«Քանի դեռ Վիեննայի համաձայնագիրը կյանքի չի կոչվել, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև որևիցե բանակցություն տեղի չի ունենալու». «Փաստ»
Interview«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Երկու՝ ռազմական և քաղաքական կողմեր կան, և այդ երկու հարթությունների մեջ պետք է դիտարկել ադրբեջանական սադրիչ գործողությունները, ինչպես նաև այն արձագանքները, որոնք հաջորդեցին այդ գործողություններին: Այս համոզմանն է ռազմական փորձագետ Հայկ Նահապետյանը: Սկսելով նախ ռազմական կողմից՝ «Փաստի» հետ զրույցում փորձագետը շեշտեց.
«Նախ՝ վերջին օրերի գործողությունները ցույց տվեցին, որ ՀՀ զինված ուժերը պատրաստ են դիմագրավել կամ չեզոքացնել ցանկացած սադրանք: Երկրորդ՝ խոցվել են ադրբեջանական բանակին պատկանող ավելի քան 1 տասնյակ ԱԹՍ-ներ, ինչը ցույց է տալիս, որ մարտական առաջադրանքը փայլուն կերպով է կատարել նաև Հայաստանի և Ռուսաստանի համատեղ հակաօդային պաշտպանությունը:
Այս ամենը ցույց տվեց նաև, որ կա երրորդ շահագրգիռ կողմ: Սա այն եզակի դեպքերից է, երբ համաձայն եմ Նիկոլ Փաշինյանի՝ այդ առումով տված գնահատականի հետ: Իսկապես երրորդ շահագրգիռ կողմ կա, որի ծրագրերը ևս ձախողվեցին:
Այդ կողմը հիմնականում ՆԱՏՕ-ի անդամ Թուրքիան է: Այս օպերացիայում անուղղակի կերպով ներգրավված է նաև Թուրքիան: Թուրքիայի ՊՆ նախարարը, Թուրքիայի ղեկավարությունը շատ արագ արձագանքեցին այս բախմանը՝ հայտարարելով, որ կանգնած են Ալիևի կողքին: Դրանով շեշտել են նաև Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությանը որպես օժանդակող միավոր լինելու իրենց մտադրության մասին»:
Հ. Նահապետյանը թեև սկզբունքորեն չի բացառում, բայց այդքան էլ համամիտ չէ այն դիտարկումների հետ, թե Ադրբեջանի ռազմաքաղաքական ղեկավարությունն այսպիսով իր ներքին՝ տնտեսական, սոցիալական, ազգամիջյան կամ կրոնական լարումների խնդիրն է ցանկանում լուծել.
««Արտաքին թշնամու կերպարի» ու որոշակի ռազմական լարման միջոցով Ադրբեջանում առկա խնդիրները ժամանակավորապես մոռացության տալու հանգամանքը կարելի էր դիտարկել այն ժամանակ, երբ Ալիևը ռազմական գործողություններ սկսեր արցախյան ճակատում:
Ինչո՞ւ, որովհետև եթե Ադրբեջանի զինուժը մտներ հայաստանյան տարածք ու պահեր այդ տարածքի որոշակի հատվածը, այն կդիտվեր որպես ոտնձգություն՝ ՀԱՊԿ ընդհանուր պաշտպանության տարածքի նկատմամբ: Այսինքն, այստեղ ռիսկերը բավականին մեծ էին՝ հայաստանյան ճակատով ռազմական բախումը հղի է որոշակի հետևանքներով»:
Խոսելով Ադրբեջանի հիմնական դրդապատճառների մասին՝ նա շեշտեց, որ այս առումով պատահական չէ հակառակորդի կողմից շրջանառվող այն թեզը, թե Հայաստանը ցանկանում է հարվածել իր ռազմավարական նշանակության ենթակառուցվածքներին: «Դա քարոզչական հնարք էր:
Այս մասին հայկական կողմն իր հստակ հայտարարությունն արեց՝ շեշտելով, որ ՀՀ զինված ուժերը նման հնարավորություն տեխնիկապես միշտ են ունեցել, բայց երբեք նման քայլի գնալու ցանկություն ո՛չ ունեցել են, ո՛չ էլ ունեն:
Այդուհանդերձ, սա պատրվակ է, քարոզչական հնարք, որը, կարծում եմ, ադրբեջանական կողմը վերցրել է Թուրքիայի և Մեծ Բրիտանիայի հուշումով:
Նրանք են հուշել, որ վաղը չէ մյուս օրն Ադրբեջանը խոսի «վտանգված էներգետիկ ենթակառուցվածքների» մասին ու նշի, որ դրանց պաշտպանության համար որոշ երկրների կամ երկրների միավորումների զինական ներկայացվածությունն է անհրաժեշտ: Այստեղ ամենաշահագրգիռ երկրները Թուրքիան ու Մեծ Բրիտանիան են, իսկ նշվածին, իհարկե, կընդդիմանա ՌԴ-ն, որովհետև ՆԱՏՕ-ի զորակազմն է գալու:
Եվ այս առումով չեմ բացառում, որ Թուրքիային, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիային ու ԱՄՆ-ին Ալիևը այսօր պետք է, այսպես ասած, այնքանով, որքանով, որովհետև Ալիևը այս կամ այն չափով որոշակի ինքնուրույն քաղաքականություն է վարում»,-ասաց նա՝ այդ համատեքստում շեշտելով Ադրբեջանում իշխանափոխության հնարավորության և ցանկության մասին:
«Եթե իշխանափոխություն լինի, առավել քան համոզված եմ, որ Թուրքիան ամեն ինչ կանի, որ Ադրբեջանում իշխանության գա «Մուսուլման եղբայրներ» կազմակերպության ադրբեջանական թևը:
Ենթադրում եմ, որ այս գործընթացների մեջ ավելի շուտ աշխարհաքաղաքական լուրջ գործոն կա, և այդ գործոնի նպատակը Ադրբեջանում իշխանափոխության կազմակերպումն է, և «Մուսուլման եղբայրների» ադրբեջանական թևին իշխանության բերելը, որն ուղղակիորեն կկատարի իր վերադասի՝ Թուրքիայի ռազմաքաղաքական ղեկավարության հանձնարարականը»,-ասաց փորձագետը:
Խոսելով արդեն հայկական կողմի անելիքների մասին՝ Հայկ Նահապետյանն ընդգծեց. «Կարծում եմ՝ ինչպես նախկին նախագահների կառավարման տարիներին, այնպես էլ հիմա, Հայաստանը պետք է պատրաստվի վատթարագույնին:
Իսկ այդ վատթարագույնը, ըստ իս, տարածաշրջանային պատերազմն է, որի մտադրությունն ունեն Թուրքիան և իր ռազմաքաղաքական դաշնակիցները: Իսկ նման իրավիճակին պատրաստ լինելու համար առաջին հերթին կարևոր է ժողովրդի բարձր բարոյահոգեբանական վիճակը և բանակի մարտունակությունը:
Բարոյահոգեբանական վիճակն ապահովված է այն ժամանակ, երբ ժողովրդի հիմնական մասը համարժեք է գնահատում իրավիճակն ու հավատում է իշխանություններին, երբ հների ու նորերի, հեղափոխականների և հակահեղափոխականների բաժանումներն իսպառ բացառվում են: Այս ամենը ջուր է լցնում թշնամու ջրաղացին:
Հայաստանի այսօրվա պատասխանատուները, առաջին հերթին՝ ղեկավարը, սա գերազանց պետք է հասկանան: Երկրորդ կարևոր հանգամանքն այն է, որ ՀՀ իշխանությունները պետք է վերականգնեն Վիեննայում ստորագրված համաձայնագիրը, որով մոնիթորինգային խմբեր և դիտարկման սարքավորումներ են ներդրվելու սահմանին, որոնք իրենց հերթին հրադադարի ռեժիմի երաշխիքներ են:
Պետք է երկու տարուց ավելի ժամանակ անցնե՞ր, որ Նիկոլ Փաշինյանը հասկանար, որ ոչ թե «կիրթ Ալիևի» հետ բանակցությունները զրոյից սկսելը կամ «վերելակային դիվանագիտությունն» է կարևոր, այլ հենց վերոնշյալը:
Վերջին դեպքերի վերաբերյալ գնահատական տալով՝ հենց ինքը կարևորեց, որ հրադադարի ռեժիմի առավել արդյունավետ պահպանման համար միջազգային մոնիթորինգային համակարգ պետք է աշխատի: Ինչպես ասում են՝ ավելի լավ է ուշ, քան երբեք: Եթե դա հասկացել է, ուրեմն, իր առաջին գործնական քայլը հայկական կողմի՝ բանակցություններում Վիեննայի համաձայնագրին վերադառնալը պետք է լինի:
Քանի դեռ Վիեննայի համաձայնագիրը կյանքի չի կոչվել, Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև որևիցե բանակցություն Արցախյան հիմնախնդրի հետ կապված տեղի չի ունենալու: Կարծում եմ՝ միակ արդյունավետ, ճշգրիտ ու մեր անվտանգության տեսանկյունից առավել փաստարկված ճանապարհը հենց նշվածն է»:
Ամփոփելով՝ ռազմական փորձագետը շեշտեց նաև բանակը քաղաքականությունից զերծ պահելու կարևորության մասին.
«Այս օրերին որոշ ազդեցության գործակալների, հատկապես իշխանամերձ փորձագիտական շրջանակների կողմից նշվում է, որ եթե 2016 թվականի ռազմական գործողությունների ժամանակ Հայաստանի ղեկավարությունը թույլտվություն էր վերցնում Ադրբեջանի դեմ պատասխան գործողությունների համար, ապա այս անգամ ինքնուրույն որոշում է կայացնում: Խնդիրն այն է, որ նման անձինք այս կամ այն ձևով, իրենց խորհուրդներով ուղղորդում են ՀՀ իշխանությանը:
Ես էլ ուզում եմ շեշտել, որ ՀՀ իշխանությունները պետք է զերծ մնան նման գնահատականներից. ցանկացած իրավիճակի մասնագիտական ու համարժեք գնահատական պետք է տրվի՝ զերծ զգացմունքներից, զերծ կողմնապահությունից: Առհասարակ, յուրաքանչյուր երկրի բանակ մարտական խնդիր է կատարում: Առավել ևս՝ մեր բանակը: Մեր սպաները, զինվորները մարտական հերթապահություն, սահմանի պաշտպանությունն ու պահպանությունն են իրականացնում:
Բանակի միակ խնդիրը դա է:
Ուստիև՝ բանակը մշտապես իր մարտունակությունը պետք է բարձրացնի, արդիականացնի սպառազինությունն ու կատարի ռազմաքաղաքական ղեկավարության այն հանձնարարություններն ու հրամանները, որոնք բխում են մեր երկրի անվտանգությունից: Այո, բանակը միավոր է, ինստիտուտ, որը երբեք պետք չէ խառնել քաղաքական գործընթացներին: Սա շատ լավ պետք է գիտակցի Հայաստանի ցանկացած ղեկավար»:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
