Առաջին ջութակի դերը վերապահվում է Ռուսաստանի՞ն
International newsregnum.ru-ն հիշեցնում է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ռուս համանախագահ Իգոր Պոպովն ադրբեջանական «ONA» պարբերականին հայտնել էր, որ «նախատեսվում է Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների հանդիպում»: Այնուհետև այս խոսքերը հաստատվել են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների համատեղ հայտարարության մեջ: Փաստն այն է, որ ապրիլի վերջին իրենց ռուս գործընկեր Սերգեյ Լավրովի նախաձեռնությամբ Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարներ Էլմար Մամեդյարովի և Զոհրաբ Մնացականյանի հանդիպումից հետո Մամեդյարովը հայտարարել էր, որ «ԱՄՆ-ն առաջարկել է Վաշինգտոնում անցկացնել արտգործնախարարների հաջորդ հանդիպումը», և «ԱՄՆ-ի պետքարտուղարը ջանքեր կգործադրի հակամարտության լուծման գործում առաջընթացի հասնելու համար»: Դրանից հետո Բաքվի ԶԼՄներում փորձագետների հրապարակումներ սկսվեցին, որոնք պնդում էին, որ «ԱՄՆ-ը մտադիր է բանակցային գործընթացում Ռուսաստանից վերցնել նախաձեռնությունը` փակուղուց դուրս գալու համար»: Հետևաբար, շատերը ակնկալում էին, որ արդյունքում առնվազն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ԱՄՆ-ի համանախագահ Էնդրյու Շեֆերը կակտիվանա: Սակայն Միացյալ Նահանգները դեռևս չի կոնկրետացրել իր առաջարկը, իսկ Հանրապետության անկախության օրվա կապակցությամբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին ուղղված շնորհավորական ուղերձում Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության մասին միայն ասված է, որ իրենք ողջունում են Ալիևի անձնական մասնակցությունը ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի աշխատանքներին ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացում: Ի դեպ, անցյալ տարի նման հայտարարությամբ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հավաստիացրել էր Ալիևին, որ առաջիկա ամիսները կբացեն ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման համար հնարավորություններ, և դրանք ավելի լավ պայմաններ կստեղծեն ամերիկա-ադրբեջանական համագործակցության ընդլայնման համար: Հիշեցնենք, որ այս ուղերձը ժամանակագրորեն համընկնում էր Հայաստանում Նիկոլ Փաշինյանի՝ իշխանության գալու հետ: Եվ դա շատ տարօրինակ է: Թրամփը Ալիևին խոստացել էր փոփոխություններ, իսկ գործնականում միայն Ռուսաստանը և անձամբ Վլադիմիր Պուտինն են ինչ-որ բան արել՝ կազմակերպելով հանդիպումներ: Ներկայումս Բաքվի հայտարարությունների տոնայնությունը փոփոխությունների է ենթարկվել: Ըստ Մամեդյարովի, պարզվում է, որ 2018-ի մայիսից մինչև դեկտեմբեր Ադրբեջանի կողմից Հայաստանին ժամանակ է տրվել, որպեսզի «ծանոթանան բանակցությունների պատմությանը», իսկ իրական դիվանագիտությունը ուժի մեջ մտավ միայն այս տարվա սկզբից: Սակայն սա էլ է ժամանակագրորեն համընկնում երկու դրվագի հետ: Առաջինն այն է, որ այդ փուլում սկսվել է Երևանի և Ստեփանակերտի միջև քաղաքական հակադրություններ ստեղծելու Փաշինյանի նախաձեռնությունը: Երկրորդ՝ անգամ անզեն աչքով երևում է, որ ԱՄՆ-ը քաղաքական ասպեկտում փոփոխություն է կատարել, և արտգործնախարարների առաջիկա հանդիպումը հազիվ թե տեղի ունենա ԱՄՆում: Հիմա նոր ինտրիգ է ծնվում: Մնացականյանը, պատասխանելով Հանրային ռադիոյի հարցին, ասել է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հետ հանդիպումից հետո մոտ ապագայում հայկական կողմը կկարողանա Վիեննայում և Մոսկվայում ղարաբաղյան հակամարտության քննարկումների որոշակի արդյունքներ ի ցույց դնել: Հիշեցնենք, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությամբ Երևանի ու Բաքվի միջև բանակցություններն ընթանում են գաղտնի ռեժիմով: Հետևաբար, անհասկանալի է, թե արդյոք Բաքվի հետ համաձայնեցվա՞ծ է «Վիեննայի և Մոսկվայի համաձայնագրերի վերաբերյալ որոշ արդյունքներ հրապարակելը»: Եթե այո, ապա ժամանակն է խոսել հակամարտության լուծման դիվանագիտական առաջընթացի գործոնի մասին: Եթե ոչ, ուրեմն, ինչպես նախկինում եղել է ոչ մեկ անգամ, Բաքուն կարող է կասկածի տակ դնել հանրությանը տրված այդ տեղեկատվությունը, որը անխուսափելիորեն կառաջացնի հակամարտող կողմերի միջև հակասական տեղեկատվական պատերազմ: Եվ ոչ միայն դա: Բաքուն հիմքեր կունենա հայտարարելու, որ Երևանը սկսել է խաղալ իրավիճակի սրացման վրա, ինչը կարող է բարդացնել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությամբ նախատեսված՝ Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների առաջիկա հանդիպումը: Ամենայն հավանականությամբ, այս պահին Երևանի համար ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջնորդությունը դառնում է արտաքին՝ փաստացի ոչ արդիական շղարշ: Փաշինյանը սկսել է տեղափոխել «ղարաբաղյան գործոնը» ներքաղաքական գործիքակազմի կարգավիճակ, և երևում է, որ կախված քաղաքական հանգամանքներից՝ նա մտադիր է հակամարտության կարգավորման հարցում մնալ կոշտ դիրքորոշման մեջ, իսկ «ճկունություն» ցուցաբերելու փորձերը վերապահել Ստեփանակերտին, որպեսզի «ապացուցվի» հայկական հասարակությանը, որ կա «դավաճանություն»: Իրավիճակի առանձնահատկությունն այն է, որ ներքին քաղաքականության մեջ Երևանի «ձեռքերն ազատ են», ինչպես և Բաքվի, բայց երկուսն էլ զրկված են հակամարտության կարգավորման հիմնական սկզբունքները որոշելու համար անկախ որոշումներ կայացնելու հնարավորությունից: Ավելին, Բաքուն ազդանշան է ուղարկում առ այն, որ հակամարտության վերաբերյալ Հայաստանի քաղաքականությունը կարող է փոխվել միայն ներքաղաքական հավասարակշռության փոփոխության դեպքում, որը կարող է ձևավորվել ազգային քաղաքական էլիտայի պառակտմամբ: Այնուամենայնիվ, արդյո՞ք Ալիևն ու Փաշինյանը կարող են նման խաղ խաղալ: Ադրբեջանական կողմը բավական լավատես է, բայց չի բացում իր խաղաքարտերը: Հայաստանը ունի գայթակղություն ղարաբաղյան խաղաքարտի միջոցով տարածաշրջանում իր ստատուս քվոյի առավել բարելավմանը հասնելու: Այնուամենայնիվ, այս ամենն ընդամենը իրադարձությունների զարգացման հավանական տարբերակներից է: Պաշտոնական մակարդակում Ղարաբաղի հարցով նոր մոտեցումների մասին հայտարարություններ չեն եղել: Նման իրավիճակում ԱՄՆ-ը որոշել է հետ քայլ կատարել՝ Ռուսաստանին թողնելով առաջին ջութակի դերը: Բայց արդյո՞ք Ռուսաստանը պատրաստ է հակամարտության լուծման համար լուրջ քայլեր ձեռնարկել և խաղալ Հայաստանի ներքին դաշտում:
Կամո Խաչիկյան
