Երկու քարի արանքում

Նախօրեին հայտնի դարձավ, որ Արցախի խորհրդարանն առաջին ընթերցմամբ ընդունել է «Բռնազավթված տարածքների մասին» օրենքի նախագիծը, որով սահմանվում է 1991-1994 և 2016 թվականներին Ադրբեջանի, ինչպես նաև 2020-ին Թուրքիայի և օտարերկրյա զինյալ ահաբեկիչների անմիջական մասնակցությամբ Ադրբեջանի կողմից Արցախի դեմ իրականացված ռազմական ագրեսիայի հետևանքով բռնազավթված տարածքների իրավական կարգավիճակի ու դրանց վրա տարածվող իրավական հատուկ ռեժիմի,  պետական կառավարման և ՏԻՄ-երի, կազմակերպությունների գործունեության առանձնահատկությունների, մարդու և քաղաքացու իրավունքների և ազատությունների, ինչպես նաև իրավաբանական անձանց իրավունքների և շահերի պահպանության ու պաշտպանության հետ կապված հարաբերությունները։

Նշենք, որ Արցախի խորհրդարանի կողմից նման օրինագծի ընդունումն արժանացել է ամենածայրահեղ գնահատականների՝ սկսած զգայական ոգևորությունից՝ մինչև ընդհուպ ցինիզմի հասնող քննադատություն, որ նման փաստաթղթով կարող է վտանգվել ներկայիս փխրուն խաղաղությունը և Ադրբեջանի հետ հարաբերություններ հաստատելու Հայաստանի իշխանությունների ծրագիրը։

Ինչպես սովորաբար լինում է նման իրավիճակներում, իրականությունը, ծայրահեղությունների մեջտեղում է. այս օրինագծի իրականացումը գոնե այսօր իրատեսական չէ՝ հաշվի առնելով՝ ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ ու առավել ևս՝ Արցախի թույլ, մեծ հաշվով, անդաշնակից վիճակը։ Այդ իմաստով, տվյալ նախագիծն առավելապես զգայական է և զուրկ է իրատեսականությունից։ Մյուս կողմից՝ Արցախի խորհրդարանի այս քայլն անուղղակի պատասխան է պատերազմից հետո Արցախի հարցում ՀՀ իշխանությունների տոտալ անգործության և Արցախի իրավունքներից հրաժարվելու քաղաքականության։ Փաստն այն է, որ պատերազմի ավարտին հաջորդած մեկուկես տարիների ընթացքում Հայաստանը՝ որպես սուվերեն պետություն, չի օգտագործել քաղաքական գործիքակազմում առկա որևէ միջոց՝ միջազգային ատյաններում Արցախի հետ կատարվածը ներկայացնելու, դատապարտման հասնելու նպատակով։ Ավելին՝ հանուն «խաղաղության դարաշրջանի»՝ Հայաստանի գործող իշխանությունը գերադասում է հիմնականում լռել Արցախի ու նրա իրավունքների մասին, անգամ «Արցախի ինքնորոշում», առավել ևս՝ «Արցախի անկախություն» ձևակերպումներն անհետացել են «Արցախը Հայաստան է, և վերջ» վանկարկող իշխանության բառապաշարից։

Հավելենք նաև, որ մոտ ապագայում, երբ Հայաստանում կհաստատվի իսկական պետականակենտրոն իշխանություն, այդ օրինագիծը գրագետ աշխատանքի դեպքում կարող է որոշակի արդյունքներ ապահովել։ Ի դեպ՝ այս առումով հետաքրքիր է նաև հաջորդ շաբաթ ԱԺ արտահերթ նիստում նախատեսված մեկ այլ օրինագծի քննարկում։ «Հայաստան» խմբակցությունն առաջարկել է դրա օրակարգում ընդգրկել ԱԺ հայտարարության նախագիծը՝ Ադրբեջանի և Թուրքիայի խորհրդարանների կողմից «Շուշիի հռչակագրի» վավերացման կապակցությամբ։ Հայտարարության նախագծում Շուշին որակվում է «օկուպացված», իսկ այնտեղ ընդունված հռչակագիրը՝ ուղղված Հայաստանի ու Արցախի Հանրապետությունների, հայ ժողովրդի դեմ:

Ըստ էության, հայտարարության նախագիծն արձանագրում է Ադրբեջանի ու Թուրքիայի հակահայ քաղաքականությունն ու նկրտումները և դատապարտում է դրանք ամբողջացնող «Շուշիի» հռչակագիրը։ Ակնհայտ է, որ սա լուրջ մարտահրավեր է Նիկոլ Փաշինյանի համար, ով առիթը բաց չի թողնում Ադրբեջանին ու Թուրքիային «դրական ազդակներ հղելու» նպատակով։ Փաշինյանը, ըստ էության, ունի երկու հնարավոր ընտրություն՝ կամ տապալել հայտարարության ընդունումը՝ այդպիսով իր աջակցությունը հայտնելով «Շուշիի հռչակագրին», կամ ընդունել ներկայացված նախագիծը՝ վտանգելով թուրք-ադրբեջանական տանդեմի հետ իր մերձեցման քայլերը։ Այլ կերպ ասած` Նիկոլը ստիպված է լինելու ընտրել ներքին քաղաքական հակառակորդների ու Հայաստանի շահերի և «կառուցողական գործընկերների» վերածված արտաքին թշնամիների ու նրանց շահերի միջև։

Տիգրան Մկրտչյան