Մեկն ընդդեմ տասնմեկի. դոմինանտության անհանգստություններ. «Փաստ»
Analysis«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Նախկինում նախընտրական քարոզարշավներն անցնում էին «բոլորն ընդդեմ իշխանության կուսակցության/թեկնածուի դեմ» սկզբունքով: Նույնիսկ իշխանության կողմից ընտրությանը մասնակցելու գործուղված գրպանային ուժերը ֆորմալ առումով գործում էին այս տրամաբանության մեջ: Հիմա Երևանի ավագանու ընտրությունների քարոզարշավն ընթանում է լրիվ հակառակ պատկերով՝ իշխանության ներկայացրած ուժն ընդդեմ բոլորի, այս դեպքում՝ մեկն ընդդեմ տասնմեկի: Այլ կերպ դժվար է իրավիճակը բնութագրել, եթե իշխանության առաջին դեմքի մակարդակով քաղաքական կապիտուլ յացիա է հայտարարվում մասնակից մյուս ուժերին, իսկ հիմնական նպատակ է ձևակերպվում անվերապահ հաղթանակը, այսինքն՝ ոչ միայն բացարձակ մեծամասնությունը, այլև ընդհուպ 80–90 տոկոսանոց հաղթանակը: Ընդ որում, մեկն ընդդեմ տասնմեկի տրամաբանությունը սկիզբ է դրվել հենց մեկի կողմից, ոչ թե տասնմեկի: Մինչև Փաշինյանի կողմից քաղաքական կապիտուլացիայի, սև–սպիտակի մասին հայտարարությունները քարոզարշավն ընթանում էր առանց փոխադարձ հակաքարոզչության:
Հասկանալի է, որ հեղափոխությունն ունի որոշակի ռիսկեր, և այս դեպքում այդ ռիսկերի կրողն իշխանությունն է: Հեղափոխության արդյունքում նախկին իշխող վերնախավը հայտնվել է լուսանցքում ու փորձում է դիմադրության նշաններ ցույց տալ: Քոչարյանի՝ քաղաքականության մեջ հայտ ներկայացնելուց հետո այդ դիմադրությունը ստացել է ավելի կազմակերպված բնույթ: Այս իմաստով Երևանի ավագանու ընտրությունները միայն ավագանու ընտրություններ չեն նոր իշխանության համար, այլ փորձաքար՝ արդյո՞ք հանրահավաքային տրամադրությունները կստացվի ամրապնդել ընտրություններով, արդյո՞ք կստացվի վստահության ողջ պոտենցիալը վերածել ֆորմալ արդյունքների: Սակայն ընտրությանը մասնակից մյուս ուժերի վարքը որևէ առիթ չէր տալիս հեղափոխության ձգտումները կապիտալիզացնելու ու հակահեղափոխական հռչակված խմբի նկրտումները զսպելու համար Երևանի ավագանու ընտրությունները դարձնել ուղղակի գործիք բոլորի դեմ պատերազմ հայտարարելու համար: Անհայտ է, թե նման գործելաոճով ինչ հարված հասցվեց ենթադրյալ հակահեղափոխությանն ու դավադրությանը:
Իրականությունն այն է, որ այրվում են կամուրջներ բոլորի հետ՝ թե՛ պոտենցիալ դաշնակիցների, թե՛ պոտենցիալ ընդդիմախոսների: Ընդ որում, անկախ ընտրության արդյունքներից, այրված կամուրջները որևէ կերպ չեն առողջացնելու իրավիճակը:
Եթե իշխող ուժի ներկայացրած դաշինքը հանգամանքների բերումով չունենա պարզ մեծամասնություն ավագանիում, ստիպված է լինելու մոռանալ նախկինում հնչեցրած կապիտուլ յացիայի կոչերն ու գնալ կոմպրոմիսի շեմը հաղթահարած ուժերից առնվազն մեկի հետ: Իսկ սա իր հերթին արժեզրկելու է իշխանության կողմից հնչող թունդ հայտարարությունները՝ փաստացի բերելով մեզ հին Հայաստանում մոդայիկ քաղաքական շահախնդրության ժամանակներ:
Մյուս սցենարի դեպքում, երբ իշխանությունը Երևանի ավագանիում ունենում է պարզ մեծամասնություն և ըստ էության ավարտին է հասցնում իր հայտարարած կապիտուլ յացիան՝ ըստ էության ունենալով ֆորմալ ազատություն ընդունել ու դակել ցանկացած որոշում միայնակ, գործ ենք ունենում լրիվ այլ ռիսկերի հետ: Ավագանիում հայտնված, բայց ըստ էության ոչինչ որոշելու հնարավորություն չունեցող ուժերը՝ համատարած իրարամերժության մեկնարկային պայմաններում, դատապարտված են լինելու դիրքավորվել որպես մարգինալ–ծայրահեղ ուժեր՝ փորձելով հնարավորինս փչացնել մեծամասնության գործունեությունը: Այս սցենարի վառ օրինակը մենք ունեցել ենք ոչ հեռավոր անցյալում՝ Երևանի ավագանիում «Երկիր ծիրանիի» օրինակով: Ավելին՝ այս օրինակն ունեցել ենք նաև ԱԺ–ում, երբ բացարձակ մեծամասնություն ՀՀԿ–ն հեգնանքով էր վերաբերվում մյուս ուժերին, որոնց ձայնը ոչինչ որոշել չէր կարող: Արդյունքը հայտնի է բոլորիս:
Այո, Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորած ուժը, թեկուզ ոչ առանց այլ ուժերի աջակցության առաջնորդել ու հաջողել է հեղափոխությունը և բնական է, որ առաջիկա տարիներին հենց այդ ուժն է հավակնում լինել քաղաքական կյանքի թիվ մեկ համարը: Բայց մի բան է հավակնել կամ լինել թիվ մեկը, մեկ այլ բան՝ միակը: Միայնակ հնարավոր չէ փակել ողջ քաղաքական դաշտը, անհնար է թե՛ տեխնիկապես, թե՛ ընդհանրապես՝ քաղաքական առումով: Նույնիսկ ամենահաջող աշխատանքի դեպքում լինելու է որոշակի հասարակական դժգոհություն, եթե ոչ հիմա, ապա ապագայում, լինելու են ընդդիմադիր ուժեր, լինելու են ուժեր, ովքեր հավակնելու են իշխանությանը, լինելու են արտաքին հարաբերություններում ճգնաժամեր և այդ ճգնաժամերում զգացվելու է դաշնակիցների ու կառուցողական մրցակիցների կարիք: Ի վերջո, Աստված մի արասցե, արցախա– ադրբեջանական սահմանին հնարավոր էսկալացիայի դեպքում լինելու է ներքաղաքական կոնսոլիդացիայի կարիք, որը ապահովելը ի սկզբանե այրված կամուրջներով շատ բարդ է լինելու:
Ոչ ոք չի վիճարկում հեղափոխության առանցք հանդիսացող ուժի դոմինանտությունը քաղաքական դաշտում: Ընդհակառակը, տպավորություն կա, թե հենց ինքը՝ իշխանությունը որոշակի մտավախություններ ունի այդ դոմինանտության հետ կապված, երբ փորձում է մտավախությունները ցրել քաղաքական դաշտի մոնոպոլիզացիայի հաշվին:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
