«Ընդդիմադիր կամ իշխանական լինելը փաստացի ինչ-որ դիմակ է, որը պարտադրում է իր կանոնները». «Փաստ»
Interview«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Մարդկանց կարծիքը, հայացքները, ունակությունները, անգամ խոսելաձևը փոխվում է, երբ նրանք դառնում են իշխանության ներկայացուցիչ: Սա ակնհայտ փաստ է, որը բնորոշ է ոչ միայն մեր ժամանակներին: Ընդդիմադիրը, քաղաքացին կարող է բուռն, ագրեսիվ արձագանքել ինչ-որ քաղաքական կամ տնտեսական իրողության, սակայն հաճախ շեշտակիորեն տարբերվում է նրանց արձագանքը նույն երևույթին, երբ արդեն իշխանության ներկայացուցիչ են: Հակասություն է առաջանում՝ ի վերջո, ինչպիսի՞ն էր մարդու կարծիքը կոնկրետ իրողության վերաբերյալ, իսկ գուցե մարդն իր էությամբ միշտ էլ ագրեսիվ ու պոռթկուն է եղե՞լ, և պաշտոն ու իշխանություն ունենալուց դա ավելի ակնհայտ է դարձել:
Մեդիափորձագետ Սամվել Մարտիրոսյանը «Փաստի» հետ զրույցում նշում է, որ այս հարցը երկկողմանի է. երբ մարդն իշխանությունից դառնում է ընդդիմություն կամ հակառակը, կտրուկ մետամորֆոզներ են առաջանում:
«Կան ընդհանուր գործոններ, որոնք ազդում են մարդու փոփոխման գործընթացի վրա: Ընդդիմություն լինելն, իհարկե, ավելի հարմարավետ զոնա է այն առումով, որ դու քիչ պատասխանատվություն ունես: Իհարկե, խոսքն այն երկրների մասին է, որտեղ ընդդիմադիրներին չեն ծեծում, սպանում, բանտարկում: Ընդդիմադիրը պատասխանատվություն չունի, հնարավորություն ունի քննադատել ամեն ինչ և ամեն րոպե: Դառնալով իշխանություն՝ նա միանգամից հայտնվում է մեծ շահերի բախման կիզակետում: Բնականաբար, ընդդիմադիրը շատ դեպքերում չի էլ պատկերացնում, թե ինչ ուժերի հետ գործ ունի իշխանությունը: Իշխանական դիրքում նա ստիպված է լինում հաշվի առնել այն հանգամանքները, որոնք իր համար ընդհանրապես նշանակություն չունեին ընդդիմադիր ժամանակ», - ասում է Մարտիրոսյանը:
Սակայն այս ամեն ինչում, ըստ փորձագետի, կա հայկական առանձնահատկություն, որը երկու կարևոր գործոնների հետ կապ ունի:
«Առաջինը՝ մենք չունենք քաղաքական կայացած դաշտ, քաղաքական պայքարի, դրսևորումների կանոններ: Շատ դեպքերում այդ ամենը վերածվում է քաղաքական թատրոնի և խաղի: Կանոններն այնպիսին են դառնում, որ ընդդիմադիր ու իշխանական լինելը փաստացի ինչ-որ դիմակ է, որը կրում են: Շատերը նմանվում են դրան, որովհետև դիմակը պարտադրում է իր կանոնները:
Երկրորդը հասարակության քաղաքական կարճ հիշողությունն է: Քաղաքական դաշտում կան մարդիկ, որոնք վերջին 10 տարում 30 անգամ փոխել են իրենց կարծիքը, ինչը հանրությունը լրիվ նորմալ է ընկալում: Չի հիշում այդ մարդկանց ասածները, բայց ոչ բառի բուն իմաստով. հիշողության բացակայությունը դրսևորվում է նրանով, որ նորմալ է ընկալվում այն, որ մարդը կարող է լրիվ հակառակ կարծիք հայտնել, որովհետև նա հիմա ընդդիմություն կամ իշխանություն է: Հասարակությունն ավելի շատ գնում է նրա հետևից, թե ինչ է ինքը ցանկանում լսել:
Կարևոր չէ, թե ով է ասում և երբ»:
Փորձագետի հետ զրույցում անդրադարձանք նրան, որ օրերս Նորագավիթի մաքսատանը Նիկոլ Փաշինյանը աշխատակցին բավական կոպիտ տոնայնությամբ պատվիրեց լվանալ դրոշը, կախել գլխավերևում և աշխատանքից հեռանալու դիմում գրել: Սա միանշանակ արձագանք չգտավ հանրության շրջանում, մասնավորապես, խոսվեց այն մասին, որ քաղաքացու հետ նման տոնով խոսելն անթույլատրելի է, այն էլ վարչապետին, իրավական և աշխատանքային օրենսգրքի մի շարք հարցեր բարձրացվեցին: Նույնիսկ նրանք, ովքեր, թվում է, ակնհայտորեն կողմ են իշխանության և դրա ներկայացուցիչների բոլոր գործողություններին, բավական բուռն արձագանքեցին Փաշինյանի այս քայլին: Իսկ հնարավո՞ր է նման միջադեպերը հանգեցնեն իշխանության և հասարակության միջև որոշակի անդունդի գոյացմանը:
«Հասարակության և պետության միջև անդունդը միշտ կա: Եթե այն բացարձակապես բացակայի, դա կարող է խնդիր դառնալ: Այդ դեպքում պետությունը դառնում է խիստ պոպուլիստական, որովհետև սկսում է կատարել հանրության պահանջները: Սա այժմյան կառավարության խնդիրն է. այդ սահմանագիծը մի քիչ լղոզվել է: Հասարակության ամեն մի շերտ ակնկալում է, որ իր պահանջն ընկալվելու է պետության կողմից որպես հրամայական: Իհարկե, կա վտանգ, որ պետությունը հասարակությունից ավելի կանջատվի: Ի դեպ, Հայաստանում միշտ այդ վտանգը եղել է: Օրինակ, չկան հանրային կարծիքը հասկանալու հստակ մեխանիզմներ: Առաջ դա արվում էր հիմնականում մտերիմների միջոցով, հիմա՝ ֆեյսբուքի: Երկուսն էլ ճշգրիտ հաշվարկների գործիքներ չեն: Այս խնդիրը պետք է լուծել ու գտնել մեխանիզմներ, որոնք թույլ կտան հասկանալ հանրային կարծիքը, պահանջը», - ընդգծում է մեդիափորձագետը:
Զրուցակիցս նաև հավելում է, որ շատ դեպքերում հանրությունը չի կարողանում ձևակերպել իր պահանջները: «Վերջին կես տարում հանրային քննարկման թեմաները շատ երկրորդական են, իսկ կարևորները չեն քննարկվում: Պետք է վերհանել այն խնդիրները, որոնք հանրության համար կարևոր են», - եզրափակեց պարոն Մարտիրոսյանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
