Պատերազմից ու պարտությունից կարող էինք խուսափել, եթե իշխանության ղեկին չլինեին այն ուժերը, որոնք այսօր էլ շարունակում են մնալ պետության ղեկին. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

44-օրյա պատերազմի սկզբից մեկ տարի անց ԱՀ ԱԺ «Արդարություն» խմբակցության պատգամավոր Մետաքսե Հակոբյանի և ՀՀ ԱԺ «Պատիվ ունեմ» խմբակցության պատգամավոր Տիգրան Աբրահամյանի հետ զրուցել ենք պատերազմի հետևանքների մասին, անդրադարձել առկախված խնդիրներին, նաև հարցին, թե արդյոք հնարավո՞ր էր խուսափել պատերազմից ու պարտությունից: Ըստ Մետաքսե Հակոբյանի, պատերազմից խուսափելու հնարավորության մասին հարցը շատերին է հետաքրքրում: «Կարծում եմ՝ շատերիս պատասխանը նույնն է. այո՛, կարող էինք խուսափել, եթե վարվեր ու տարվեր այն դիվանագիտությունը, որն անհրաժեշտ էր, այլ ոչ թե թշնամու հետ գնային համագործակցության: Եվ սրանք զուտ խոսքեր չեն, իրականում համագործակցություն եղել է ու, ցավոք, շարունակվում է:

Ճիշտ դիվանագիտություն վարելու դեպքում անգամ պատերազմի ժամանակ էր հնարավոր խուսափել հետագա կորուստներից: Հնարավոր էր կանգնեցնել պատերազմը, երբ այդքան զոհեր չունեինք, այսքան մեծ կտոր հայրենիք չէինք կորցրել: Ես պատերազմի երրորդ օրվանից սկսած Արցախի նախագահին հարցրել եմ՝ ո՞ւր է ձեր արտաքին դիվանագիտությունը, որովհետև ակնհայտ էր, որ որևէ դիվանագիտական աշխատանք չէր տարվում»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասաց Մ. Հակոբյանը:

Անդրադառնալով պատերազմից խուսափելու հնարավորությանը՝ Տիգրան Աբրահամյանը նշեց. «Պատերազմից ու պարտությունից կարող էինք խուսափել, եթե իշխանության ղեկին չլինեին այն ուժերը, որոնք այսօր էլ շարունակում են մնալ պետության ղեկին»:

Ինչ վերաբերում է հետևանքներին, Տ. Աբրահամյանը շեշտեց. «Ցանկացած պարագայում, նույնիսկ անկախ արդյունքից, պատերազմն իր հետևանքները թողնում է յուրաքանչյուր պետության վրա: Այստեղ հարցն ամբողջովին այլ է. մասնավորապես, այն ուժերը, որոնք այսօր ստանձնել են երկրի ղեկավարությունը, ի՞նչ են անում այդ դառը հետևանքների մեղմման ուղղությամբ, ի՞նչ են անում պատերազմից անհրաժեշտ դասեր քաղելու համար, ի՞նչ են անում մեր անվտանգության համակարգի, և, ընդհանրապես, պետության վերականգնման ուղղությամբ:Իրականում այն, ինչ տեսնում ենք հետպատերազմյան իրավիճակում, խոսում է այն մասին, որ այս իշխանությունը մեկ նպատակ ունի: Այն սեփական իշխանությունը պահելն է, որի ճանապարհին թքած ունի և՛ երկրի, և՛ անվտանգության, և՛ հասարակության վրա»: Մետաքսե Հակոբյանը շեշտեց՝ երբևէ չի մտածել ու չի մտածի, որ հայ ազգը կորցրել է հայի կերպարը, կորցրել է դիմագիծը:

«Բայց ես փաստում եմ, որ իշխանությունները կարողացան մարդկանց շեղել, թեքել դեպի նյութականը: Բթացրել էին այն գիտակցումը, որ մենք պատերազմող երկրում ենք, որ մեր շուրջբոլորը թշնամիներ են: Այնքան էին ասել «թուրքը խաղաղասեր» է, որ մարդիկ մի տեսակ այլևս չէին կենտրոնանում պատերազմի վրա: Հենց այդ օրակարգը թելադրելով՝ գերադասելի դարձրին նյութականը, ինչի արդյունքում ունեցանք սարսափելի պատերազմը, որտեղ զոհվեցին մեր բոլորի երեխաները: Այդ օրակարգը շարունակվում է թելադրվել նաև այսօր: Երբեք չեք լսի, որ Արցախի նախագահը խոսի անվտանգային խնդիրներից, ինքը միշտ խոսում է բարեկեցիկ ու ճոխ կյանքից:

Նույնն անում են ՀՀ իշխանությունները: Այսօր վերջիններիս օրակարգում այն ամենի շարունակությունն է, ինչն սկսվել է դեռ 2018-ին, ինչի պտուղները մենք սկսեցինք քաղել 2020 թ. սեպտեմբերի 27-ից և առ այսօր շարունակում ենք քաղել ու դեռ տեսնելու ենք: Մասնավորապես, իրենք խաղաղության պայմանագրի անվան տակ ամբողջովին կարժեզրկեն բոլոր զոհերի հիշատակը: Ի վերջո, գերնպատակը «Մեղրիի միջանցքն» է, այն կտան, հետո խաղաղության պայմանագիր կկնքեն: Իրենք բարդ չեն, այլ շատ պրիմիտիվ են, մենք ենք այդ պրիմիտիվության մեջ բարդություններ փնտրում: Պարզապես մեր ազգը, չգիտեմ, երևի հավատաց, որ իրենցից յուրաքանչյուրը վարչապետ է, որ իրենցից յուրաքանչյուրը որոշում կայացնելու իրավունք ունի: Մինչդեռ պատերազմի ժամանակ Հայաստանից ու Սփյուռքից հազարավոր հայրենակիցներ տեսնում էին, որ իրենց դավաճանում են, ու դավաճանում են իշխանությունները: Այսօր այդ նույն իշխանությունները շարունակում են առաջ տանել իրենց կեղծ օրակարգը»,-ասաց Մ. Հակոբյանը:

Խոսելով իշխանությունների օրակարգերի մասին՝ Տիգրան Աբրահամյանը հավելեց. «Իշխանությունն ամեն գնով ուզում է փակել պատերազմի էջը, բայց դա փորձում է անել ոչ թե հիմնական պատասխանատուներին, մեղավորներին իրավական պատասխանատվության ենթարկելու ճանապարհով, այլ փորձում է խույս տալ այս գործընթացում իր ունեցած պատասխանատվությունից ու մնացածն ամբողջությամբ բարդել բոլորի վրա: Բայց առանց իրական մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկելու պատերազմի էջը փակել ուղղակի հնարավոր չէ: Բացի այդ, պատերազմը ենթադրում է նաև պետական կառավարման համակարգի ամբողջական վերլուծություն՝ թերացումների, խնդիրների, տապալումների տեսանկյունից: Այս ամենը չի իրականացվել, և դրանով իսկ Հայաստանի ու Արցախի անվտանգության համար նոր սպառնալիք է ստեղծվել: Քանի իշխանության ղեկին այս ուժն է ու այս մարդիկ են, ապա պետք է իրադարձությունների զարգացման վատագույն սցենար կանխատեսել: Այս իշխանությունը Հայաստանի և Արցախի առջև առկա խնդիրները լուծելու ո՛չ ցանկություն, ո՛չ կամք, ո՛չ էլ հնարավորություն ունի»:

Մետաքսե Հակոբյանը, դիտարկելով վերջին մեկ տարվա զարգացումները, նշեց, որ օրակարգից դուրս է բերվել նաև Արցախի կարգավիճակի հարցը: «Մենք գոնե 30 տարի գիտեինք՝ ինչի ենք ձգտում, ինչ ենք ուզում: Հիմա անընդհատ ինչ-որ պաթոսային հայտարարություններ ու կոչեր կարող ենք լսել այս իշխանություններից, բայց երբևէ չեն խոսում Արցախի կարգավիճակի մասին՝ այն թողնելով անորոշ: Այսօր մենք ուղղակի թելից կախված անհայտ վիճակում ենք մեզ զգում: Իրենց օրակարգից այդ հարցը հանված է, և չեն էլ քննարկելու: Ալիևն ու Էրդողանը հատկապես իրենց վերջին ելույթների ժամանակ հայտարարում են, որ, իրենց խոսքերով, «Արցախի կարգավիճակ հասկացություն չկա»: Իրենք այդ մասին ասում են, իսկ հայկական իշխանությունները իրենց պահում են այդ դիրքորոշման, այդ օրակարգի տրամաբանության ներքո, թեպետ բարձրաձայն չեն հայտարարում այդ մասին:

Փաստորեն, գնում են այն օրակարգով, որը թելադրում են Էրդողանն ու Ալիևը: Ըստ ադրբեջանական ու թուրքական կողմի, Արցախի կարգավիճակի հարց չկա, որովհետև Արցախի կարգավիճակը 2020 թ. պատերազմով և նոյեմբերի 9-ի եռակողմ հայտարարությամբ լուծված է: Մինչդեռ պատերազմները որոշիչ դեր չեն ունենում, քանի դեռ չեն նստել բանակցությունների սեղանի շուրջ: Իսկ հիմա ամբողջ խնդիրն այն է, որ այս իշխանություններից բանակցությունների նստող էլ չկա»,-ասաց նա՝ ընդգծելով, որ բանակցում են առնվազն երկու հավասար կողմերը, որտեղ յուրաքանչյուրը փորձում է ինչ-որ հարց կարգավորել՝ առաջ տանելով իր երկրի շահը:

«Իսկ կապիտուլ յացիայի ենթարկված իշխանությունն ուղղակի կատարելու է այն, ինչ իրեն կարգադրել են: Մեր թշնամին հստակեցրել է իր դիրքորոշումը: Արցախն, ըստ իրենց, ունի կարգավիճակ, և այդ կարգավիճակն Ադրբեջանի կազմում է: Ըստ ադրբեջանական կողմի հայտարարությունների, սահմանների դեմարկացիայի և դելիմիտացիայի արդյունքում, կնքելով խաղաղության պայմանագիրը, այդ հարցը փաստաթղթային տեսք կունենա: Զուգահեռ՝ հայկական իշխանություններն անընդհատ պահում են այդ օրակարգը՝ ասելով, թե այլևս թշնամություն չպետք է լինի, պետք է երկարատև խաղաղություն լինի: Հասկանալի է, որ դա «խաղաղություն» կոչվել չի կարող: Սյունիքը տալով, Արցախի կարգավիճակի հարցը փակելով ու բոլոր կոմունիկացիաները բացելով՝ երկարատև խաղաղության պիտի գա՞նք: Այդ գործընթացից հայկական կողմը որևէ շահ չի ունենալու: Ամբողջ գործընթացը փակուղու մեջ են գցել, և այս իշխանությունների պարագայում որևէ դրական ելք չի կարող լինել»,-ընդգծեց Մ. Հակոբյանը:

Տիգրան Աբրահամյանի խոսքով էլ՝ պատերազմի հետևանքով Հայաստանը որևէ դերակատարություն չունի անգամ իր շուրջ տեղի ունեցող իրադարձությունների վրա. «Հայաստանին առնչվող հարցերը որոշում են երկրորդ, երրորդ պետությունները և վերջում ուղղակի տեղյակ են պահում Հայաստանի իշխանությանը: Տարածաշրջանում տեղի ունեցող նոր իրադարձությունների մեջ ՀՀ-ն որոշումների կայացման վրա որևէ ազդեցություն ևս չունի»:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում