Աշխարհաքաղաքական գործընթացների դինամիկան զարգանում է ոչ այն ուղղությամբ, որը ենթադրվում է Երևանում
regnum.ru-ն «Հայակենտրոնությունը և ԵԱՏՄ-ի պրոբլեմները» հոդվածում գրում է, որ Երևանում կայացել է ԵԱՏՄ Բարձրագույն խորհրդի հերթական՝ թվով հինգերորդ նիստը: Նիստին, բացի ԵԱՏՄ երկրների ղեկավարներից, որպես դիտորդ մասնակցել է Մոլդովայի նախագահը, որպես պատվավոր հյուրեր՝ Իրանի և Սինգապուրի ղեկավարները:
Որպես կանոն, նման տիպի հանդիպումներում հնչող համատեղ հայտարարությունները և կայացված որոշումները փորձագիտական խմբերի կողմից պատրաստվում և համաձայնեցվում են նախօրոք, իսկ երկրների ղեկավարները իրենց ելույթներում խոսում են հիմնականում ապագա պլանների մասին: Այնպես որ, սենսացիաներ սովորաբար չեն լինում:
Այս անգամ ևս օրակարգը մանրամասն նախապատրաստված ու մշակված էր ԵԱՏՄ տնտեսական հանձնաժողովի նախագահ Տիգրան Սարգսյանի կողմից, և արտակարգ ոչինչ չեղավ:
Երևանում, ի թիվս քննարկված հարցերի, մասնավորապես խոսք է եղել այն մասին, որ անհրաժեշտ է ԵԱՏՄ մակարդակով որոշել երրորդ երկրների նկատմամբ տնտեսական քաղաքականությունը և չզբաղվել միայն առկա ձևաչափերի փոխակերպումներով:
Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը իր ելույթում հայտարարել է, որ «միության կապերի աշխարհագրությունը անընդհատ ընդլայնվում է, միությունը համագործակցության հարցով հիմնարար բանակցություններ է վարում 13 երկրների և ավելի քան 12 միջազգային կառույցների և կազմակերպությունների հետ»:
Այս հարցին կարելի է ուշադրություն դարձնել այն պատճառով, որ Պուտինի հետ Երևանում կայացած երկկողմ հանդիպման ժամանակ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը յուրահատուկ կերպով է շեշտել ԵԱՏՄ նիստի նշանակությունը:
Առաջին հերթին, նա Սինգապուրի հետ ազատ առևտրի գոտի ստեղծելու պայմանագիրը և «Իրանի հետ ժամանակավոր ազատ առևտրի մասին համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելը» ներառել է «ԵԱՏՄ շրջանակներում տեղի ունեցած նշանակալի իրադարձությունների» շարքին:
Ըստ նրա խոսքերի, «հույս կա, որ իրենք դեռ կկարողանան որոշակի արդյունքներ գրանցել ԵԱՏՄ-ում»: Սինգապուրի հետ ամեն ինչ պարզ է, բայց այն շատ է հեռու տարածաշրջանից: Այլ են Ռուսաստանն ու Իրանը:
Սկզբի համար նշենք, որ Պուտինի այցը Երևան Ռուսաստանի նախագահի պաշտոնական այց չէ Հայաստան:
Սա Ռուսաստանի պետության ղեկավարի այցն է ԵԱՏՄ բարձրագույն տնտեսական խորհրդի նիստին:
Չնայած ֆորմալ առումով, սա Պուտինի առաջին այցն է Հայաստան` այնտեղ տեղի ունեցած, այսպես կոչված, «թավշյա հեղափոխությունից» հետո:
Սակայն առկա է համապատասխան ֆոն՝ «Վալդայ» ակումբի շրջանակներում Սոչիում նախապատրաստվում է երկկողմ հանդիպում Ադրբեջանի և Ռուսաստանի նախագահների միջև:
Սրանք շփումների տարբեր կարգավիճակներ և քաղաքական տարբեր որակներ են: Նույնիսկ Լուկաշենկոն Փաշինյանի հետ հանդիպման ժամանակ ասել է.
«Այնպես է ստացվել, որ դուք իմ լավ ընկերն եք, բայց Ադրբեջանի նախագահը իմ ավելի հին լավ ընկերն է»: Հայտնի պատճառներով Փաշինյանի մոտ վստահելի շփումներ Մոսկվայի հետ դեռևս չեն ստացվում:
Հայաստանի վարչապետի և Իրանի նախագահ Հասան Ռուհանիի (որին Փաշինյանն էր հրավիրել Երևան) հարաբերություններում ևս կան որոշակի նրբերանգներ:
Այս առումով, որոշ հայկական ԶԼՄ-ներ և փորձագետներ խորհուրդ էին տալիս վարչապետին «հեռու մնալ Իրանից», որպեսզի դիտողություններ չստանան ԱՄՆ-ից:
Սակայն երբ խոսքը երկու երկրների միջև ինչոր հարաբերությունների մասին է, ապա նման «վերլուծաբանները», չգիտես ինչու, ամբողջովին անտեսում են ԵԱՏՄ շահերը՝ դրանք ներկայացնելով հակաադրբեջանական և հակաթուրքական համատեքստում, չնայած Մոսկվան հարաբերությունների բարձր մակարդակ ունի Թեհրանի և Անկարայի հետ: Ավելին, Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդրի լուծման հեռանկարների առնչությամբ Ռուսաստանն ու Իրանը հավասարակշռված դիրքորոշում են որդեգրել: Միևնույն ժամանակ Փաշինյանը իրական հնարավորություն չունի մշակելու, այսպես կոչված, «հայակենտրոնության» քաղաքականություն ո՛չ Մոսկվայի և ո՛չ էլ Թեհրանի հետ:
Բանն այն է, որ աշխարհաքաղաքական գործընթացների դինամիկան զարգանում է ոչ այն ուղղությամբ, որը ենթադրվում է Երևանում:
Իրանի համար կարևոր է իրականացնել Հայաստանի և Հյուսիս-հարավ միջանցքի երկայնքով Ռուսաստան և Եվրոպա էներգետիկ և տրանսպորտային ուղիների մուտքի համատեղ նախագծեր:
Պատահական չէ, որ Ռուհանին ԵԱՏՄ Բարձրագույն խորհրդի նիստի իր ելույթում ասաց, որ տարածաշրջանում տնտեսական միությունները լուրջ քաղաքական բեռ են պարունակում, ապա օգտագործեց այդ հարթակը Մերձավոր Արևելքում ԱՄՆ-ի քաղաքականությունը կտրուկ քննադատելու համար:
Ցանկության դեպքում Իրանի նախագահը կարող էր շրջանցել այդ թեման:
Բայց, ըստ տեղական փորձագետների, «Ռուհանին փորձել է թեսթավորել Հայաստանի նոր կառավարության քաղաքական կենսունակությունը»:
Բացի այդ, Պուտինի հետ Երևանում կայացած հանդիպման ժամանակ Իրանի ղեկավարը հանդես է եկել սենսացիոն հայտարարությամբ՝ հայտարարելով, որ «հարաբերությունների 500 տարվա պատմության ընթացքում իրենք հասել են անկեղծության աննախադեպ մակարդակի»:
Երևանում կայացած ԵԱՏՄ նիստի արդյունքները դեռ լրջորեն ուսումնասիրվելու և վերլուծվելու են փորձագետների կողմից:
Հաշվի առնելով տարածաշրջանային նոր աշխարհաքաղաքականությունը՝ դրանք այնքան էլ պարզ չեն, որքան թվում է առաջին հայացքից:
Անդրկովկասի զգայուն տարածաշրջանում սկսվում է փոփոխությունների մի նոր շրջան, և հիմա ամենակարևորն է պահպանել խաղաղությունը, կայունությունը և անվտանգությունը:
Մնացածը կստացվի: ԵԱՏՄ Բարձրագույն տնտեսական խորհրդի հաջորդ նիստը կկայանա Սանկտ Պետերբուրգում:
Կամո Խաչիկյան
