Արդյունավետության խնդիրներ, կամ՝ ինչո՞ւ են կենտրոնանում հենց երկարաժամկետ ծրագրերի վրա. «Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Եթե պաշտոնյաները գիտակցում են, որ խոսքն իրենց հարկատուների գումարների մասին է, և իրենք հաշվետու են իրենց հարկատուների առաջ, ապա չպետք է մտածեն փողն ուղղակի ծախսելու մասին: Պետք է պատասխանատվություն ունենան՝ մտքում ունենալով այն հարցադրումը, թե ինչո՞ւ ծախսեցին այդ գումարները: Կարևոր է, որ կառավարության ներսում վերահսկեն, թե այդ ծախսերն արդյո՞ք արդյունավետ են կատարվել:
«Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց Հայաստանի գործատուների հանրապետական միության նախագահ Գագիկ Մակարյանը՝ անդրադառնալով պետական բյուջեի հաշվին կատարվող որոշ ծախսերին: Նշված տրամաբանության մեջ նա ընդգծեց, որ դեմ չէ գնումներին, կողմ է նաև պարգևատրմանը, բայց միայն մեկ պայմանով՝ եթե դա լավ աշխատանքի դիմաց է:
«Ուղղակի այստեղ մի հարց կա. կառավարության անդամները և գերատեսչություններն ինչպիսի՞ էֆեկտիվություն են ապահովում: Այդ առումով դեռ խնդիրներ կան:
Ունենք բավականին մեծ թվով տեղակալներ, որոնց ակտիվությունը դեռ պետք է բարձրացվի:
Օրինակ՝ ԿԳՄՍ նախարարությունում բավականին տեղակալներ կան, բայց փայլուն արդյունքներ չկան: Կան տեղակալներ, որոնք գալիս են տարբեր քննարկումների, փիլիսոփայական, ոչինչ չտվող զրույց են վարում ու գնում:
Այլ նախարարություններում ևս խնդիրներ ունենք:
Ընդհանուր առմամբ, շատ կարևոր է, թե գնումները որ գերատեսչության համար են կատարվել, օրինակ՝ մեքենաները բոլորի՞, թե մի քանի նախարարության մի քանի պաշտոնյայի համար են գնվել:
Հարցն այն է, որ խրախուսական մոդելը արդարացի պետք է լինի:
Բոլոր հարցերի շեշտադրումը պետք է արվի պատասխանատվության ինստիտուտի տրամաբանությամբ: Նույն ծառայողական մեքենան պետք է որպես անհրաժեշտություն դիտարկվի, օրինակ՝ ավելի կարճ ժամանակում որևէ մարզ հասնելու համար:
Չպետք է շքեղություն լինի, իսկ վարորդը՝ մշտապես կանգնած նախարարության պատի տակ:
Անհրաժեշտ գործիքակազմը պետք է նպաստի աշխատանքի արագ ու որակյալ կատարմանը, պետությունը դրա համար է տրամադրում այդ ամենը, ոչ թե նրա համար, որ լինի սովետական մոտեցում, ըստ որի՝ եթե «մինիստր» է՝ անպայման պետք է տասը քարտուղար ու խորհրդական ունենա»,-ասաց մեր զրուցակիցը:
Գագիկ Մակարյանը շեշտեց, որ կառավարության որոշակի թևերի աշխատանքում դրական արդյունքներ է նկատել, բայց մյուս գերատեսչությունների մասով վերապահումներ ունի.
«Նախարարությունները թույլ են մնում, բացակայում է պետական կառույցների միջև ներդաշնակ համագործակցությունը, որը կարևոր է նաև տնտեսական զարգացման համար: Հնարավոր է՝ որոշ երևույթներ չեն կարգավորվում ամբիցիաների պատճառով:
Կարևոր է նաև այն, թե ովքեր ինչ խորհուրդներ են տալիս վարչապետին՝ սկսած նախարարներից, վերջացրած խորհրդականներով:
Օրինակ, երբ կրթական համակարգում խնդիրներ ենք տեսնում, հարց է ծագում՝ ո՞վ է վարչապետին խորհուրդ տալիս, թե ում պետք է նշանակեն այս կամ այն բուհի ժ/պ:
Այդ նշանակումներին հաջորդում են ինտրիգներ, որոնց հիմա ևս ականատես ենք լինում: Մեծ հաշվով՝ կան կադրեր առաջադրելու վրիպումներ»:
Գ. Մակարյանի հետ զրույցում անդրադարձանք երկարաժամկետ հատվածում նախատեսվող ծրագրերին, մասնավորապես՝ 2050 թվականի վերաբերյալ հնչող կանխատեսումներին: Մեր զրուցակիցը շեշտեց, որ իրականում առաջին հերթին կարճաժամկետ ծրագրերի կարիք ունենք:
«Շատ կարևոր է ճիշտ պլանավորումը հենց կարճաժամկետ հատվածում, որովհետև եթե մենք կարճաժամկետ հատվածում չկարողանանք հաջողություններ գրանցել, ապա երկարաժամկետ հատվածում դրանք արձանագրելը դժվար կլինի: Ինչո՞ւ են երկարաժամկետ գաղափարներով առաջ գնում:
Պատճառը պարզ է. որովհետև երկարաժամկետ հատվածում ռազմավարություններ սահմանելն ավելի հեշտ է: Այդպես կարող ես ավելի ճոխ թվերի մասին գրել, որոնք ապացուցելի չեն: Կամ էլ զուտ ոգեշնչելու համար են ասում, թե այսպիսի երկիր ենք ուզում ունենալ: Իսկ կարճաժամկետն ավելի իրական է:
Եթե դրանք չիրականացվեն, ապա տնտեսական, սոցիալական ու այլ հարցերի լուծման տեսանկյունից մենք խնդիրներ կունենանք:
Իսկ կարճաժամկետ ու միջնաժամկետ հատվածներում չսխալվելու, իրավիճակը ճիշտ գնահատելու համար ավելի խորը վերլուծություն է պետք»,-ասաց Գ. Մակարյանը:
Վերջինս նշված համատեքստում կարևորում է հատկապես մարզերի ու համայնքների դերը, որոնց մասով որոշակի խնդիրներ է նկատում:
«Համայնքներում չեմ նկատում պատասխանատվությունը: Համայնքների զարգացումը խնդիր է, մյուս կողմից կարևոր է մարզպետների, համայնքների ղեկավարների գիտելիքը, փորձն ու մասնակցությունը:
Կարևոր չէ, որ նրանք հիմա էկրաններին երևում են, որ «Իմ քայլը հանուն մարզերի զարգացման» միջոցառումներին այնտեղ են…
Համայնքապետների իրական մասնակցությունն է կարևոր: Բայց անընդհատ տարբեր մարզպետների հետ պատմություններ, կոնֆլիկտներ են լինում:
Այս ամենը պետք է բացառվի՝ հենց իրենց պահվածքով ու աշխատանքով: Ես միշտ եմ ասել՝ մեր տնտեսության կեսը համայնքներում է, բայց այնտեղ աշխուժացումներ այդքան էլ չկան: Այդուհանդերձ՝ ստեղծված հնարավորությունները պետք է համակարգել, էֆեկտիվ ծախսեր իրականացնել, իսկ պետական բյուջեին պետք է վերաբերվել խնամքով ու պատասխանատվությամբ:
Համապատասխան նախարարությունները պետք է բծախնդիր լինեն ու պարզեն՝ համայնքներում ծախսերն օպտիմա՞լ են, թե՞ ոչ, հետագա զարգացման նպատակները դրվա՞ծ են, թե՞ ոչ»,-հավելեց Գ. Մակարյանը:
Նրա դիտարկմամբ, այսօր, մեծ հաշվով, հինգ ոլորտ ունենք, որոնցում կայուն զարգացող գործընթացներ կան:
«Խոսքը զբոսաշրջության, վերամշակող արդյունաբերության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, տեքստիլի, հանքարդյունաբերության ոլորտների մասին է: Խնդիր ունենք գյուղատնտեսության ոլորտում, որը պետք է հիմքից վերակենդանացվի, իսկ գյուղատնտեսության զարգացումը գլոբալ առումով կբերի զբաղվածության խթանման, եկամուտների ավելացման, կնպաստի, որ երիտասարդների ընտանիքները չհեռանան իրենց բնակավայրերից»,-ասաց մեր զրուցակիցը՝ միաժամանակ շեշտելով համաչափ զարգացման կարևորության մասին:
«Չպետք է մտածեն, որ, օրինակ՝ կրթության թեման պատկանում է միայն համապատասխան նախարարությանը: Նույն հարցը նաև էկոնոմիկայի, զբաղվածության, միգրացիայի ծառայության և այլ գերատեսչությունների խնդիրն է:
Ընդհանուր առմամբ, ցավոք, պետական մարմիններն այդ առումով դեռ ձեռքները լվացած են մնում. չեն մասնակցում բոլոր գործընթացներին, չեն խորանում մյուս գերատեսչությունների կողմից շրջանառության մեջ դրվող նախագծերի մեջ, իրենց կարծիքը չեն տալիս:
Օրինակ՝ եթե ֆինանսների նախարարությունը պետական շատ գնումներ չի կազմակերպել, ապա էկոնոմիկայի նախարարությունը չպետք է լռի ու մտածի, որ անպայման վարչապետը պետք է ասի նախարարին՝ ինչո՞ւ չեք իրականացրել:
Հարյուրավոր ընկերություններ, մասնակցելով այդ գնումներին, իրենց գործունեությունն են զարգացնում, եկամուտ ապահովում: Պետք է հնչեն հարցադրումներ:
Օրինակ՝ ինչո՞ւ են այդ գնումները պլանավորվել, մտել բյուջե: Եթե որոշել ենք, որ այդ գնումները պետք չեն, ուրեմն, սխա՞լ ենք պլանավորել բյուջեն:
Չէ՞ որ նոր թիմն է կազմել նախորդ տարվա բյուջեն, ինչո՞ւմ ենք թերացել: Գնումները կատարվում են ծառայությունների որակը բարձրացնելու համար, եթե պետությունը գնումներ չի իրականացրել, ապա ինչ-որ բան չի կատարել:
Նախարարությունը, փոխվարչապետները պետք է արձագանքեին ու ասեին, որ սա տնտեսության մեջ գլոբալ խնդիրներ է առաջացնում:
Խուսափելը, լռելը՝ պայմանավորված քաղաքական հանգամանքներով, մեզ ձեռնտու չէ»,-եզրափակեց Գ. Մակարյանը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
