Պայծառ ապագայի վտանգավոր խոստումներ
Analysis
Բարեփոխումներ արտահայտությունը վերջին տարիների հայաստանյան հասարակական-քաղաքական կյանքում ամենշահարկված բառն ու իրողությունն է, որին չեն խուսափել դիմել հայաստանյան գրեթե բոլոր իշխանությունները՝ իրենց բոլոր բաղկացուցիչներով հանդերձ։ Վարչակարգի ամենավերին շեշտերից մինչև ամենաստորին օղակներում կատարավող ինչ-ինչ տեղաշարջերն ու անցուդարձերը նախևառաջ ստանում էին բարեփոխումներ գնահատականը՝ անկախ իրենց բովանդակությունից։ Արդյունքում ընդհանրապես բարեփոխումների մասին խեղաթյուրվում են և՛ հասարակության, և՛ իշխանության պատկերացումներն ու ընկալումները։ Հայաստանի սոցիալ տնտեսական աննախանձելի իրավիճակում հասարակության մի ստվար հատվածը բարեփոխումների, դրությունը շտկելուն ուղղված կտրուկ քայլերի տակ հասկանում են օլիգարխների անվերապահ կուլակաթափություն, պաշտոնյաների բանտարկություն, դատական գործընթացներ և ընդհանրապես դրակոնյան մեթոդների գերակայություն։
Այս մոտեցմամբ են հանդես գալիս նաև մի շարք ընդդիմադիր դիրքերից հանդես եկող քաղաքական ուժեր և խմբավորումներ, որոնք բարեփոխման, իսկ որոշ դեպքերում էլ իշխանափոխության հեռանկարը տեսնում են միայն նկարագրված իրողությունների առկայությամբ։
Վարչակարգի կամ իշխանության տրամաբանության մեջ բարեփոխումներն ընկալվում են տրամագծորեն հակառակ կերպով։ Այսինքն երկրի վարչական դատական կամ որևէ այլ օղակում այս կամ այն կադրային տեղաշարժը, հռչակագրային բնույթի ծրագրերն ու խոստումները ներկայացվում են որպես արմատական բարեփոխումներ, որոնք մոտ ապագայում լուսավոր ու երջանիկ կյանք պետք է ապահովեն յուրաքանչյուր քաղաքացու համար։ Որպես կանոն՝ իշխանությունը բարեփոխման իր ընկալումները քարոզելու և տարածելու շատ ավելի լայն հնարավորություններ է ունենում՝ առավել ևս ներկայիս էլեկտրոնային մամուլի, սոցցանցերի ու ընդհանրապես համացանցային տարբեր հարթակների բազմազանության պայմաններում։ Հետևողական քարոզչության արդյունքում հասարակության որոշակի, իսկ երբեմն էլ գերակշիռ հատվածը հույսով և ոգևորությամբ գործնական քայլերի տեղ է ընդունում սովորական քարոզչությունը, ինչը բերում է հանրային ակնկալիքների չափազանցման և իրականությունից կտրվելուն։ Սակայն նման իրավիճակը վերածվում է կարճատև էյֆորիայի, երբ շատ կարճ ժամանակ անց քաղաքացին չի կարողանում շոշափելի արդյունքներ տեսնել, ինչի հետևանքով կրկին տիրապետող են դառնում ապատիան, հիասթափությունը և հեռանկաայնության բացակայության տրամադրությունները։
Ահա այսպիսի բախումային իրավիճակում ներկայումս Հայաստանում իշխանության տարբեր օղակներից իրականացվում է նոր կառավարության ու նոր վարչապետի գործունեության փրկչական քարոզը, որը հերթական բուտաֆորայի վերածվելու լուրջ վտանգներ է պարունակում։ Այսինքն իշխանությունը լրատվամիջոցների, անհատների տարբեր ոլորտների ներկայացուցիչների միջոցով անհնարին խոստումներ է տալիս հասարակությանը, որն ի դեպ միշտ էլ հակված է ավելի լավ ապագային հավատալուն։ Սակայն գործնականում մի շարք առումներով Կարեն Կարապետյանի կառավարության և նրա անձի վրա դրվում են անիրագործելի խնդիրներ։
Նախ և առաջ պետք է շեշտել, որ դե յուրե նոր կառավարությունը գործելու է ընդամենը 5 ամիս, որը ցանկացած կառավարության համար ծիծաղելի ժամանակահատված է արմատական փոփոխությունների համար, անգամ մեծ ցանկության դեպքում։
Բացի այս գլոբալ առումով Հայաստանը շրջափակման մեջ գնվող երկիր է, որը կրկնակի միգուցե նաև ավելի անգամ նվազեցնում է երկրի տնտեսությունը կտրուկ քայլերով ոտքի կանգնեցնելու հեռանկարը՝ զուտ օբյեկտիվ պատճառներով։ Հայաստանը նաև պատերազմական իրավիճակում գնտվող և ղարաբաղյան հակամարտություն ունեցող երկիր է, որը եղել և հեռանկարում էլ մնալու է միջազգային քաղաքականության մեջ Հայաստանի վրա ճնշումներ գործադրելու միջոց և Ռուսաստանի, և Արևմուտքի, և ԱՄՆ-ի համար, նման պայմաններում երկրի բնականոն զարգացումը մշտապես վտանգի տակ է։
Իրավիճակը հեռանկարային չէ նաև օլիգոպոլիայի ռեպրեսիվ մեթոդներով կազմաքանդման մեխանիզմների տեսանկյունից, քանի որ առկա տնտեսա-քաղաքական համակարգի այլընտրանք, ըստ էության, հարթակում չկա, որքան էլ դա բացասական լինի։ Բացի այս հայաստանյան օլիգարխիան չի հանձնվելու առանց պայքարի, ինչի նախանշաններն արդեն հստակ երևում են վարչակարգի գրեթե բոլոր օղակներում։
Նման պայմաններում առաջիկայում հայաստանյան հասարակությունը կանգնած է բավական լուրջ մարտահրավերների առաջ։ Ըստ էության, իրավիճակի նման շարունակությունը բերելու է առաջիկա խորհրդարանական ընտրություններից հետո հանրային հիասթափության և «ուզում էինք լավ, բայց ստացվեց ինչպես իրավիճակի», կամ չի բացառվում, որ հենց իշխանության ներսում ընթացող գործընթացների արդյունքում է, որ նոր վարչապետի ու կառավարության շուրջ իշխանական բուրգի տարբեր կլաններ ստեղծում են անիրատեսական ակնկալիքների մթնոլորտ, առաջիկայում դրանց չիրագործման պարագայում քաղաքական դիվիդենտներ շահելու համար։ Ցանկացած այսօրինակ ելքի դեպքում առաջնային տուժողը պետությունն ու հասարակությունն են, ուստի այստեղ միանշանակ է, որ ավելի լավ է իրատեսական քոար քայլը, քան բուտաֆորիկ թռիչքի մասին խոստումները, որոնք կարող ենք շատ ավելի ծանր հետևանքներ ունենալ, քան կարող ենք անգամ ենթադրել։
Աղասի Մարգարյան
