Հայ­տա­րա­րու­թյուն­ներ անե­լը գե­րա­զանց է ստաց­վում, ին­չը չես ասի գործ անե­լու մա­սին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Սևանա լիճը կարևոր տեղ է զբաղեցնում աշխարհի խոշոր, բարձր-լեռնային, քաղցրահամ լճերի շարքում: Հարավային Ամերիկայի Տիտիկակա լճից հետո այն երկրագնդի քաղցրահամ ջուր ունեցող 2-րդ բարձրադիր լիճն է։

Իր հարակից տարածքով Սևանը կազմում է «Սևան» ազգային պարկի մաս, որը ստեղծվել է 1978 թվականին: Հիմնական նպատակն էկոհամակարգի, ջրային ռեսուրսների, էնդեմիկ ձկների պահպանումն է: Լիճն ամբողջությամբ ներառված է պահպանվող գոտու տարածքում (342,920 հա): Եվ պատահական չէ, որ Սևանա լճի առողջացման և ամբողջ էկոհամակարգի պահպանման ու բարելավման գործը կառավարվում է պետական մակարդակով։

Լիճն ունի էներգետիկ հսկայական ռեսուրսներ, որոնց շահագործման համար միջոցառումներ են կատարվել 20-րդ դարի առաջին քառորդից սկսած։ Տարիներ շարունակ Սևանի ջուրն օգտագործվել է ոչ միայն էներգիա ստանալու, այլև ոռոգման նպատակներով։

Բացի այդ, լճի ափամերձ գոտին զբոսաշրջային մեծ պոտենցիալ ունի, քանի որ մեծ թվով զբոսաշրջիկների գրավում են հատկապես լեռնային քաղցրահամ լճերը, ուղղակի մեզ մոտ դեռևս զարգացած չեն համապատասխան ենթակառուցվածքները։

Սակայն հիմնական հարցն այն է, որ լճին չպետք է վերաբերվել միայն սպառողի տրամաբանությամբ և փորձել միայն օգուտներ քաղել նրանից, այլ անհրաժեշտ է լուրջ ջանքեր գործադրել այն պահպանելու ուղղությամբ։ Այս տեսանկյունից ոչ պատշաճ վերաբերմունքի արդյունք է, որ այսօր լիճը կանգնած է էկոլոգիական բազմաթիվ խնդիրների առաջ։

Գլխավոր խնդիրներից է լճի ջրի մակարդակի իջեցումը, որին զուգահեռ տարիներ շարունակ եղել է բացասական ներգործություն կենցաղային և այլ կեղտաջրերի ներհոսքի պատճառով: Տարիների արդյունքում նվազել է նաև լճի ձկնային պաշարը, ջրի որակական հատկանիշների անկում է գրանցվել։

Եվ պատահական չէ, որ ինչպես նախորդ տարի, այս տարի ևս Սևանա լիճը կանաչել է, ու ակտիվացել են կապտականաչ ջրիմուռները, որոնց որոշ տեսակներ արտադրում են կենդանիների և մարդկանց առողջության վրա բացասաբար անդրադարձող թույներ։ Մասնագետները կարծում են, որ Սևանա լճի զանգվածային կանաչումը կախված է ոչ միայն բարձր ջերմաստիճանից, այլև լճում կենսածին տարրերի առկայության չափից։ 

Եվ ուշադրություն պետք է դարձնել, որ ծաղկելուց հետո ջրիմուռներն իջնում են ջրի հատակ՝ ստեղծելով բարենպաստ պայմաններ հաջորդ տարի էլ կանաչելու համար:

Լճի կանաչումը կանխելու վերաբերյալ միջոցառումներ ձեռնարկելու մասին քննարկումները գալիս են դեռևս անցած տարվանից, երբ հարցը մեծ հանրային արձագանք ստացավ, և բնապահպանները բարձրաձայնում էին, թե պետք է ակտիվ աշխատանքներ ձեռնարկվեն լիճը աղետից փրկելու համար։

Հատկանշական է, որ դեռևս 2019 թվականի մայիսին «Իմ քայլը հանուն Գեղարքունիքի մարզի» գործարար համաժողովի ժամանակ վարչապետ Փաշինյանն անդրադարձել էր Սևանի խնդրին՝ ընդգծելով, թե իրենց համար առաջնահերթություն են ՀՀ-ի համապատասխանեցումը բնապահպանական լավագույն միջազգային չափանիշներին, որն իրենցից պահանջում է երկարատև քրտնաջան աշխատանք և այդ աշխատանքը մինչև վերջ իրականացնելու բավարար կամք։

Թվում էր, թե ահա շուտով քայլեր են ձեռնարկվելու լճի էկոլոգիան բարելավելու ուղղությամբ։ Եվ այս հարցում Հայաստանը կարող էր աջակցություն ստանալ նաև իր միջազգային գործընկերներից։ Անցյալ տարվա հուլիսին Հայաստան կատարած այցի շրջանակներում անգամ Սևան այցելեց ԵՄ խորհրդի այն ժամանակվա նախագահ Դոնալդ Տուսկը, որը խոստացավ, թե ԵՄ-ն ֆինանսական աջակցություն կտրամադրի «կապուտաչյա գեղեցկուհու» համար։ Սակայն թե հետո ինչ եղավ այս թեմայի ճակատագիրը, մնում է հարցական։

Ինչպես տեսնում ենք, ՀՀ իշխանությունների մոտ հայտարարություններ անելը գերազանց է ստացվում, բայց երբ խնդիրը հասնում է գործին, նրանք թերանում են։ Եվ սա մասնավորապես վերաբերում է նաև Սևանի խնդրին։

Մեկ տարի ժամանակահատվածը բավարար էր լճի մաքրման և էկոլոգիայի բարելավման ուղղությամբ հսկայական աշխատանքներ տանելու համար, ինչը չի արվել։ Նույնիսկ չի հաջողվել լճի մակարդակի բարձրացում ապահովել. հուլիսի 29-ի դրությամբ լճի մակարդակը 1900,76 մ է, ինչը 2 սմ-ով ցածր է նախորդ տարվա նույն օրվա ցուցանիշից: 

Բնապահպանական հիմնախնդիրները չպետք է անուշադրության մատնվեն, և այս հարցում քանի դեռ իրավիճակն աղետալի չէ, իշխանություններն ինչքան շուտ սթափվեն, այնքան լավ։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում