Հանցավորության դեմ պայքար՝ նաև քաղաքական պատճառներո՞վ. անհանգստացնում է, որ այդ պատրվակով կհարձակվեն ընդդիմության վրա
iz.ru-ն իր ««Воры в загоне». ինչպե՞ս է Հյաստանը ազատվում քրեական հեղինակություններից» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ հայտնի խորհրդային ֆիլմի հերոսը հայտարարում էր, թե «գողը պետք է նստի բանտում»: Հայաստանի իշխանությունները համաձայն են այդ մտքի հետ: Երկրի խորհրդարանը երկրորդ ընթերցմամբ և ամբողջությամբ հաստատել է Քրեական օրենսգրքի համապատասխան փոփոխությունները:
Քրեական հեղինակությունների դեմ պայքարելու համար Քրեական օրենսգրքում ավելացրել են չորս նոր հոդված: Հիմնական փոփոխությունն այն է, որ ոչ միայն օրենքով գողերի հանցավոր գործունեությունը կպատժվի, այլ ինքնին քրեական ենթամշակույթին անդամակցությունը: «Գողական կոչումներ» ստանալը և կրելը ճանաչվել է որպես առանձին հանցագործություն և արդեն պատժվում է յոթից տասը տարի ժամկետով ազատազրկմամբ:
Քրեական հանցախմբերի դեմ պայքարին ուղղված օրինագծի հեղինակները նաև լրացրել են Քրեական օրենսգրքի երկու գործող հոդվածներ («ավազակություն» և «հանցավոր խմբի ստեղծում»): Կազմակերպված հանցավոր խմբի ստեղծողներին այժմ սպառնում է հինգից տասը տարվա ազատազրկում:
Պատիժն ավելանում է, եթե խումբը ստեղծել է հանցավոր աշխարհի ներկայացուցիչը (բանտարկյալ կամ օրենքով գող), զինված ուժերի կամ իրավապահ մարմինների աշխատակիցը, կամ եթե պետական պաշտոնյան է օգնել ստեղծել այն: Այս դեպքում նախատեսվում է 8-ից մինչև 12 տարի ժամկետով ազատազրկում: Մինչև 2018 թվականը երկրում հանցագործ աշխարհը իրեն բավականին ազատ է զգացել: Ոչ ոք չի միջամտել գողերի հանդիպումներին, և այդ հանդիպումները բացահայտ մեկնաբանվել են մամուլում:
Օրինակ՝ 2015 թվականին հարյուր օրենքով գող է հավաքվել հանրապետությունում, որպեսզի բաժանեն ազդեցության ոլորտները Մոսկվայում Դեդ Հասանի (Ասլան Ուսոյան) սպանությունից հետո: Հանդիպումը սկզբում նախատեսվել էր անցկացնել Ռուսաստանում, սակայն այնտեղ «համաժողով» կազմակերպելու փորձերը ձախողվել էին:
Հայաստանի ազգային անվտանգության ծառայության (ԱԱԾ) նախկին փոխտնօրեն Գուրգեն Եղիզարյանը նշում է, որ անհարմար հարցերը լուծելու համար հանրապետության իշխանությունները երբեմն դիմել են քրեական հեղինակություններին:
Ըստ նրա, «ընտրությունների համար դադարեցվել են բազմաթիվ քրեական գործեր, կասկածյալներն ու մեղադրյալները ազատ են արձակվել, իսկ հանցագործները օգնել են ձայներ հավաքել և տեղամասերից անցանկալի դիտորդներին հեռացնել»: Սակայն շուտով այդ քաղաքականությունը փոխվել է:
2018 թվականի մայիսին ոստիկանությունը ցրել է Երևանի հյուրանոցներից մեկում տեղի ունեցող գողական հավաքը, իսկ մեկ ամիս անց մտել քրեական առաջնորդների տներ: Խուզարկություններ են անցկացվել 12 օրենքով գողի և 20 քրեական հեղինակության մոտ: Հայտնաբերվել է թմրանյութ, զենք և զինամթերք:
Ոստիկանությունը նույնիսկ առաջին անգամ ցուցադրել է հանցագործների դեմքերը, հայտնել նրանց անուններն ու մականունները: Քրեական ենթամշակույթի դեմ պայքարի պաշտոնական սկիզբը հայտարարվել է կառավարության՝ 2019 թվականի ապրիլի 18-ի նիստում:
Այդ օրը արդարադատության նախարար Արտակ Զեյնալ յանին կշտամբել են, որ ուղղիչ հիմնարկներում կան արտոնյալ մարդիկ՝ նրանց բանտասենյակների դռները չեն փակվում, ծանրոցները չեն ստուգվում, նրանց տրամադրության տակ կան բջջային հեռախոսներ: Իսկ մի քանի օր անց ԱԱԾ- ն անսպասելի այցեր է իրականացրել բանտեր: Արմավիրի բանտի միջանցքում անվտանգության աշխատակիցները հանդիպել են տեղի «նայողին», որը բջջային հեռախոսը ձեռքին ազատ զբոսնում էր:
Արթիկի բանտում ԱԱԾ- ի սպաները սմարթֆոնների պահոցներ են հայտնաբերել: Պարզվել է, որ բանտարկյալները ներգրավված են համացանցային խարդախությունների մեջ: Դրանից հետո նախարար Զեյնալյանը հրաժարական է տվել, իսկ նորանշանակ նախարար Ռուստամ Բադասյանը ներկայացրել է քրեական ենթամշակույթի դեմ պայքարի մասին օրենքի նախագիծ: Քրեական աշխարհը բուռն է արձագանքել այդ օրինագծին:
Սեպտեմբերի սկզբին «Նուբարաշեն» և «Հրազդան» քրեակատարողական հիմնարկներում բանտային անկարգություններ են տեղի ունեցել:
Ըստ ԶԼՄ-ների հաղորդումների, գողականների հավաքներից մեկի ժամանակ ենթադրաբար փոխվել է «գողական օրենսգիրքը»: Եթե նախկինում օրենքով գողին հարցնում էին՝ «դու գո՞ղ ես», նա սպիպված պետք է դրական պատասխաներ, քանի որ հակառակ դեպքում նրա հեղինակությունը համարվում էր փչացած:
Այժմ հիերարխիային անդամության փաստի ընդունումը պարտադիր չէ: Որոշ գանգստերներ մտածում են Ռուսաստան տեղափոխվելու մասին: Հայաստանի խորհրդարանում հակագողական օրենքը ակտիվորեն է քննարկվել:
Իշխող կուսակցության ներկայացուցիչները մեղադրել են ընդդիմադիր պատգամավորներին հանցագործներին սատարելու մեջ, քանի որ վերջիններս օրենքը անվանել են լղոզված, քանի որ չկան հստակ սահմանումներ կամ իրավական ձևակերպումներ, և ենթադրվում է, որ երկրի իշխանությունները հանցագործության դեմ պայքարի պատրվակով կհարձակվեն ընդդիմության վրա: Փորձագետների կարծիքով, հակագողական օրենքը լուրջ ազդեցություն չի ունենա Հայաստանի իրավիճակի վրա:
Ըստ Կովկասի հարցերով փորձագետ Արթուր Աթաևի, Հայաստանում օրենքով գողերի խնդիրը սուր չէ, նրանք չունեն թթվածին և գործունեության դաշտ, քանի որ երկրի տնտեսությունը թույլ է և մեծ է անվտանգության ուժերի ազդեցությունը, որպես հետևանք՝ հայկական հանցավոր խմբավորումներ կարելի է տեսնել Ռուսաստանի Կրասնոդարի, Ստավրոպոլի երկրամասերում, Ռոստովում և Մոսկվայում:
Քաղաքագետ Միխայիլ Ալեքսանդրովն էլ կարծում է, որ Փաշինյանը պայքարում է հանցավորության դեմ նաև քաղաքական պատճառներով: Նա կարծում է, որ իր նախորդները ապավինել են այդ հեղինակավոր մարդկանց:
Փաշինյանը ցանկանում է խաթարել նախկին առաջնորդների դիրքերը, խլել նրանց հենման կետերը և ըստ էության ամրապնդել իր դիրքերը: Օրենքով գողերի դեմ պայքարը, իհարկե, դրական երևույթ է, բայց կարևոր է այն, որ հետո այնպիսի նոր «օրենքով գողեր» չհայտնվեն, որոնք արդեն կապված լինեն գործող իշխանության հետ:
