Նախ անհրաժեշտ է սթափ գնահատել ԱՄՆ-ի ներկայիս ներքին և արտաքին առաջնահերթությունները.շղթայական ռեակցիայի առանձնահատկությունները
eurasia.expert-ը «Ցեղասպանությունը որպես գործիք. ԱՄՆ-ը որոշել է ճնշում գործադրել Թուրքիայի վրա Հայաստանի միջոցով» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ հոկտեմբերի 29-ին ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների պալատը ընդունել է Օսմանյան կայսրությունում 1915 թվականին տեղի ունեցած Հայոց ցեղասպանության մասին բանաձև:
Ինչպես ամբողջ աշխարհի, այնպես էլ բուն Հայաստանի հայերը ցնծությամբ են ընդունել այդ նորությունը: Տասնամյակներ շարունակ հայկական լոբբիստական կազմակերպությունները պայքարել են ցեղասպանությունը ճանաչող օրենք ընդունելու համար, բայց որոշակի առաջընթաց գրանցվել է միայն հիմա:
Միևնույն ժամանակ 30 տարվա ընթացքում առաջին անգամ ԱՄՆ-ի նախագահի վարչակազմի կողմից ճնշում չի գործադրվել Ներկայացուցիչների պալատի վրա:
Տեղի ունեցածի դրդապատճառները հասկանալու և հետևանքները կանխատեսելու համար անհրաժեշտ է պարզել, թե ո՞րն է ներկայիս աշխարհաքաղաքական իրողությունների առանձնահատկությունը և ինչն է նպաստել այդ հարցում ԱՄՆ-ի նախագահի աշխատակազմի վերաբերմունքի փոփոխությանը:
Այն բանից հետո, երբ Թուրքիան, անտեսելով ԱՄՆ-ի բոլոր սպառնալիքները, սկսեց Ռուսաստանից С-400 համակարգեր գնել, ամերիկացիները այլ ելք չունեին, քան ստեղծել այնպիսի միջազգային իրավիճակ, որի դեպքում հնարավոր կլինի ճնշում գործադրել Թուրքիայի վրա:
Այդ համատեքստում հեշտ էր Սիրիայի շուրջ ստեղծված իրավիճակը օգտագործել և այնտեղ Թուրքիայի համար ծուղակի նման մի բան ստեղծել:
Թրամփը միանգամից օգտվեց այս իրավիճակից և սկսեց զորքերը դուրս բերել Սիրիայից, այսինքն՝ Թուրքիայի համար ծուղակը ստեղծված էր:
Ըստ երևույթին, թուրքական իշխանությունները հասկանում էին ամերիկացիների մոտիվացիան և Սիրիա զորքեր ուղարկելու դժվարությունը, բայց, այնուամենայնիվ, նրանք գնացին այդ քայլին:
Ի թիվս այլ պատճառների, այդ հարցում կարևոր դեր է խաղացել նաև Թուրքիայի ներքաղաքական իրավիճակը:
Բանն այն է, որ նախագահ Էրդողանը ժամանակին զուգընթաց կորցնում է ներքին աջակցությունը, և Էրդողանի համար արտաքին քաղաքականության օրակարգը շատ կարևոր է հանրության մեջ հավաքական և վարկանիշային միավորներ ձեռք բերելու հարցում:
Արդյունքում Սիրիայում Թուրքիայի ռազմական միջամտությունը ԱՄՆ-ի համար ստեղծեց անհրաժեշտ միջազգային կարծիք և պատժամիջոցների քաղաքականություն իրականացնելու օրինական հիմքեր՝ միևնույն ժամանակ ցույց տալով, որ այդ ամենը ուղղակի առնչություն չունի С-400 համակարգերի գնման հետ:
Ընդ որում, «Խաղաղության աղբյուր» գործողությունը սկսվելուց մի քանի օր անց Էրդողանը թռավ Մոսկվա և Ռուսաստանի հետ պայմանագիր կնքեց սահմանին համատեղ պարեկություն անցկացնելու վերաբերյալ, որը նույնպես բացասաբար ընկալվեց:
Նշված փաստերի լույսի ներքո Թուրքիայի դեմ պատժամիջոցների լոբբինգը սկսեց կտրուկ աճել: Նման հարմար պահը օգտագործելով՝ ԱՄՆ-ի հայկական լոբբիստական կազմակերպությունները Հայոց ցեղասպանության վերաբերյալ բանաձև ընդունելու համար ակտիվացրեցին իրենց ջանքերը:
Այս անգամ դրա շուրջ համախմբումը աննախադեպ էր, քանի որ հայերին էին միացել ոչ միայն հունական, այլ նաև հրեական լոբբիստական կազմակերպությունները:
Այստեղ կարևոր դեր է խաղացել նաև Թուրքիայի և Իսրայելի հարաբերությունների վատթարացումը: Բացի այն, որ ընդունված բանաձևը դարձել է Թուրքիայի վրա ազդեցության լրացուցիչ լծակ, այն նաև 2020 թվականին կայանալիք ԱՄՆ նախագահական մրցավազքում բարձրացրել է Թրամփի ներքին վարկանիշը:
Այդ համատեքստում կարևոր է ոչ միայն և ոչ այնքան ԱՄՆ-ի բազմամիլիոնանոց հայկական համայնքի առկայության փաստը, այլ ամերիկյան հասարակության կողմից Սիրիայի քրդերի նկատմամբ թուրքական վայրագությունների հուզական ընկալումը: Ինչպես և այլ երկրների կողմից ցեղասպանության ճանաչման դեպքերում, Թուրքիայի արտգործնախարարը և այլ պաշտոնատար անձինք դատապարտել են բանաձևի ընդունումը և բացատրություններ տալու համար ԱՄՆ դեսպանին կանչել ԱԳՆ:
Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Էրդողանը ասել է, որ սա վիրավորանք է իր ազգի համար, Թուրքիան չի ճանաչի բանաձևը և պատասխան քայլեր կձեռնարկի:
Բայց մյուս կողմից Էրդողանն այնքան էլ սկզբունքային չի գտնվել նոյեմբերի 12-ին ԱՄՆ կատարելիք իր այցի հարցում:
Ամենայն հավանականությամբ, այդ այցը տեղի կունենա: Սա հուշում է այն մասին, որ Սիրիա մտնելուց առաջ Էրդողանը կշռել է այդ ճակատում հնարավոր դժվարությունները, և այժմ փորձում է դուրս գալ իրավիճակից նվազագույն կորուստներով:
Ինչ վերաբերում է ընդունված բանաձևի հետևանքներին, ապա այն ավելի շուտ հոգեբանական նշանակություն ունի: Աշխարհաքաղաքական իմաստով բանաձևը ևս մեկ նախազգուշացում է Թուրքիային: Մի կողմից՝ Թուրքիան փորձում է Սիրիայում ստեղծել 30 կիլոմետրանոց անվտանգության գոտի, բայց մինչև հիմա այդ հարցում ակնառու հաջողության չի հասել, իսկ մյուս կողմից՝ ԱՄՆ-ը ուժեղացնում է ճնշումը, ինչը հղի է ողջ Մերձավոր Արևելքում Թուրքիայի քաղաքականության ձախողմամբ:
Այս ամենի ֆոնին Էրդողանի այցը ԱՄՆ մեծ նշանակություն կունենա: Հայաստանի համար իրական քաղաքական հետևանքները հիմնականում պայմանավորված են նրանով, որ այս բանաձևը հայ համայնքի համար կարող է հիմք հանդիսանալ ԱՄՆ-ի կողմից ցեղասպանության վերջնական ճանաչման և օրենքի ընդունման ուղղությամբ հետագա աշխատանքների համար:
Բանաձևի մեկ այլ կարևոր հետևանք էլ այն է, որ հնարավորություն է ընձեռում շղթայական ռեակցիայի սկզբունքով հարցը այլ երկրներում բարձրացնել: Ներկայացուցիչների պալատի բանաձևը չունի օրենքի կարգավիճակ:
Դա ԱՄՆ-ի կողմից լիարժեք ճանաչման ճանապարհի միայն մեկ տարրն է: Նմանատիպ բանաձև առաջիկայում կներկայացվի նաև Սենատ:
Կհաստատվի այն, թե ոչ, կախված է միջազգային իրավիճակից և ԱՄՆ-ի շահերից:
Ինչպես Ներկայացուցիչների պալատում, այնպես էլ Սենատում գործընթացը սահմանափակվում է հայկական լոբբիստական կազմակերպությունների գործունեությամբ, որոնք, այնուամենայնիվ, չունեն ճնշման լուրջ լծակներ:
Այսպիսով, հաջորդ փուլում հաջողության հասնելու համար նախ անհրաժեշտ է սթափ գնահատել ԱՄՆ-ի ներկայիս ներքին և արտաքին առաջնահերթությունները ընդհանուր առմամբ, և մասնավորապես Նախագահի վարչակազմի շահերը:
Կամո Խաչիկյան
