Աշխարհաքաղաքական տուրբուլենտությունն ու «թիթեռնիկի էֆֆեկտը»

Այս օրերին բոլորիս ուշադրության կենտրոնում Արցախում տեղի ունեցող  իրադարձություններն են, մասնավորապես՝ Ադրբեջանի սանձարձակ գործողություններն ու առանց կրակոցի Արցախում նոր տարածքներ զբաղեցնելու տակտիկան։ Չի բացառվում, որ Արցախում տեղակայված ռուս խաղաղապահ ջոկատի առաջին կարևոր տապալված փորձությունն այս փուլում ճակատագրական դառնա Արցախի ապագայի համար։

Ի դեպ՝ նախօրեին ՌԴ ՊՆ-ն փորձեց հաղորդել, որ խաղաղապահ ջոկատին հաջողվել է ադրբեջանական ուժերին հետ ուղարկել Փառուխ բնակավայրից, ու բանակցություններն իրավիճակը կայունացնելու համար շարունակվում են։ Ադրբեջանի ՊՆ արձագանքը չուշացավ, որտեղ ընդգծվում էր, որ ՌԴ ՊՆ հաղորդագրության «որոշ կետեր» չեն համապատասխանում իրականությանը, և ադրբեջանական բանակի դիրքերը Փառուխ գյուղում ու կից լեռնային շրջաններում «փոփոխություն չեն կրել»: Հավելենք նաև, որ Զաքիր Հասանովը հրամանատարների և շտաբի պետերի հետ հանդիպմանը հանձնարարել է ցանկացած պահի պատրաստ լինել օգտագործել ժամանակակից սպառազինությունը, տեխնիկան և այլ զինատեսակները։

Ընդհանուր առմամբ, արձագանքելով ստեղծված լարվածությանը, ՌԴ նախագահի խոսնակ Դմիտրի Պեսկովն ասել է, որ ՌԴ-ն անհրաժեշտ է համարում, որպեսզի բոլոր կողմերը պահպանեն Լեռնային Ղարաբաղի վերաբերյալ ավելի վաղ ձեռք բերված պայմանավորվածությունները, իսկ տարածաշրջանում լարվածության աճի ֆոնին խաղաղապահների լրացուցիչ զորակազմ ուղարկելու հնարավորության մասին հարցը հարկավոր է ուղղել ՌԴ ՊՆ-ին:

Ստեղծված իրավիճակում բավական ուշագրավ էր նաև ՀՀ ԱԳՆ հաղորդագրությունը, որով հայկական կողմը հաստատում է Ադրբեջանի ՊՆ պնդումը՝ վերահրապարակելով Արցախի քարտեզները ՌԴ խաղաղապահ ջոկատի պատասխանատվության գոտիների հստակեցմամբ։ Հաղորդագրության համաձայն՝ ՀՀ ԱԳՆ-ն գոհունակությամբ արձանագրում է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրները հստակ գնահատական են տվել ԼՂ-ում իրադրության վերջին սրմանը: «Այսուհանդերձ, ստիպված ենք արձանագրել, որ ադրբեջանական ստորաբաժանումների ներխուժումը ԼՂ-ում ՌԴ խաղաղապահ զորախմբի պատասխանատվության գոտի շարունակվում է, ինչն արտահայտված է կից ներկայացված քարտեզներում: Ակնկալում ենք, որ խաղաղապահ զորախումբը կոնկրետ միջոցներ կձեռնարկի ադրբեջանական ստորաբաժանումների ներխուժումը խաղաղապահների պատասխանատվության գոտի դադարեցնելու և Ադրբեջանի զինված ուժերը դուրս բերելու համար»։ Պետք է արձանագրենք, որ սա դիվանագիտական բավական կոշտ հռետորաբանություն ունեցող տեքստ է։ 

Ըստ էության, ստեղծված իրավիճակում ՌԴ քայլերի տրամաբանությունը կամ դրա բացակայությունը բացատրելու համար պետք է մանրամասն վերլուծել հարցը, թե ինչպես է ընկալում ՌԴ-ն այս հակամարտությունը և ինչ իրավիճակում է ՌԴ-ն այսօր։ Կարող ենք արձանագրել, որ ՌԴ իշխանական շրջանակները քաղաքականությունը մշակելիս հիմնվում են ինչ-որ ընկալումների վրա, որոնք երբեմն սխալական են։ Ավելին, ՌԴ իշխանությունը նման ընկալումներ ուներ նաև Ուկրաինայում ռազմական օպերացիա սկսելուց առաջ։

Այնուհանդերձ կարևոր է փաստել մի կարևոր հանգամանք. դժվար են հասկանում, որ ՌԴ-ն շարժվում է՝ հաշվի առնելով իր շահերն ու առաջնահերթությունները, որոնք բազմապլան են և շատ լայն։ Ռուսաստանում վստահաբար հասկանում են, որ իրավիճակից գուցե օգտվողներ հայտնվեն, ՌԴ-ում կա վստահություն, որ այդ փորձերը ՌԴ-ի համար կառավարելի են, սակայն Արցախում տեղի ունեցած միջադեպը ցույց տվեց, որ դա միշտ չէ որ այդպես է։ Սակայն այս պահին պետք է նաև արձանագրել, որ ՌԴ-ի համար դա անցողիկ հարց է, ՌԴ-ն չի կարծում, որ Ուկրաինայի պատերազմի այս ամիսների ընթացքում իր համար արմատական իրավիճակներ փոխվեն այլ գոտիներում, ավելի կարևոր է իր ներկայությունն ընդհանուր առմամբ Ղարաբաղում և այն խոշոր աշխարհաքաղաքական խաղը, որում նա ներգրավված է Ուկրաինայում։

Կասկածից վեր է, որ ՌԴ-ի համար հաղթանակն ուկրաինական ճակատում էական է, քանի որ այն կտա շատ հարցերի պատասխաններ։ Բնականաբար, այս փուլում ՌԴ-ն այլ գոտիներում ակտիվ շարժումներ չի անելու, միանշանակ է, որ կա գիտակցում, որ հենց այդ գոտիներում գուցե դրդեն քայլերի։

Կարող ենք փաստել, որ հակամարտության գոտի միայն խաղաղապահներ մտցնելը բավարար չէ: Այս հակամարտությունը ցույց տվեց, որ այն բավականին պայթյունավտանգ է, և չի կարելի թերագնահատել իրավիճակը։ Բայց կա նաև ռեսուրսի խնդիր։ Ուկրաինական պատերազմը նաև հարակից այլ հանգամանքներ է ցույց տալիս ՌԴ արտաքին քաղաքականության վերաբերյալ, որ Հարավային Կովկասում ՌԴ դիրքերն այնքան էլ ամուր չեն և պատերազմի ճգնաժամային իրավիճակում դրանք վերոնշյալ ռեսուրսների բացակայության ֆոնին ավելի են թուլանում ու դառնում ենթակա մանիպուլյացիաների ու անհարկի շահարկումների։

Տիգրան Մկրտչյան