ԱՄՆ-ի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան հե­տաքրք­րու­թյուն­նե­րը չեն փոխ­վում ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան գոր­ծու­նե­ու­թյուն իրա­կա­նաց­նող ան­ձե­րի փո­փո­խու­թյուն­նե­րից

eurasia.expert-ը «Ճանաչումը հետաձգվում է. ԱՄՆ-ը մերժել է հայերի ցեղասպանության ճանաչումը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ այս տարվա հոկտեմբերի 29-ին ԱՄՆ-ի Ներկայացուցիչների պալատը ընդունել էր որոշում, ըստ որի, ֆորմալ կերպով ճանաչվել է 2015 թվականի հայերի ցեղասպանությունը:

Այդ փաստը հանրային խանդավառություն էր առաջացրել ինչպես բուն Հայաստանում, այնպես էլ հայկական սփյուռքում: Սոցիալական ցանցերը, կայքերը, հեռուստաալիքները լի էին նյութերով, որտեղ ամբողջ աշխարհի հայերը շնորհակալություն էին հայտնում ԱՄՆ-ին: 

Ցեղասպանության ճանաչման հարցը ԱՄՆ-ում միշտ էլ զոհաբերվել է Թուրքիայի նկատմամբ վարվող արտաքին քաղաքականության համար: 

Ներկայացուցիչների պալատի որոշման պատճառը այն էր, որ իրականում Վաշինգտոնը դժգոհ էր Անկարայից ինչպես Սիրիայում իրականացրած ռազմական գործողությունների, այնպես էլ Մոսկվայի հետ մերձեցման և նրանից С-400 համակարգերի գնման պատճառով: 

Հետագայում հենց նույն պատճառներով էլ հանրապետական սենատոր Լինդսի Գրեմի (իրականում` Դոնալդ Թրամփի) կողմից նոյեմբերի 14-ին արգելափակվել է Սենատի կողմից 2015 թվականին Օսմանյան կայսրությունում իրականացված հայերի ցեղասպանության ճանաչման որոշումը: Ինչպես և Ներկայացուցիչների պալատի որոշման ժամանակ, այս դեպքում էլ այս ամենը լայն արձագանք է ստացել հայերի կողմից, իհարկե, բացասական ձևով: 

Սա, ցավոք, կրում է էմոցիոնալ բնույթ, և շատերը չեն էլ փորձում խորանալ հարցի մեջ ու հասկանալ, որ այս պատմական հատվածում ԱՄՆ-ի կողմից ցեղասպանության ճանաչումը անհնար է և հակասում է այդ երկրի աշխարհաքաղաքական շահերին: 

Եթե հայ վերլուծաբանները փորձեն հասկանալ տարածաշրջանում ԱՄՆ-ի շահերի ամբողջական պատկերը, ապա պարզ կդառնա, որ ներկայումս պետք չէ հույս փայփայել Վաշինգտոնի կողմից ցեղասպանության ճանաչման և «պատմական արդարության հաղթանակի» հարցում: 

Բանն այն է, որ ԱՄՆ-ի աշխարհաքաղաքական հետաքրքրությունները չեն փոխվում արտաքին քաղաքական գործունեություն իրականացնող անձերի փոփոխություններից: 

Ինչպես նախկինները, այնպես էլ Թրամփը հանդիսանում է Իսրայելի հետ ԱՄՆ-ի ստրատեգիական գործընկերության կողմնակից: Իսրայելի անվտանգության երաշխիքը տարածաշրջանում իրանական գործոնի ոչնչացումն է և Մերձավոր Արևելքի ապաձևումը: 

Իսկ այդ ամենում Թուրքիան Վաշինգտոնի ամենահետևողական դաշնակիցն է: 

Տրամաբանական է, որ նման պլանի իրականացման դեպքում տարածաշրջանում առաջացած «վակուումը» պետք է զբաղեցնի Անկարան, քանի որ նա շարունակում է մնալ «տարածաշրջանում ՆԱՏՕ-ի գլխավոր օպերատոր»:

 Նման պայմաններում սպասել, որ ամերիկացիները պատմական արդարության հաստատման համար կսեղմեն իրենց շահերը առաջ մղողի կոկորդը, ընդամենը իրականության մակերեսային և անհեռատես ընկալում է: 

Միանգամայն պարզ է, որ Թուրքիայի նախագահ Էրդողանը Վաշինգտոն կատարած այցի ժամանակ փոխզիջումային համաձայնություններ է ձեռք բերել ԱՄՆ-ի նախագահ Թրամփի հետ, և նման փոխզիջումային համաձայնություններ միշտ էլ կլինեն: 

Այն ժամանակ, երբ հայերը «սրտի տրոփյունով» հետևում էին Ներկայացուցիչների պալատի քվեարկությանը, հետո էլ կատաղած հայհոյում սենատոր Գրեմին, հայկական պետությունը կրկին հայտնվել էր թյուրքական աշխարհի հարձակումների թիրախում: 

Սկզբից Ադրբեջանի նախագահ Ալիևն է Բաքվում կայացած թրքալեզու երկրների համագործակցության խորհրդի նիստում բարձրաձայնել տարածքային պահանջներ Հայաստանի նկատմամբ՝ մասնավորապես նշելով, որ «հին ադրբեջանական տարածք Զանգեզուրը Հայաստանին տալը աշխարհագրական ճեղքվածք է առաջացրել թուրքական աշխարհում»: 

Դրանից հետո Մերիլենդի Ամերիկյան հոգևոր կենտրոնում Թուրքիայի նախագահ Էրդողանն է հայտարարել, որ հնում հայերը քոչվոր կյանք են վարել Թուրքիայում, և որ «Հայաստանը երիտասարդ պետություն է»: 

Այս հայտարարությունները պատահական չեն, և նրանց իմաստը բերում է նրան, որ հայերը Անդրկովկասում եկվոր են, ավելին, նրանք միացյալ «թյուրքական աշխարհի» «կոկորդին խրված ոսկոր» են: Արդյոք հասկանո՞ ւմ է ներկայիս հայաստանյան քաղաքական էլիտան այս ամենը: 

Հաշվի առնելով այն, որ այս քաղաքական հայտարարություններին Հայաստանը պատասխանել է ոչ թե երկրի ղեկավարի, այլ արտգործնախարարության մակարդակով, պարզ է դառնում, որ պաշտոնական Երևանը ներկայումս ի վիճակի չէ ադեկվատ արձագանքել արտաքին գրգռիչներին և մարտահրավերներին: 

Թուրքական գործոնը խիստ կարևոր է հայ-ադրբեջանական հակամարտությունում: Ինչպես ցեղասպանության ճանաչումը, այնպես էլ հայ-թուրքական հարաբերությունների զարգացումը բարդ և բազմակողմանի գործընթաց են: 

Վերջերս Երևան այցելած Ռուսաստանի արտգործնախարար Լավրովը հայտարարել էր, որ Մոսկվան զգուշացնում է իր հայ գործընկերներին, որ առանց ղարաբաղյան հակամարտության լուծման անհնար կլինի զարգացնել հայ-թուրքական հարաբերությունները: 

Չպետք է մոռանալ, որ Թուրքիան իր սահմանը փակել էր Հայաստանի համար 1993 թվականին հայերի կողմից Քելբաջարի շրջանը ազատագրելուց հետո: 

Ըստ էության, ներկայումս Անկարան համոզել է միջազգային հանրությանը, որ հայերի հետ հարաբերությունների հաստատումը հնարավոր է միայն հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների նորմալացումից հետո: 

Հայ հասարակությունը պետք է գիտակցի, որ ներկայումս ցեղասպանության փաստը առաջին հերթին պետք է օգտագործել Ղարաբաղի հարցում թուրքական գործոնը չեզոքացնելու նպատակով: 

Պետք է պայքարել ցեղասպանության փաստի միջազգային ճանաչման համար առաջին հերթին այն նպատակով, որ Անկարան հնարավորություն չունենա զբաղվել Ղարաբաղի հարցով, որպեսզի չկորցվի Ղարաբաղը, որպեսզի հայերը չհայտնվեն թուրքական աքցանի մեջ և չստանան նոր ցեղասպանություն: Հայաստանի ֆիզիկական խորությունը բավարար չէ, որպեսզի Ղարաբաղը կորցնելու դեպքում այն շարունակի գոյություն ունենալ: 

Ներկայիս և ապագայի հայ քաղաքական, ռազմական և գործարար էլիտաները պետք է հասկանան, որ հայկական պետության պահպանման և կայունության երաշխավորը հանդիսանում է անկախ և կայացած Արցախի Հանրապետությունը: 

Իհարկե, ցեղասպանության ճանաչման հարցը պետք է լինի Հայաստանի արտաքին քաղաքականության առանցքում, բայց ոչ թե էմոցիոնալ, այլ այն իրատեսական մոտեցմամբ, որ դա ազգային անվտանգության հարց է:

Կամո Խաչիկյան