Ինչու է ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարը գալիս Հայաստան

Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպության (ՀԱՊԿ) գլխավոր քարտուղար Ստանիսլավ Զասը դեկտեմբերի 22-ին երկօրյա այցով կժամանի Հայաստան։ Նա կհանդիպի հանրապետության բարձրագույն քաղաքական և ռազմական ղեկավարության հետ և կքննարկի դաշինքի պատասխանատվության գոտում տիրող իրավիճակը։ Այցը, ի թիվս այլ բաների, ուշադրություն է գրավում նաև նրանով, որ Երևանը բարդ հարաբերություններ ունի կազմակերպության հետ, գրում է «Независимая Газета»-ի հոդվածագիր Յուրի Ռոքսը:

«Արդեն որոշ ժամանակ է, ինչ Հայաստանը թերահավատորեն է վերաբերվում հենց ՀԱՊԿ-ին և այս դաշինքին անդամակցելուն։ ՍՍա Ռուսաստանի և Բելառուսի կողմից Հայաստանի թշնամի Ադրբեջանին զենք վաճառելու արդյունքն էր։ Եվ եթե Հայաստանի իշխանությունները կարող էին չեզոքացնել հասարակության բացասական կողմը ռուսական մատակարարումներից՝ ցուցադրելով Մոսկվայից ստացած ռազմական օգնությունը, ապա նրանք չկարողացան չեզոքացնել հասարակության նույն պահանջները Մինսկի նկատմամբ։ Ավելին, Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն բազմակողմ ձևաչափով հանդիպումներից մեկում փորձել է անկյուն գցել Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին՝ խորհուրդ տալով Ռուսաստանին ավելի խստորեն հարցնել Ադրբեջանի հետ ռազմական գործընկերության վերաբերյալ և Բելառուսին չքննադատել՝ Բաքվին «մի քանի դժբախտ հրթիռային կայաններ» վաճառելու համար:

Հայ-ադրբեջանական սրացումը ոչ մի կերպ չի նպաստել Հայաստանում ՀԱՊԿ իմիջի բարելավմանը: Ամեն անգամ, օգտագործելով ցանկացած պատրվակ, դաշինքի ղեկավարությունն ամեն կերպ հեռանում էր հակամարտությունից։ Երբ 2016-ին սահմանին բախումներ եղան, Երևանին ասացին, որ ՀԱՊԿ-ը չի միջամտում սահմանային հակամարտություններին։ Երբ Լեռնային Ղարաբաղում սկսվեց 44-օրյա պատերազմը, ՀԱՊԿ-ը երկար դադարից հետո հայտարարեց, որ մարտերն ուղղակիորեն չեն սպառնում Հայաստանին, որպեսզի գործի դրվի կազմակերպության կանոնադրության հավաքական անվտանգության հոդվածը։ Երբ Ղարաբաղից հեռու փաստացի հայկական գյուղերը սկսեցին գնդակոծվել, և ադրբեջանական զորքերը պարբերաբար սկսեցին ներխուժել Հայաստանի տարածք, դաշինքը «դա չտեսավ»։

Ըստ ՀԱՊԿ մամուլի քարտուղար Վլադիմիր Զայնետդինովի` Ստանիսլավ Զասը Նիկոլ Փաշինյանի հաստատմանը կներկայացնի ՀԱՊԿ Հավաքական անվտանգության խորհրդի 2021թ. Հայաստանի նախագահությունը։ Նա տեղեկացրել է նաև, որ այցի ծրագրում ընդգրկված են բանակցություններ պաշտպանության նախարար Սուրեն Պապիկյանի, Անվտանգության խորհրդի քարտուղար Արմեն Գրիգորյանի և ԱԳ նախարար Արարատ Միրզոյանի հետ։ Այս հանդիպումներում ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարին կտեղեկացվի տարածաշրջանային գործընթացների մասին, որոնց մասնակցում է Հայաստանը։ Խոսքն առաջին հերթին հայ-ադրբեջանական և հայ-թուրքական հարաբերությունների մասին է։

Այս երկու գործընթացներում ընդհանուր բանը տրանսպորտային հաղորդակցությունների ապաշրջափակումն է։ Ե՛վ Բաքուն, և՛ Անկարան չեն թաքցնում իրենց հիմնական նպատակը՝ մոտ ապագայում հասնել Հայաստանից «Զանգեզուրի միջանցքի» ստանալուն, որը Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանը կկապի Նախիջևանի ինքնավարության հետ։ Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն, Hurriyet-ի հետ հարցազրույցում մեկնաբանելով իրավիճակը, հիշեցրել է, որ կողմերը հատուկ ներկայացուցիչներ են նշանակել հարաբերությունները բարելավելու համար. Երևանը կներկայացնի խորհրդարանի փոխնախագահ Ռուբեն Ռուբինյանը, Անկարան՝ ԱՄՆ-ում նախկին դեսպան Սերդար Քըլըչը։ Չավուշօղլուի խոսքով՝ իրենց առաջին հանդիպումը կկայանա ընդամենը մոտ օրերս, և նախատեսված երկխոսության մեջ կոմունիկացիոն նախագծերը գրեթե առաջին տեղում են։

Հայաստանի ԱԳՆ-ն ո՛չ հաստատել է, ո՛չ հերքել Hurriyet-ում հրապարակված տեղեկությունը։ ԱԳՆ մամուլի ծառայությունը հայտարարել է, որ երբ կողմերը պայմանավորվեն հատուկ ներկայացուցիչների հանդիպման ժամկետի մասին, այդ մասին կտեղեկացվի երկրի հանրությանը։

Մինչդեռ ոչ բոլորին է դուր գալիս հայ-թուրքական կարգավորման այս կարգի առաջխաղացումը Հայաստանում։ Մասնավորապես, նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի կողմից ստեղծված «Հայաստան» ընդդիմադիր դաշինքի պատգամավոր Գեղամ Մանուկյանը երկրի խորհրդարանում լրագրողների հետ հանդիպմանը քննադատեց իշխանություններին այս գործընթացի այս գործընթացի գաղտնիության համար։ Ըստ Մանուկյանի՝ կարգավորման մասին դեռ միայն մեկ մարդ է խոսում՝ Թուրքիայի արտգործնախարար Մևլութ Չավուշօղլուն։ Այս իրավիճակը կարող է միայն վկայել այն մասին, որ օրակարգը ձևավորում է Անկարան, ասել է պատգամավորը։ Նա հայտարարել է, որ Հայաստանի իշխանություններն իրենց շատ իներտ են պահում, նույնիսկ երբ այս տարվա օգոստոսին նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը Հայաստանին փաստացի ներկայացրեց հարաբերությունների կարգավորման մի շարք նախապայմաններ, այդ թվում՝ թե՛ Ղարաբաղի, թե՛ Ցեղասպանության հետ կապված հարցեր։ Մանուկյանը հիշեցրել է, թե ինչպես էին Հայաստանի բարձրաստիճան պաշտոնյաները խոսում Թուրքիայից որոշ դրական ազդակների մասին, սակայն խուսափելով հստակեցումից՝ չնշելով, թե կոնկրետ ինչ է առաջարկում Անկարան։ 

«Այսօր Թուրքիան պահանջում է օրակարգից բացառել Օսմանյան կայսրությունում Հայոց ցեղասպանության ճանաչման հարցը։ Իսկ դեկտեմբերի 9-ին Ցեղասպանության զոհերի հիշատակի միջազգային օրվա կապակցությամբ Հայաստանի արտգործնախարարության ավանդական հայտարարության մեջ, չգիտես ինչու, չի հիշատակվել Հայոց ցեղասպանությունը։ Մենք սկսել ենք կատարե՞լ Անկարայի նախապայմանները», – հարց է ուղղել պատգամավորը:

Հայ-ադրբեջանական ուղղությամբ էլ իրավիճակը հեշտ չէ: Չնայած իրավիճակը չսրելու և միմյանց սադրիչ հայտարարություններով ու գործողություններով չգրգռելու պայմանավորվածությանը, Բաքուն ցուցադրաբար գազալցակայան է բացել հայկական Գորիս-Կապան ավտոճանապարհի ադրբեջանական կողմի վերահսկողության տակ գտնվող հատվածում։

Այս ամենի մասին հավանաբար կտեղեկացվի Ստանիսլավ Զասին։ Բայց Երևանը, հազիվ թե, ակնկալի ՀԱՊԿ-ից ստանալ աջակցության կոնկրետ հայտարարություններ, էլ չասած՝ գործողություններ»,-գրել է Ռոքսը։