«Մեզ մոտ միշտ մատների վրա ինչ-որ հաշվարկներ անելու մոտեցում է եղել». «Փաստ»
Interview«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Երբ դեռ տնտեսական զարգացման լծակները լիարժեք չեն գործարկվել և չեն ստեղծվել այն մեխանիզմները, որոնք կարող են տնտեսական աճի ու բարեփոխումների տանել, հարկերի ավելացումը միշտ էլ բացասական է դիտվում: Մեզ հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց Գործատուների միության նախագահ, տնտեսագետ Գագիկ Մակարյանը՝ անդրադառնալով հարկային քաղաքականությանը, նախատեսվող մի շարք փոփոխություններին:
«Այն կառավարությունները, որոնք դժվարանում են ռեֆորմների հարցում, տեսնում են, որ հարկերի հավաքման տեսանկյունից իրենց ռեսուրսները նվազում են, բայց նաև խնդիրների լուծման ցանկն են ուզում ավելացնել, գնում են հարկեր ավելացնելու ճանապարհով: Նախկինում ևս այդպես էր: Երբ տեսել են, որ հարկատեսակ ավելացնել չեն կարող, ակցիզային հարկի կամ այլ մոդելով ու ձևերով են փորձել շարժվել: Սա, իհարկե, լավագույն տարբերակը չէ: Դա ցույց է տալիս, որ հրատապ գումարներ ստեղծելու այլ հնարավորություններ չունեն և գնում են այդ ուղիով, քանի որ հարկերով միշտ էլ կարող են շատ գումար հավաքել: Այստեղ տնտեսությունը տուժում է, երբ դա արվում է շտապ և որոշակի նպատակների ներքո: Բացի այդ, հաճախ բազմակողմանիորեն չեն վերլուծվում, թե հարկատեսակներն ավելացնելով՝ դրանք ի՞նչ մուլտիպլիկատիվ, նեգատիվ ազդեցություն կարող են ունենալ տնտեսության մեջ: «Գազավորված խմիչքներ արտադրողներին մի քիչ ավել հարկեցինք ու վերջ»…
Բայց հարկեր վերցնելը միայն սա չի ենթադրում»,-ասաց նա:
Գազավորված խմիչքների օրինակը շարունակելով՝ նա հավելեց.
«Մենք պետք է դիտարկենք, թե այդ 30 դրամները տարվա կտրվածքով քանի միլիոն կամ քանի միլիարդ կկազմեն: Այդքան ավելի դրամ դուրս է գալու ժողովրդի գրպանից և այդքան ավելի գումարը դուրս է գալու տնտեսական շրջանառությունից: Այսինքն, այդ դրամը կարող էր ունենալ այլ դրական ազդեցություն տնտեսության մեջ, բայց հիմա այդ դրական ազդեցությունից զրկվում է, որովհետև վերածվում է հարկի: Պետությունը այդ հարկերն օգտագործում է իր բյուջեն կարգավորելու համար: Եթե իմանանք, որ ավել հարկեր հավաքելով՝ բյուջեից դուրս կամ բյուջեի համար լրացուցիչ ինչ-որ այլ կարևոր խնդիրներ ենք լուծելու, և մտածենք, որ այդ գումարների մի մասը տնտեսություն է վերադառնալու, ինչ-որ չափով դա մխիթարական կլինի: Բայց եթե հարկերը հավաքվում են զուտ բյուջեն ապահովելու խնդրի համար, արդեն մի քիչ մխիթարական չէ, որովհետև տնտեսական զարգացման ճանապարհով պետք է գնալ»:
Գագիկ Մակարյանը շեշտեց, որ ինչպես նախորդ, այնպես էլ ներկայիս կառավարությունը ունի խնդիր, ըստ որի՝ գումարային առումով պահեստային հնարավորությունները քիչ են:
«Եվ քանի որ պահեստային գումարներ չունեն, և այդ գումարը հիմա է հարկավոր, դա տեղի է ունենում միանգամից, ինչը հակասում է տնտեսական հեղափոխության գաղափարախոսությանը: Բացի այդ, հակասում է նաև այն առումով, որ կոռուպցիայի դեմ պայքարը, այդ դեպքերի բացահայտումը պետք է բերեր լրացուցիչ մուտքերի հավաքման: Այդ մուտքերը պետք է նկատելի լինեին, և այդ մուտքերով պետք է փորձեին նաև ծածկել որոշակի միջոցների անհրաժեշտության հարցը: Բացի այդ, կառավարությունն առաջ ընկավ ակցիզային հարցի դեպքում: Գազավորված խմիչքների ակցիզային հարկն ուզում էր ավելացնել այն դեպքում, երբ համահարթեցման մոդելով եկամտահարկը մեկ ընդհանուր թիվ կսահմանվեր: Ու քանի որ զրկվելու էր եկամտահարկի մնացած շեմերից, այսինքն, լրացուցիչ գումարներ չէր հավաքելու, բյուջեի ծախսերի տարբերության և մուտքերը ապահովելու կոմպենսացիան պետք է ակցիզային հարկով լրացներ:
Բայց, փաստորեն, ակցիզային հարկը բերվեց առաջ, իսկ համահարթեցում տեղի չի ունեցել, կարելի է ասել՝ հարցը մնաց սառեցված վիճակում»,-նկատեց տնտեսագետը՝ ընդգծելով, որ պետությունն, ամեն դեպքում, անդրադարձավ ակցիզային հարկին, որ այդ գումարը հավաքվի:
Գագիկ Մակարյանն ընդգծեց, որ այս ամենը ցույց է տալիս, որ տնտեսության մոդելի վերաբերյալ թյուր պատկերացումներ կան. «Կարծում եմ՝ Հայաստանում ունենք տնտեսական ծրագրերի, տնտեսական մտածելակերպի, տնտեսական խնդիրները խորն ընկալելու անհրաժեշտություն: Եթե ճիշտ ընկալվեր, գնահատվեր, վերլուծվեր մոդելը, այսպիսի մոտեցում չպետք է լիներ: Կառավարությունում տնտեսական բլոկի ուժեղացման կարիք կա: Տնտեսագիտական միտքը տնտեսության մեջ պետք է հաշվարկներով ու հստակ գնահատականներով արտահայտվի: Հակառակ դեպքում մեզ մոտ ստացվում է այն, որ համայնքները իրենց կյանքը լավացնելու համար տեղական տուրքերին են «զոռ» տալիս, ֆինանսների նախարարությունն ու հարկային մարմիններն էլ ֆիսկալ քաղաքականությունն են առաջ տանում, բայց էկոնոմիկան պետք է հակակաշռի դրանց ախորժակը, էկոնոմիկան պետք է հակակշռի տնտեսական ռեֆորմների քայլերի նշանակությունը»:
Նրա խոսքով, այն ժամանակը, որը տրված էր նոր կառավարությանը, ուղղակի արդյունավետ պետք է օգտագործվեր, և այդ ժամանակի մեջ արդյունավետությունը պետք է երևար:
«Մեզ մոտ միշտ մատների վրա ինչ-որ հաշվարկներ անելու մոտեցում է եղել: Նայում ենք՝ որ ճյուղն է զարգանում կամ որտեղ է փողը շատ, ասում ենք՝ եկեք հարկ ավելացնենք, մյուսում էլ, օրինակ, ակցիզային հարկը բարձրացնենք: Սա չաշխատող մոդել է»,-ասաց նա և իրավիճակը ավելի պարզ նկարագրելու համար «Ոսկե հորթը» ֆիլմից մեջբերում արեց:
«Օստապը Շուրային հարցնում է՝ Շուրա՛, որքա՞ն է քեզ պետք երջանիկ լինելու համար: Շուրան ինչ-որ թիվ է ասում: Հիմա մենք ոչ թե պետք է մտածենք, որ այդ թիվը լինի, ու դրան հասնելու համար հարկեր ավելացնենք, այլ տնտեսագիտորեն նայենք հարցին: Մի հարց էլ կա. կառավարությունը կրճատումներ է անելու, տեսականորեն ռեսուրսներ է խնայելու: Հարկերը հանած՝ մի երեք անգամ ավելի աշխատավարձ է մտնելու բյուջե: Ինչպես հայտնի է, խնայողություններ են լինելու նաև մեքենաների առումով: Այսինքն, հաշվարկ պետք է լինի, թե պետությունն ինչքա՞ն է խնայում, և այդ խնայողություններն արդյո՞ք չէին բավարարում, որ հարկերը գոնե տարվա կեսից չավելացնեին»,-ասաց նա՝ խոսելով նաև ներդրումների հնարավորության մասին:
«Հաճախ ներդրողներին ոչ թե հարկերի մեծություններն են վանում, այլ օրենսդրության հաճախակի փոփոխությունները: Օրենքները հաճախակի փոխելով՝ առաջացնում ենք ներդրողների անհանգստությունը: Մենք ամեն տարի օրենք ենք փոխում, խոսում հնարավոր փոփոխությունների նոր սերիայի մասին: Հիմա այս մի ռաունդը կփոխենք, Հարկային օրենսգիրքը կգնա ԱԺ, բայց դրանով ամեն ինչ չի ավարտվի: Չի բացառվում, որ նորից ինչ-որ փոփոխություն դնեն սեղանին»,-նշեց Գագիկ Մակարյանը՝ հավելելով, որ իր ուսումնասիրությունների համաձայն՝ ներդրողների տեսանկյունից գոնե հինգ տարի օրենսդրական դաշտը պետք է կայուն մնա:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
