Թրամփի մեղմ հայտարարությունը չի բացառում Թուրքիայի նկատմամբ պատժամիջոցների կիրառումը . հարցազրույց թուրքագետի հետ

Մի քանի օր անց Ռուսաստանը կմատակարարի 2017թ․ ռուս-թուրքական պայմանագրով նախատեսված ռուսական S-400 զենիթահրթիռային ՀՕՊ համակարգերը Թուրքիային։ Այս գործարքի պատճառով պաշտոնական Անկարայի և ԱՄՆ-ի հարաբերությունները նորից սրվել են։

Թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները ճգնաժամ են ապրում և պաշտոնական Վաշինգտոնը Անկարային սպառնում է պատժամիջոցներով։ Թեմայի վերջին զարգացումների վերաբերյալ Orer.am-ը զրուցել է թուրքագետ Էդուարդ Մելքումյանի հետ։

- Ռուսաստանի կողմից S-400 ՀՕՊ համակարգերի մատակարաման հարցն այս պահի դրությամբ ի՞նչ ընթացքում է:

- Եթե հավատանք Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի արած վերջին հայտարարությանը, ապա թուրքական կողմն այդ համակարգերը կստանա մինչև հուլիսի առաջին կեսը։ Թուրքիայում արդեն համապատասխան աշխատանքներ են իրականացվում այդ համակարգերը ռուսական կողմից ընդունելու համար։ Առայժմ վերջնականապես հայտնի չէ, թե չէ այդ համակարգերն, ի վերջո, Թուրքիայի ո՞ր հատվածում են տեղակայվելու։

Ամենահավանական տարբերակն այն է, որ S-400-ները տեղակայվելու են Անկարայում և Ստամբուլում , որպեսզի ապահովեն երկու խոշոր քաղաքների անվտանգությունը։ Ռուսական մամուլն էլ հավանական է համարում , որ ռուսական համակարգերը կարող են տեղակայվել թուրք-սիրիական սահմանում։

- Արդյո՞ք Ճապոնիայում կայացած G-20 գագաթնաժողովի ընթացքում Թուրքիայի և ԱՄՆ-ի նախագահների միջև կայացած հանդիպման ժամանակ S-400-ների հարցը քննարկման առարկա դարձավ։

- Անշուշտ քննարկվեց։ Մի շարք թուրք և ռուս փորձագետներ նույնիսկ նշեցին, որ այդ հանդիպումը Էրդողանի համար վերջին փորձն էր լինելու Սպիտակ տան ղեկավարին համոզելու, որ S-400-ների պատճառով պատժամիջոցներ չկիրառվեն Թուրքիայի նկատմամբ։ Հանդիպումից հետո Թուրքիայի նախագահը պնդեց, թե Թրամփն անձամբ իրեն խոստացել է պատժամիջոցներ չկիրառել Թուրքիայի նկատմամբ։

Ուշագրավ է, որ Թրամփը Ճապոնիայում հայտարարեց, որ ռուս-թուրքական գործարքի իրականացման գլխավոր մեղավորը ԱՄՆ-ի նախագահ Բարաք Օբաման է, ում կառավարման ժամանակ Վաշինգտոնը հրաժարվեց Թուրքիային վաճառել ամերիկյան Patriot տեսակի ՀՕՊ համակարգեր, ինչից հետո Թուրքիան բանակցություններ սկսեց Ռուսաստանի հետ։ Այսինքն՝ Թրամփը ամբողջ մեղքը բարդեց Օբամայի վրա, կարծես ստեղծելով տպավորություն, թե Թուրքիան ստիպված է գնացել այդ քայլին։

Ուշագրավ է նաև, որ Էրդողանը, ի սկզբանե, անտեսում էր ամերիկյան ղեկավարությունից ստացվող սպառնալիքները, լավ իմանալով, որ Թուրքիայի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու հարցում վեջին խոսքը Թրամփինն է լինելու։

- Իսկ ինչո՞ւ Թրամփը նման հայտարարություն արեց, չէ՞ որ հանդիպումից առաջ մթնոլորտը լարված էր բավականին։

- Պատճառները կարող են լինել տարբեր։ Մեզ հայտնի չէ, թե Թուրքիայի և ԱՄՆ-ի նախագահների հանդիպմանը ինչ հարցեր են քննարկվել։ Գուցե Թրամփի այս քայլը նպատակ էր հետապնդում մի շարք հարցերում որոշ զիջումներ կորզել Թուրքիայից, օրինակ, Սիրիայի քրդական ուժերի հարցում, որոնց վերաբերյալ երկու երկրները ունեն լուրջ հակասություններ։

Չի բացառվում նաև, որ Թրամփը գիտակցեց, որ եթե վերջնականապես սրի հարաբերությունները Թուրքիայի հետ Մերձավոր Արևելքում, ապա Թուրքիա-Իրան-Ռուսաստան բլոկը ավելի կամրապնդի իր դիրքերը, իսկ ռուս-թուրքական հարաբերությունները էլ ավելի կամրապնդվեն, ինչը բնականաբար չի բխում ԱՄՆ-ի շահերից։

-  Ստացվում է, որ ԱՄՆ պատժամիջոցներ չի՞ կիրառի Անկարայի դեմ։

- Ամենևին։ Պատժամիջոցներ հնարավոր են, մանավանդ, որ նախագահների հանդիպումից հետո ամերիկացի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաներ հայտարարեցին, որ ոչինչ չի փոխվել և պատժամիջոցները կիրառվելու են, եթե Թուրքիան գործարկի ռուսական ՀՕՊ համակարգերը։ Ինչպես գիտենք պատժամիջոցներից մեկն այն է, որ ԱՄՆ չի մատակարարի թուրք-ամերիկյան պայմանագրով 100 միավոր ամերիկյան արտադրության F-35 նոր սերնդի կործանիչները։

Այնուամենայնիվ, Ճապոնիայի հանդիպումը ցույց տվեց, որ իրավիճակը այնքան թեժ չի լինելու, որքան մինչ այդ թվում էր։ Իրավիճակը որոշ նմանություն ունի նախորդ թուրք-ամերիկյան ճգնաժամի հետ, երբ երկկողմ հարաբերությունները խիստ սրվել էին ԱՄՆ-ի քաղաքացի հոգևորական Էնդրյու Բրանսոնի պատճառով, ով կալանավորվել էր Թուրքիայում և մեղադրվում էր 2016թ․ ռազմական հեղաշրջման փորձի հետ առնչություն ունենալու մեջ։

Սակայն, եթե Բրանսոնի դեպքում անձամբ Թրամփն էր սպառնալիքներ հնչեցնում Թուրքիայի հասցեին, ապա այս իրավիճակում նման բան չենք տեսնում, չնայած S-400-ներ գնելու քայլն առավելապես Թուրքիայի համար ռազմավարական նշանակության խնդիր էր, ինչն իրականացվեց։ 

Ինչպես ասում են՝ Թուրքիայի նախագահի կողմից հնչեցված ժամկետները սարերի հետևում չեն և առաջիկայում պարզ կդառնա, թե S-400-ներ գնելու քայլն ինչ հետևանքների կհանգեցնի թե՛ տարածաշրջանային և թե՛ աշխարհաքաղաքական զարգացումների առումով, որին էլ կանդրադառնանք առաջիկայում:

Արմինե Գրիգորյան