Ո՞վ և ինչքա՞ն է պարտք Ռուսաստանին. տվյալներ, որոնք դժվարությամբ են բացահայտվում

vz.ru-ն գրում է, որ Ռուսաստանը բացահայտել է, թե ինչքան են իրեն պարտք արտասահմանյան երկրները: Այդ գումարը 2019 թվականի փետրվարի 1-ի դրությամբ հասնում է մինչև 40 միլիարդ դոլարի, ընդ որում՝ պարտքերի որոշ մասը դեռ «սովետական» պարտքեր են (պարտքեր, որոնք անցել են Ռուսաստանին, որպես ԽՍՀՄ իրավահաջորդի): Ժամանակակից Ռուսաստանը շարունակում է վարկավորել իր դաշնակիցներին: Տեղեկություններն այն մասին, թե ում, ինչ նպատակով և ինչքան գումար է տրվել, Ռուսաստանում բացահայտվում են շատ ժլատորեն և ոչ հաճույքով: Իրականում ներկայիս պարտքերի այս բացահայտումն էլ հենց այնպես չի կատարվել, դա պետք էր արտասահմանյան ներդրողների՝ եվրոբոնդերի ներդրման համար: Իսկ որո՞նք են ներկայիս Ռուսաստանի պարտապանները: Նշենք, որ ԽՍՀՄ-ից մնացած 145 միլիարդ դոլար պարտքը 2016 թվականին դարձել էր 34 միլիարդ դոլար, իսկ այդ թվականից հետո խոշոր պարտքերի ներումներ չեն եղել: Ռուսաստանը ամբողջությամբ կամ մասամբ ներել է որոշ երկրների պարտքերը՝ սկսած Ուզբեկստանից, Ղըրղըզստանից, Մոնղոլիայից, վերջացրած Կուբայով, Իրաքով, Ալժիրով, Սիրիայով և այլն: Ամենախոշոր ներված պարտքերից են Կուբայի 90 միլիարդը, Իրաքի 21 միլիարդը, Մոնղոլիայի և Աֆղանստանի 11-ական միլիարդները և Հյուսիսային Կորեայի 10 միլիարդը: Ըստ «Алор Брокер»-ի ներկայացուցիչ Ալեքսեյ Անտոնովի, սխալ է ասել, որ ներկայիս Ռուսաստանի տված արտաքին պարտքերը ձևավորվել են միայն ԽՍՀՄ-ի ժամանակ, քանի որ այն ժամանակվա պարտքերը իրենց հիմնական մասով արդեն մարված կամ դուրս գրված են, այսինքն՝ Ռուսաստանը ներկայումս էլ է շարունակում պարտքով փող տալ: Իսկ ո՞ր երկրներն են ներկայիս Ռուսաստանից պարտք վերցնողները: Սրանց կարելի է բաժանել երեք մասի. վարձատրություն լոյալության համար, վարկ՝ զենք, տեխնիկապես բարդ սարքավորումներ գնելու կամ կառուցելու (օրինակ՝ ատոմակայան) համար, և պարտք բնական ռեսուրսներ (նավթ, գազ) գնելու համար: Օրինակ, այնպիսի երկրները, ինչպիսին են Բելառուսը և Ղըրղըզստանը, ունեն արտաքին առևտրի, ռազմաբազաների տեղակայման, ահաբեկչության ու նարկոտրաֆիկի տեսակետից առանցքային ստրատեգիական նշանակություն և ֆինանսների կարիք, ուստի նրանց վարկ է տրվում: Ըստ էության, սա ոչ թե գումար է լոյալության համար, այլ վարձատրություն ծառայության դիմաց, որը վարկատու երկիրը տալիս է վարկառու երկրին նրա արտաքին քաղաքականությունը և առևտուրը կազմակերպելու համար: ԱՄՆ-ի՝ այս տեսակի վարկերը ահռելի են և անհամեմատելի Ռուսաստանի վարկերի հետ, քանի որ Ռուսաստանի համար իր ազդեցությունը տարածելու գոտիները սահմանափակ են ԱՄՆ-ի հետ համեմատած: Ավելի հաճախ Ռուսաստանը վարկավորում է որևէ երկրի, օրինակ, «Ռոսատոմի» միջոցով ատոմակայան կառուցելու կամ էլ իր սեփական զենքը վաճառելու համար: Այս դեպքերում ստացվում է այնպես, որ տրված գումարը անգամ տրվող երկիր չի հասնում և մնում է Ռուսաստանում: Մի խոսքով, սա ավելի շուտ ոչ թե վարկավորում է, այլ լիզինգ: Պարտք տալու երրորդ տեսակը ևս դժվար է պարտք տալ համարել, քանի որ այդ պարտքը ապահովված է լինում բնական ռեսուրսներով: Սա ամենաապահովագրված վարկավորումն է: Սրա տիպիկ օրինակ է Իրանի և Վենեսուելայի վարկավորումը Ռուսաստանի կողմից: Միջազգային պատժամիջոցների առկայության պայմաններում այս երկրները վարկավորվում են՝ փոխարենը տալով իրենց բնական ռեսուրսները՝ նավթը և գազը: Սա ավելի շուտ նմանվում է առևտրի՝ շրջանցելով պատժամիջոցները: Բելառուսը սիրում է Ռուսաստանից վարկ վերցնել: Ընդ որում, սիրում է նաև դժկամությամբ պարտքը հետ տալ, ձգձգում է կամ էլ նորից պարտք ուզում: Օրինակ, այս տարի Բելառուսը Ռուսաստանից մեկ միլիարդ դոլար է խնդրել՝ ընդ որում, նախկին 630 միլիոն դոլարը չմարած: Բարդ է վիճակը 2011 թվականին Ուկրաինայի վերցրած 3 միլիարդ դոլարի վարկը վերադարձնելու հարցում: Մինչև 2016 թվականը այդ երկիրը պարտաճանաչ կերպով տալիս էր տոկոսները, բայց վարկը մարելու ժամկետին հանկարծ հայտարարել է, որ դա եղել է քաղաքական նպատակներով տրված վարկ, և ինքը չի պատրաստվում վերադարձնել այն: Հայաստանը նույնպես ակտիվորեն վարկեր է վերցնում Ռուսաստանից: Այսպիսով, պետության՝ 2019 թվականի համար պլանավորված 490 միլիոն դոլար վարկի հիմնական մասը՝ 343 միլիոնը, տալու է Ռուսաստանը: Հինգ տարի առաջ Ռուսաստանը Հայաստանին տրամադրել էր 270 միլիոն դոլարի վարկ` մինչև 2026 թվականը Հայկական ԱԷԿ-ի շահագործման աշխատանքները ֆինանսավորելու համար: 2018 թվականի վերջի դրությամբ Հայաստանը խնդրել է երկարաձգել վարկի մարման ժամկետները: Աղքատ երկրի համար բավականին դժվար է նույնիսկ այդպիսի փոքր գումարները հետ տալը: 2016 թվականին Հայաստանը Ռուսաստանից երկու տարի ժամկետով 200 միլիոն դոլարի վարկ է ստացել ռուսական զենք ձեռք բերելու համար: Ըստ «Финам» պետական կոնցեռնի աշխատակից Ալեքսեյ Կորնեևի, ԽՍՀՄ-ի ժամանակ արտասահմանյան պետություններին վարկեր տալը գաղտնի տեղեկատվություն էր, և սովորաբար այն տրվում էր բուն քաղաքական նպատակներով նյութական և ռազմական օգնության տեսքով, և ժամանակակից Ռուսաստանում ևս այդ տեսակետից քիչ բան է փոխվել: Արդյունքում Ռուսաստանը վարկավորում է այն երկրներին, որտեղ ունի իր շահերը և հաճախ հաշվի չի առնում անգամ այն, որ այդ վարկերը ավելի հավանական է, որ չվերադարձվեն:

Կամո Խաչիկյան