Աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան ինք­նու­թյու­նը որո­շե­լու հար­ցում Փա­շի­նյա­նը խճճվել է.որ­տե՞ղ են զար­գա­նում հիմ­նա­կան իրա­դար­ձու­թյուն­նե­րը

regnum.ru-ն «Իլհամ Ալիևը պետք է պահպանի Փաշինյանին» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի Ռուսաստանի համանախագահ Իգոր Պոպովը հայտարարել է, որ «այս տարվա դեկտեմբերի սկզբին ԵԱՀԿ արտգործնախարարների գագաթաժողովի շրջանակներում Բրատիսլավայում կարող է հանդիպում լինել Հայաստանի և Ադրբեջանի արտգործնախարարների միջև»:

 Բայց թե հակամարտության կողմերը կոնկրետ ինչի շուրջ կփորձեն բանակցել, ինչպես միշտ, մնում է յոթ կողպեքի ետևում: Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովը, մատնանշելով ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի սեղանին դրված ինչ-որ փաստաթուղթ, որի պարունակությունը անհայտ է, «Իզվեստիա» գործակալությանը տված իր հարցազրույցում ասել է, որ «ցավոք, պետք է խոսել հանդիպման մասին, այլ ոչ թե բանակցությունների»: 

Այնպիսի զգացողություն է, որ Բաքուն և Երևանը բոլոր հանդիպումները սկսում են գրեթե զրոյից: Ավելին, Ադրբեջանը արդեն գաղտնի չի պահում այն փաստը, որ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցում Հայաստանի նոր ղեկավարության վրա խաղադրույք դնելը իրեն չի արդարացրել: 

Թե ինչու էր Ալիևը խաղը այդ ուղղությամբ տանում, մնում է առեղծված: Եզրակացությունն այն է, որ նույնիսկ մարդասիրական հարցերի շուրջ պաշտոնական բանակցությունները ընկալվում են միայն որպես ռազմական գործողություններին այլընտրանք: 

Այնուամենայնիվ, ի՞նչ կա ներկայում: Ի վերջո, երբ նույն Փաշինյանը հայտարարում էր, որ «Լեռնային Ղարաբաղը Հայաստանն է, և վերջ», շատերը տարակուսում էին, թե ինչ է դա նշանակում: 

Պարզ էր միայն, որ այդ կարգախոսի գործնական իրականացումը հանգեցնում է առկա բանակցային գործընթացի խզման, և առիթ է ստեղծում Ադրբեջանի կողմից իրավիճակի սրման: 

Բայց Բաքուն, և ոչ միայն նա, գերադասել է հավատալ, որ «Փաշինյանը խաղում է ներքին լսարանի համար», և դա հաստատվում է իրադարձությունների հետագա ընթացքով: 

Հակամարտությունը կարգավորելու համար Երևանը մնում է նախորդ բանակցային ձևաչափում: 

Երբ Ալիևը Սոչիի «Վալդայ» համաժողովում հայտարարել է, որ «Ղարաբաղը Ադրբեջանն է, և բացականչական նշան», նրա խոսքերը ընկալվել են որպես Բաքվի կողմից պատասխան գործողություն կամ ցանկություն՝ թույլ չտալ Ստեփանակերտին մասնակցել բանակցային գործընթացին: 

Բայց Բաքուն ևս պաշտոնապես դուրս չի եկել բանակցություններից: 

Դրանով «մտքերի փոխհրաձգությունը» կարող էր ավարտվել, սակայն Ադրբեջանի նախագահը ավելի հեռուն է գնացել: 

Ելույթ ունենալով թյուրքալեզու պետությունների համագործակցության խորհրդում՝ նա ասել է, որ «Նախիջևանը անջատված է Ադրբեջանից, և նրանց միջև հնագույն ադրբեջանական երկիր Զանգեզուրն է, որի՝ Հայաստանին պատկանելը աշխարհագրական պառակտում է ստեղծել թյուրքական աշխարհում»: 

Սա արդեն աշխարհաքաղաքականություն է: Բայց ինչո՞ւ հենց հիմա է Ալիևը սկսել այդպիսի աշխարհաքաղաքական հորիզոններ նախանշել: 

Նախևառաջ, ըստ Բաքվի գնահատականների, Անդրկովկասում վերստեղծվում է 1920-ականների աշխարհաքաղաքական դրվածքը, երբ մոսկովյան բոլ շևիկները դաշինքի մեջ էին Անկարայի հետ: 

Ի՞նչ էր եղել այն ժամանակ: 

1920 թվականի ապրիլին Ադրբեջանը դարձել էր տարածաշրջանում առաջին խորհրդային պետությունը, և դրանում կարևոր դեր էր խաղացել ոչ ոքի կողմից չճանաչված քեմալական Թուրքիան, որը հույս ուներ ստանալ Մոսկվայի աջակցությունը: 

Եվ ստացավ: 

Հայաստանում իշխող դաշնակցականները նախ՝ դաշինքի մեջ էին ռուս գեներալ Դենիկինի հետ, իսկ հետո ամբողջովին վերաուղղել էին իրենց արտաքին քաղաքականությունը դեպի Անտանտ:

 Իսկ նրանք բոլորն ընդհանուր քաղաքական և գաղափարական հակառակորդներ էին Մոսկվայի, Բաքվի և Անկարայի համար: Հետևաբար, Բաքվի և Երևանի միջև ցանկացած վիճելի տարածքային խնդիր պետք է լուծվեր և գործնականում լուծվում էր հօգուտ Ադրբեջանի: Եվ դա ոչ այն պատճառով, որ Բաքուն ուներ էներգետիկ ռեսուրսներ: 

Այն ժամանակ Մոսկվայի նպատակն էր հեղափոխական գործընթացի նոր հիմնասյուն ստեղծելը, մուսուլմանական արևելքից համաշխարհային հեղափոխության կամուրջ գցել: 

Պատմական պարադոքսն այն է, որ Մոսկվան վերցրել էր պանթուրքական «Մեծ Թուրան» նախագիծը որպես հսկայական տարածքների խորհրդայնացման հնարավորություն: 

Բացի դա, Մոսկվան գործում էր նաև թյուրքական աշխարհի աշխարհագրական պառակտման սցենարով, և 1920 թվականի նոյեմբերի 30-ին որոշվել է Զանգեզուրը հանձնել Հայաստանին: 

Այս իմաստով, Ադրբեջանի նախագահը բացարձակապես ճիշտ է: Եվ հիմա նրա հաշվարկները կառուցված չեն ավազի վրա: 

Փաշինյանի իշխանության գալուց հետո ուրվագծվել է Հայաստանի աշխարհաքաղաքական վերափոխման միտում դեպի Արևմուտք (դաշնակցական Հայաստանի նախորդ տարբերակով): 

Իսկ Ադրբեջանը, չնայած չի անդամակցում ՀԱՊԿ-ին և ԵԱՏՄ-ին, հաջողությամբ մխրճվելով Մոսկվայի և Անկարայի հարաբերությունների մեջ, ակտիվորեն զարգացնում է հարաբերությունները հիմնականում Մոսկվայի հետ (վերջին մուսավաթական կառավարության գործողությունների տարբերակով): 

Ալիևը զգացել է աշխարհաքաղաքական մեծ վերաձևման նախանշան և սկսել է դրա վրա դնել հիմնական շեշտը: Եթե նա կարողանա այս ուղղությամբ ամրապնդել իր արտաքին քաղաքականությունը, իհարկե, նրա առջև կարող են բացվել նաև ղարաբաղյան կարգավորման հարցում այլ հեռանկարներ: 

Ի վերջո, պարզապես Հայաստանի հետ պատերազմ սկսելը հիմարություն է և վտանգավոր: Հասկանալ ուժերի վերաբաշխումը ինչպես Մերձավոր Արևելքում, այնպես էլ Անդրկովկասում և սպասել հարմար պահի, դա պահանջում է դիվանագիտական մեծ հմտություն և փորձ: 

Հետևաբար, մինչև որոշակի պահ Ադրբեջանի նախագահը աչքի լույսի պես պետք է փայփայի ու պահպանի Փաշինյանին, որը աշխարհաքաղաքական ինքնությունը որոշելու հարցում խճճվել է այնպես, ինչպես հնում դաշնակցականներն էին խճճվել: 

Տրամաբանորեն, Հայաստանի վարչապետը պետք է լիներ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ամենահավատարիմ գործընկերը, բայց իրականում Ալիևն է: 

Այնպես որ, կարիք չկա որևէ սենսացիա ակնկալել Բրատիսլավայում Ադրբեջանի և Հայաստանի արտգործնախարարների առաջիկա հանդիպումից: Հիմնական իրադարձություններն այսօր այնտեղ չեն զարգանում:

Կամո Խաչիկյան