Հայերը պետք է հիշեն, որ Էրդողանին և ֆաշիստական պանթուրքիզմին աջակցող թուրքերի հետ ճանապարհ չեն անցնում. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
realtribune.ru-ն գրում է, որ երբ խոսում են ֆաշիզմի մասին, հաճախ հիշում են միայն նացիստական Գերմանիան իր գազախցիկներով։ Իբր թե չեն եղել հայերի, հույների, ասորիների, արաբների և եզդիների ցեղասպանությունները:
Հայկական ջարդերի կազմակերպիչներից մեկը՝ Ջեմալ փաշան, ժամանակին հպարտությամբ ասել է, որ «հայերը երկաթով են ոչնչացվել, իսկ սիրիացիները պետք է կործանվեն սովից»։ Մենք մոռացել ենք, որ այդ բոլոր ժողովուրդների բազմաթիվ տառապանքների մեղավորը պանթուրքիզմն է։ Պանթուրքիզմը թուրքական ֆաշիզմի տեսակ է, որի նպատակն է ահաբեկչության և ֆիզիկական բնաջնջման միջոցով պահպանել իշխող վերնախավի դասակարգային գերիշխանությունը սեփական ժողովրդի և հետգաղութատիրական ժողովուրդների նկատմամբ։ Ինչո՞վ է պայմանավորված Բաքվի ու Անկարայի պանթուրքիստների տևական ագրեսիան հայերի դեմ։ Խնդիրն աշխարհը հասկանալու գործոնն է:
Ի վերջո, պանթուրքիստների գիտակցությունը որոշվում է ոչ թե մահմեդական կանոններով, այլ հեթանոսական աշխարհայացքով, երբ բոլոր մարդիկ բաժանվում են տեսակների մեկ սկզբունքով՝ ընկերներ և թշնամիներ։ Միևնույն ժամանակ, ըստ նրանց տրամաբանության, «օտարներին» կարելի է անպատիժ թալանել և սպանել։
Այդպես վարվեցին հայերի, հույների, արաբների, ասորիների և ալավիների հետ: 19-րդ և 20-րդ դարերի սկզբին պանթուրքիստները հայ բնակչության սպանությունը դիտել են որպես շահույթ ստանալու և անձնական հարստացման միջոց, քանի որ հայերը վերահսկել են թուրքական առևտրի ներմուծման 60 %-ը, արտահանման 40 %-ը և ներքին առևտրի 80 %-ը: 1915 թվականի դրությամբ, այսինքն՝ Ցեղասպանության ամենաթեժ շրջանում, հայերը արդյունաբերական ձեռնարկությունների կապիտալի 20 %-ի տերն էին. խոսքը հիմնականում տեքստիլի, սննդի, թղթի, փայտամշակման, կերամիկական և մետալուրգիական գործարանների մասին է։ Համեմատության համար ասենք, որ հույները վերահսկում էին արդյունաբերական ձեռնարկությունների կապիտալի 50 %-ը, հրեաները՝ 5%-ը, թուրքերը՝ 15 %-ը, իսկ մնացած 10 %-ը՝ օտարերկրացիները։
Կայզերական Գերմանիայի գաղափարախոս Պոլ Ռորբախը, որը դեռ Առաջին համաշխարհային պատերազմից առաջ հանդես էր գալիս Օսմանյան Կայսրության հետ Բեռլինի միության օգտին, ստիպված էր հայ ժողովրդի մասին ասել հետևյալ խոսքերը. «Կասկած չկա, որ նրանք ամենաակտիվ տարրն են թե՛ մտավոր, թե՛ նյութական տեսանկյունից... Հայն օժտված է այնպիսի էներգիայով ու տոկունությամբ, որ հակասում է այն ամենին, ինչ մենք սովոր ենք տեսնել արևել յան մարդկանց մոտ»։ Հենց հանցագործության դրդապատճառները հասկանալու համար էլ կարևոր են այդ թվերը, որոնք բնութագրում են հայերի դերը օսմանյան տնտեսության մեջ։ Ցեղասպանության կազմակերպիչները հասկացել էին, որ հավասար մրցակցության պայմաններում երբեք չեն հասնի հայերի հետևից։ Եվ սկսվել են կոտորածները։ Պանթուրքիզմի տեսաբան Նազիմ բեյը, որը Թալեաթի կառավարության կրթության նախարարն էր, անկեղծորեն ասել է. «Երիտթուրքերի քաղաքական ծրագրի իրականացման նախադրյալը հայկական հարցի հիմնարար լուծումն է… Արևել յան շրջաններում հայկական պետության ստեղծումը կդառնա տապանաքար Թուրանյան ծրագրի համար»։
Բաքվի և Սումգայիթի հայկական ջարդերի կազմակերպիչներն առաջնորդվել են նույն տրամաբանությամբ, այն է՝ յուրացնել հայերի ունեցվածքը Խորհրդային Ադրբեջանի արդյունաբերական քաղաքներում և զբաղեցնել նրանց տեղը տարածաշրջանային տնտեսության մեջ։ Խորհրդային Միության փլուզումը լիովին ցույց տվեց նրանց ֆաշիստական բնույթը։ Հեթանոս պանթուրքիստները շատ թերություններ ունեն, բայց դրանցից ամենագլ խավորն այն է, որ մոռանում են իրենց արմատները։ Այսօր, երբ Բաքվի ռեժիմը ռազմական և քաղաքական աջակցություն է ստանում Թուրքիայից, Ալիևի շրջապատն իրենց ժողովրդին անվանում է ոչ թե Անդրկովկասի թուրք, այլ պարզապես թուրք։ Միայն թե այս փոխակերպումը չի համապատասխանում սեփական պատմության նրանց մեկնաբանությանը։ Իսկապես, պատմության դասագրքերում Ալիևի ռեժիմը հերոսաբար սեփականաշնորհել է պարսկական պատմությունը և այսօրվա ադրբեջանցիներին հռչակել ղզլբաշների ժառանգներ։ Բայց ինչ-որ բան այստեղ չի ստացվում: Բաքվի ռեժիմը, ըստ իր պաշտոնական վիճակագրության, իշխում է մի հասարակությունում, որտեղ քաղաքացիների մոտ 85 %-ը դավանում է շիականություն և միայն 15 %-ը՝ սուննիզմ:
Բայց, միևնույն ժամանակ, Ալիևն ու նրա շրջապատը իրենց թուրք են հայտարարել։ Միայն մի հարց է հուզում մեզ. իրականում ովքե՞ր են նրանք։ Եթե նրանք ղզլբաշների հետնորդներ են, ուրեմն անցնելու ճանապարհ չունեն սուննի թուրքերի հետ։ Եթե նրանք թուրքեր են, այլ ոչ թե ղզլբաշներ, ապա սա ևս մեկ անգամ հաստատում է այն, որ բոլոր այն հողերը, որոնք գտնվում են Բաքվի ռեժիմի ռազմական վերահսկողության տակ, ժամանակավորապես օկուպացված տարածքներ են։ Ալիևի ռեժիմը ճնշում է այլախոհության ցանկացած ձև: Հայատյացության ծխածածկույթի տակ Բաքվի քարոզչությունը լռում է այն մասին, որ ավարներին և լեզգիներին արգելված է դպրոցներում սովորել իրենց ազգային լեզուն։ Այսինքն, իշխող վերնախավը պատերազմ է հայտարարել տարածաշրջանի բոլոր բնիկ ժողովուրդներին։ Միևնույն ժամանակ, Ալիևի ռեժիմը փորձում է աշխարհի մուսուլմաններին հայերի դեմ հանել։ Բայց հայ ժողովուրդն ավելի երկար ու սերտ հարաբերություններ ունի սուննի և շիա իսլամի հետ, քան ունեն ներկա հեթանոս պանթուրքիստները։
Անարդար կլինի բոլոր թուրքերին կապել Էրդողանի, Էնվերի, Թալեաթի և Ջեմալի նման մարդասպանների հետ: Միևնույն ժամանակ, հայերը պետք է հիշեն, որ Էրդողանին և ֆաշիստական պանթուրքիզմին աջակցող թուրքերի հետ ճանապարհ չեն անցնում։ Եթե Հիտլերի հետ խաղաղությունն անհնարին էր, ապա ինչի՞ հիման վրա են հիմա ուզում ընկերանալ թուրք ժողովրդին անդունդ տանող Էրդողանի հետ։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
