչ-որ մի կառույց պետք է կարողանա ապահովել: Ներկայիս տխուր տնտեսության պարագայում նման ներդրումների մասին անգամ երազելը կրկին ֆանտաստիկայի ժանրից է: Ստացվում է փակ շրջան՝ գիտությունը ծնկել է, որովհետև տնտեսություն չունենք, իսկ տնտեսությունն էլ չի կարողանում զարգանալ, քանի որ այն սկսվում և ավարտվում է կամ առուծախով կամ եղածը վաճառելով և ստացված գումարները սոցիալական հարցերի լուծմանն ուղղելով:
Սրա կողքին կան գիտնականներ, ովքեր նաև ունենալով բիզնես-մտածելակերպ` կարողանում են սեփական հայտնագործությունների հիման վրա տնտեսության առաջընթացին միտված նախագծեր առաջարկել: Սակայն, պարզվում է, որ դա էլ պետք չէ մեր իշխանություններին, քանի որ շուկայական հարաբերություններին չխառնվելու տակ թաքնվելով և դրանով իսկ ոչ մի տեղ չտանող գործունեություն ծավալելով` իշխանությունները որդեգրել են միայն ու միայն կիսատ-պռատ ու իրար հակասող օրենքների շրջանակներում «քաղաքականություն» մշակելու ուղին:
Եվ տպավորությունն այնպիսին է, որ գերատեսչությունների համապատասխան պաշտոնյաներն այնքան են տարվել իրենց չեղած գործով, այնքան իրենց սենյակներից դուրս չեն եկել ու աշխարհին չեն կարողացել բաց աչքերով նայել, որ նույնիսկ չեն էլ պատկերացնում, թե ինչ պետք է անեն տվյալ ոլորտի զարգացմանը նպաստելու համար:
Իրականում պետությունն իր այսպես ասած «քաղաքականությունը» մշակելուց բացի, նաև պետք է կարողանա ոչ միայն փող գտնելու և այս կամ այն կառույցին տրամադրելու հարց լուծել, այլ իր ներդրման չափով տվյալ ոլորտից արդյունք ստանալու մասին նույնպես մտածել՝ լինի գիտություն, թե մեկ այլ ոլորտ: Եվ արդյունքը ոչ թե հարկային հաշվետվություններով պետք է չափվի, այլ ոլորտի կողմից գրանցված ձեռքբերումներով, որոնք ավելի կարևոր են: Հակառակ դեպքում ինչպես ապրում ենք արդեն 25 տարի, եղածը վաճառելով, այդպես էլ կշարունակենք մսխել խորհրդային տարիներից մնացածը և փոխարենը չենք կարող ոչինչ ստանալ:
Նման կերպով երկիր կառավարելը կարելի է շատ հանգիստ «ազգային դավաճանություն» կամ «ազգային դավադրություն» հասկացությունների ներքո տեղավորել, բայց երբ ենք հասկանալու, որ եղածը փոշիացնելով սեփական դղյակները կառուցելով երկիր կառավարել հնարավոր չէ, որ այդ մոտեցմամբ երկրի բոլոր ոլորտները վաղուց հասել են SOS ազդանշանային համակարգի հնչեցման մակարդակի, իսկ իշխանությունների կողմից մշակված «քաղաքականությունն» էլ վաղուց ապացուցել է, որ կենսունակ չէ, որ ոչ միայն չի կարողանում ոլորտների զարգացմանը նպաստել, այլև անընդհանտ ավելացող դեգրադացումը կասեցնել: Ուրեմն ո՞ւմ է պետք ձեր մշակած քաղաքականությունը, որը երկրի համար ոչ թե առաջընթաց է ապահովում, այլ հստակ քայլերով տանում է անդունդ:
Արմինե Գրիգորյան
