««Այսբերգի» տակ շատ հարցեր կան». ինչո՞ւ է արժեզրկվում ձեռք բերվածը. «Փաստ»
Interview«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Հայ-ռուսական հարաբերությունների հիմքում առկա խնդիրներն ամենևին նոր չեն, պարզապես դրանք այսբերգի տեսք ունեն, ու ջրի երեսին պարբերաբար ինչ-որ սառցե բյուրեղներ են երևում: Իսկ թե այդ այսբերգի տակ ինչ կա, ոչ ոք չի ուզում մտածել: «Փաստի» հետ զրույցում նման տեսակետ հայտնեց քաղաքագետ Սերգեյ Շաքարյանցը:
«Իսկ տակը շատ հարցեր կան: Առնվազն 2018թ. հուլիսից առկա են խնդիրներ, որոնք մտահոգում են ոչ միայն Ռուսաստանին և ոչ միայն երկկողմանի հարաբերությունների առարկա են, այլ արդեն միջազգային մակարդակի բնույթ են ստանում:
Խնդիրները շատ են: Եթե խոսենք նաև մանր թվացող հարցերից, ժամանակը չի բավականացնի, բայց օրինակներից մեկը ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովի՝ ավելի վաղ արված նախազգուշացումն է, որը վերաբերում է ՀԱՊԿ անդամ երկրներին:
Մասնավորապես՝ կա՛մ վերացնել իրենց տարածքներում ամերիկյան կենսաբանական լաբորատորիաների գործունեությունը, կա՛մ ստեղծել պայմաններ, որ ռազմական մասնագետներն ուսումնասիրեն, թե դրանք ինչով են զբաղվում:
Այդ պահանջը ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ Իրանի օրակարգում է, բայց տպավորություն է, թե մեզ մոտ ձևացնում են, որ չեն լսում այս ամենը: Հայաստանի իշխանությունների կողմից արձագանք չկա:
Առհասարակ, երկրների հարաբերությունների միջև անվտանգության ոլորտը կարևորագույն բաղկացուցիչն է: Ժամանակին ստորագրել ես փաստաթղթեր, համաձայնագրեր, համաձայն որոնց՝ անվտանգության ոլորտը քո հարաբերություններում գերակա է: Եթե ուզում ես խզել այդ կապերը, կա հստակ կանոնակարգ՝ կարող ես մեկուկես տարի առաջ սկսել այդ գործընթացը:
Եթե չես ուզում անվտանգության երաշխիքներ ո՛չ Ռուսաստանից, ո՛չ Իրանից և նոր ուժ ես գտել, որը քո անվտանգությունը պետք է երաշխավորի, ոչ ոք դեմ չի լինելու, ուղղակի քեզ պարզապես կդիտարկեն արդեն ոչ բարեկամ լինելու տիրույթում ու քո դեմ կսկսեն աշխատել»,-ասաց քաղաքագետը՝ նշելով, որ առհասարակ դաշնակից ու գործընկեր համարվող պետությունների համբերությունը հավերժ չէ և որոշ հարցերի առումով հստակեցումներ պետք է տրվեն:
«Ինչ վերաբերում է կոնկրետ Ռուսաստանին, ապա այս տիրույթում հարաբերությունների մեջ անվստահությունը շատ ավելի վաղ է, ուղղակի սպասում են, որ, այնուամենայնիվ, ինչ-որ մեկը կսթափվի ու կհամագործակցի այն ոլորտներում, որոնք առաջարկվել են ի սկզբանե: Մեծ հաշվով, համագործակցության բոլոր ճյուղերը փոխկապակցված են, որի մեջ նաև տնտեսական ոլորտն է»,-ասաց նա: Նաև հավելեց.
«Ընդհանրապես, աշխարհաքաղաքական զարգացումների շուրջ հստակ գնահատականների խնդիր կա. տպավորություն է, որ Հայաստանի իշխանութունների համար դրանք պարզապես «քամի» են՝ «դե, փչում է, թող շարունակի փչել» տրամաբանության մեջ»:
Քաղաքագետի խոսքով, սակայն, պետական շահը հստակ ուղենիշներ է պահանջում, որոնցից մեկն էներգետիկ անվտանգությունն է, և այս հարցում պետք է հաշվի առնել մասնավորապես թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ Իրանի դերը:
«Եվ պետական շահը ենթադրում է, որ չպետք է հարաբերությունների սրացում կազմակերպել այդ երկրների հետ, չպետք է գործել այդ երկրների դեմ: Առհասարակ, ամեն ինչի համար պետք է վճարել, եթե անգամ ուզում ես թշնամանալ այդ երկրների հետ, դրա համար ևս պետք է վճարել:
Իսկ էներգետիկ անվտանգությունը անվտանգության մյուս բաղադրիչների զարգացմանը, խորացմանն ու ամրապնդմանն է հանգեցնում: Եթե կա էներգետիկ անվտանգություն, այդ երկիրն ի վիճակի է լինում նաև ուրիշ խնդիրների մասին մտածել, եթե չկա, դա արդեն արտաքին քաղաքական օրակարգի փոփոխություն է ենթադրում:
Այս ամենը, առհասարակ, նման է խաղին, երբ մի քարը դրել ես, մյուսը ևս, ստացվել է քարերի շարան, բայց եթե մեկն ընկնի, ամեն ինչ փլվում է:
Առնվազն պետք է կարճատես լինել՝ չնկատելու խնդիրները, բացահայտ փաստերը, որոնց ազդեցությունը նկատվում է նաև երկրի կյանքի վրա: Առհասարակ, բացասական զանգված է կուտակում, ինչը լավ չէ, քանի որ այդ դեպքում անկումը միանգամից է լինում»:
Ինչ վերաբերում է դիվանագիտության հատվածում առկա խնդիրներին՝ Ս. Շաքարյանցը նկատեց. «1990 թվականներից ի վեր Հայաստանում երբեք չեն կարողացել ու չեն կարողանում ռազմական հաղթանակներն օգտագործել արտաքին դաշտում քաղաքական դիվիդենտներ ստանալու համար: Մասնավորապես, 90-ականներին իշխանավորների որոշումը կար, որը տեղավորվում էր «սուս մնանք», «մենք հաղթող կողմ ենք, մեծահոգի պետք է լինենք» պատրվակի մեջ:
Հիմա էլ կան շրջանակներ, որոնք արդեն բացահայտ են արժեզրկում ձեռք բերվածը: Եթե դա բացահայտ է արվում, այն էլ՝ անգամ բարձրաստիճան մակարդակով, էլ ի՞նչ արտաքին քաղաքական դիվիդենտների մասին է խոսքը՝ լինի թե՛ խորհրդարանական, թե՛ պաշտոնական այլ մակարդակով: Ես, մեծ հաշվով, այդ դաշտում դրական տեղաշարժ չեմ տեսնում»:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
