Ադրբեջանի մանևրումները, բանակցային գործընթացի փակուղին ու հետևանքները. «Փաստ»
Interview«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Հայ–ադրբեջանական սահմանին լարվածության սրացման, ՀՀ սահմանամերձ բնակավայրերի ուղղությամբ կրակ բացելու Ադրբեջանի մարտավարությունն, ըստ ռազմական փորձագետ Դավիթ Հարությունովի, երկու կողմ ունի:
«Մի կողմից՝ սահմանին պարբերաբար կրակոցները նոր չեն մեզ համար, բայց մյուս կողմից կա վտանգավոր ու ավելի բացասական միտում. լարվածությունը այն հարթակի հետևանքն է, որում գտնվում է բանակցային գործընթացը: Մենք ունենք 2016թ. փորձը, երբ իրենք բանակցային գործընթացի փակուղուց փորձեցին պատերազմի ճանապարհով դուրս գալ: Այսինքն՝ փորձեցին լոկալ որոշակի առավելություն ստանալ, որի հիման վրա էլ բանակցային գործընթացի «ռեստարտը» տալ՝ իրենց համար արդեն բարենպաստ պայմաններում: Հիմա կրկին փակուղի է՝ չի երևում մի ճանապարհ, որը կարող է քաղաքական իմաստով խնդիր լուծել: Իրենց մոտ նույն ճանապարհով գնալու պատրանքներ կան, ինչը բացառել չի կարելի, բայց միանշանակ ասել էլ չի կարելի»,–«Փաստ»–ի հետ զրույցում ասաց փորձագետը:
Վերոնշյալ երկրորդ կողմը, Դ. Հարությունովի խոսքով, կապված է Հայաստանում կատարված իշխանափոխության հետ. «Երբ իշխանությունը փոխվեց, Ադրբեջանի մոտ որոշակի պատրանքներ կային: Դրանք կապված էին նրա հետ, որ նոր իշխանություններն, իհարկե, Ադրբեջանի պատկերացմամբ, մի քիչ ավելի «կոնստրուկտիվ» դիրքորոշում կունենան: Երբ հասկանալի է դառնում, որ դա չի լինելու, գնում են ռազմական ճնշման ճանապարհով: Այդ իմաստով վերոնշյալ սրացումը կարող է նաև նոր իշխանությունների հնարավորությունները ստուգելու փորձ լինել»:
Ռազմական փորձագետի խոսքով՝ կողմերի հայտարարությունների հիմնական խնդիրն այն է, որ դրանք զուտ հռետորաբանություն են: «Այսինքն՝ երկու կողմն էլ ցույց է տալիս, որ խնդիրն ինչ–որ ձևով լուծելու ծրագիր չունեն: Ադրբեջանի դեպքում այդ հռետորաբանությունն ավելի շատ ներքին աուդիտորիայի վրա ազդելու միջոց է, այդ հռետորաբանությունն ավելի ծայրահեղ է, քան մեզ մոտ: Մեր իշխանությունները, ընդհանուր առմամբ, շատ տրամաբանական բաներ են ասում, բայց միանշանակ ու համակարգային ռազմավարությունը չի նշմարվում: Մասնավորապես՝ հակամարտության հետ կապված ի՞նչ է անելու ապագայում: Թե՛ դիվանագիտական, թե՛ ինչ–որ ուրիշ ձևով դա էլի չի նշմարվում: Մեր կողմից ճիշտ պայմաններ են նշվում, մասնավորապես՝ Արցախին ներգրավելու մասով: Այդուհանդերձ, այս պահին տեսնում ենք, որ դա ևս չի հանգեցնում բանակցային գործընթացը փակուղուց դուրս բերելուն»,–ասաց նա՝ նշելով, որ բանակցային գործընթացն արդեն մի քանի տարի է, ինչ փաստացի գոյություն չունի:
Ռազմական փորձագետի դիտարկմամբ՝ այս համատեքստում պետք չէ գերագնահատել միջազգային կառույցների դերը:
«Կառույցների մի մասը լուրջ ճգնաժամի մեջ է: Նույն ԵԱՀԿ–ն նման իրավիճակում է: Լուրջ ճգնաժամ ասելով՝ նկատի ունեմ գործողություններ կիրառելու ու ռեալ լծակներ ունենալու տեսանկյունը: Այժմ միջազգային համակարգը հետևյալ իրավիճակում է. աշխատում է միայն այն ժամանակ, երբ ուժային կենտրոններից մեկը շահագրգռված է, որ ինքն աշխատի: Հիմա ԼՂ հակամարտությունը հիմնական ուժային կենտրոնների շահերի տեսանկյունից 3–4 –րդ տեղերում է գտնվում: Իրենց համար այս պահին գերակայություն չէ այդ հարցը, ինչը մի կողմից լավ է, որովհետև պերմանենտ լարվածության հնարավորություն չի ստեղծում, ինչպիսին Սիրիայում է»,–ասաց նա՝ հավելելով, որ չի կարծում, թե ԼՂ հարցի կարգավորման առումով ինչ–որ ռեալ միջամտություն կլինի, որն էլ որևէ արդյունքի կբերի:
«Պետք չէ գերագնահատել իրենց դերը, քանի որ, օրինակ, ԵՄ–ին կամ նույն Գերմանիային տարածաշրջանում էներգետիկ խնդիրն է հետաքրքրում: Իհարկե, շաագրգռված են, որ պատերազմ չլինի, քանի որ իրենց ծրագրերը կխաթարվեն, բայց Ադրբեջանի վրա ազդելու ռեալ լծակները փոքր են, ինչը ցույց տվեց 2016թ. ապրիլը: Իրենք կարող են երկարաժամկետ մեծ պատերազմ թույլ չտալ, բայց լոկալ լարվածությունների հնարավորություն Ադրբեջանն ունի»,–ընդգծեց նա:
Նրա խոսքով՝ ՀԱՊԿ–ի դեպքում խնդիրն այլ է: «Նույն խնդիրն է, որի համար երկար տարիներ քննադատում էին Սերժ Սարգսյանի վարչակազմին: Այսինքն՝ ՀԱՊԿ–ին պետք է դիմենք, որպեսզի այդ կառույցը միջամտի որևէ գործընթացի: ՀՀ–ի կողմից այդ քայլը դեռ չի արվում, ինչի պատճառը ոչ միայն քաղաքականն է, այլև ռազմականը: Ռազմական առումով վտանգն այնքան չի աճել ու հասել մի մակարդակի, որ մենք չկարողանանք ինքնուրույն մեր ուժերով այդ խնդիրը լուծել: Ինչ վերաբերում է քաղաքական խնդրին. վերջին մի քանի ամիսներին ՀԱՊԿ–ը որոշակիորեն ներգրավվել է Ադրբեջանի աշխարհաքաղաքական մանևրներում: Այս ընթացքում շրջանառվեց մի թեմա, ըստ որի՝ Ադրբեջանը կարող է ՀԱՊԿ–ում դիտորդի կարգավիճակ ստանալ: Ադրբեջանը ՌԴ– ի, Թուրքիայի, Իրանի, Արևմուտքի հետ հարաբերությունների մանևրների մեջ փորձում է օգտագործել նաև ՀԱՊԿ–ը, որ իր դիրքերն ամրապնդվի: Անպայման չէ, որ անդամակցեն ՀԱՊԿ–ին, ըստ էության, դա տեղի չի ունենա, բայց կա այդ գործոնը. լուրջ խնդիր ունենք, որովհետև Ռուսաստանը երկու պլանի քաղաքականություն է վարում: Իրենք մի կողմից այդ ռազմաքաղաքական դաշինքի մեջ շարունակում են շահագրգռված լինել Հայաստանի առումով, բայց Ադրբեջանի դերը թե՛ տնտեսական, թե՛ տրանսպորտային, թե՛ նավթային ու էներգետիկ առումներով հետզհետե աճում է Ռուսաստանի համար: Այսինքն՝ Ռուսաստանն էլ է իր քաղաքականության մեջ մանևրում և մանևրում է Հայաստանի ու Ադրբեջանի շահերի միջև»,– ընդգծեց Դ. Հարությունովը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:
