Հակակոռուպցիոն պայքարի ար­դյունք­նե­րը դեռ շատ սիմ­վո­լիկ են

vestikavkaza.ru-ն «Ինչո՞ւ է կոռուպցիան դարձել հայկական իրականության անբաժանելի մասը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանում և արտերկրում գտնվող թանկարժեք առանձնատները և մեքենաները միշտ էլ եղել են ԽՍՀՄ-ի փլուզումից հետո ավելի քան երկու տասնամյակ հանրապետությունը ղեկավարած պետական պաշտոնյաների կյանքի անբաժանելի մասը:

Թվում էր, թե 2018 թվականի մայիսյան իշխանափոխությունից հետո Հայաստանում կոռուպցիան կհաղթահարվի, և հայ հասարակությանը հույս էր ներշնչում իշխանության բոլոր մակարդակներում արդարության և թափանցիկության հաղթանակը: Նիկոլ Փաշինյանը հռչակել էր կեղտոտ ձեռքերով պաշտոնյաների դեմ պայքարի սկիզբը, որոնց օֆշորային շահերը քողարկված են էժան պոպուլիզմով:

Հայաստանում իշխանափոխությունն ուղեկցվեց տասնյակ նախկին իշխանավորների դեմ մի շարք հնչեղ հակակոռուպցիոն գործերով: Բավական է հիշել միայն գեներալ Մանվել Գրիգորյանի գործը: Այնուամենայնիվ, սա միայն սառցաբեկորի երևացող մասն է, քանի որ կոռուպցիայի առանձին դրսևորումները ոչ մի տեղ էլ չեն անհետացել: 

Հետևաբար, հասարակության մեջ առաջանում է ընկալում, որ նոր կառավարությունը անզոր է լուծել ժամանակակից Հայաստանի խորքային խնդիրներից մեկը հանդիսացող կոռուպցիան: Հայաստանում կոռուպցիայի խնդիրը չի սահմանափակվում միայն ճանապարհապարեկային աշխատակիցների կոռումպացվածությամբ, իրականում իրավիճակը շատ ավելի բարդ է:

Կոռուպցիան հիմնված է հասարակության կառուցվածքի վրա, որտեղ կա բյուրոկրատիայի առանձին դաս, ուր պատահական մարդիկ չեն հայտնվում: Խորհրդային Միության փլուզումից հետո երիտասարդ հանրապետությանը պետք էր հուսալի բուրժուազիայի դաս, որը կարող էր ապահովել անցումը շուկայական հարաբերությունների: Այնուամենայնիվ, պատերազմը և Հայաստանի շրջափակումը կենտրոնացրել էին հասարակության ուշադրությունը, իսկ պետական ապարատը և պետական կառույցները աստիճանաբար միաձուլվում էին խոշոր գործարար դասի կամ նրանց ներկայացուցիչների հետ:

Պաշտոնյաներն սկսեցին ընդհանուր շահեր ունենալ օլիգարխների հետ, քանի որ իրենք ևս բիզնես ունեին՝ կա՛մ սեփական, կա՛մ էլ միջնորդավորված՝ երրորդ անձի միջոցով: 

Խոսելով հասարակության բևեռացման և միջին շերտի անհետացման մասին՝ Նիկոլ Փաշինյանը չի նշում այն, որ հայկական բյուրոկրատիայի կոռուպցիան պայմանավորված է հայկական գործարարության օբյեկտիվ շահերով:

Բայց Փաշինյանը չի համարձակվում պատերազմ հայտարարել մի ամբողջ դասի՝ նախընտրելով փաստել վնասով աշխատող ենթակառուցվածքային ընկերություններին («Հայաստանի էլեկտրական ցանցեր») օգնելու այլընտրանքային հնարավորության բացակայությունը և սահմանափակվելով առանձին պաշտոնյաների դեմ քրեական գործեր հարուցելով:

Իրականում, հայ ժողովուրդը զրկված է զարգացման հնարավորությունից, քանի որ հանրապետության բազմաթիվ ենթակառուցվածքային ընկերություններ գտնվում են զուտ անձնական շահեր հետապնդող մարդկանց ձեռքում:

Սակայն Փաշինյանը անդրադարձել է հասարակության, որը լիովին վստահում է իրեն և աջակցում, ամենացավոտ թեմաներից մեկին: Փաշինյանը և նրա թիմը փորձում են գտնել ունիվերսալ կառավարման այնպիսի մոդել, որի շնորհիվ վարչապետը կկարողանա որոշել հասարակության հետագա գործողությունները` կախված այն բանից, թե ինչ է ցանկանում իշխանությունը: Սա վերաբերում է նաև վերջերս դատարանների շենքերը արգելափակելու կոչին:

Սա «Մենք ենք մեր երկրի տերը» կարգախոսն է, սակայն Փաշինյանը չի նշում, թե ինչ է նշանակում «մենք» բառակապակցությունը:

Ներկայիս կառավարությունը չի համարձակվում խոստովանել, որ երկրում իրոք չկա իսկապես անկախ դատական համակարգ, և դատարանները մշտական ճնշման տակ են: Նոր Հայաստանը հնից ժառանգել է հարյուրավոր բժիշկներ, դատավորներ, պաշտոնյաներ, գեներալներ և նույնիսկ նախարարներ, որոնց հեղինակությունը նսեմացված է կոռուպցիոն սկանդալներով: 

Մարտին առողջապահության նախարարի տեղակալ Արսեն Դավթյանը կալանավորվել է կաշառք ստանալու պահին: Զարմանալի է, որ կաշառք տվողն էլ «Պերինատոլոգիայի, մանկաբարձության և գինեկոլոգիայի հանրապետական կենտրոնի» տնօրեն, պատվավոր դոկտոր Ռազմիկ Աբրահամյանն էր: Այնուհետև հայտնի դարձավ Կոտայքի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Գագիկ Հեբոյանի ձերբակալության մասին ` մեծ գումարի կաշառք վերցնելու կասկածով: Հուլիսի սկզբին Հայաստանի ազգային անվտանգության ծառայությունը կաշառք ստանալու համար պետական եկամուտների կոմիտեի աշխատակից է ձերբակալել:

Իշխանությունները չեն խոստովանում, որ կաշառքից ամբողջովին ազատվելն անիրատեսական է, և դա խիստ մասշտաբային հարց է: Սահմանափակ է կադրերի ընտրության դաշտը, քանի որ կոռուպցիայի դեմ պայքարող մարմինների աշխատակիցները ևս կարող են գործարարությամբ զբաղվել, կամ էլ գործարարներին ծառայություններ մատուցել:

Փաշինյանը նախընտրում է չնստեցնել մարդկանց՝ առավել խելամիտ համարելով կոռումպացված պաշտոնյաներից ֆինանսական հատուցումներ ստանալ: Այնուամենայնիվ, այս դեպքում նա ռիսկի է ենթարկվում սահմանափակումների զարնվել իր գործողությունների ընթացքում, քանի որ դրա համար նա ստիպված կլինի առանձին աշխատանք կատարել՝ մարդկանց շրջանակ որոշել, պետական ապարատի և գործարարության խորությունը ուսումնասիրել, որպեսզի որոշվի, թե ում պետք չէ և ում պետք է պատասխանատվության ենթարկել հնարավոր կոռուպցիոն խախտումների համար:

Ի վերջո, ստացվել է, որ թավշյա հեղափոխությունը, իր բոլոր բնորոշ հակակոռուպցիոն միտումների հետ մեկտեղ, չի բերել սպասված արդյունքների, արդյունքները սիմվոլիկ են և չեն ազդել հասարակության վրա:

Կամո Խաչիկյան