Մոլախոտը, նույնիսկ շատ լինելով, չի կարող ամբողջովին ծածկել ցորենի հասկերը. պետք է օր առաջ այն մաքրել. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Արցախյան առաջին և Ապրիլ յան քառօրյա պատերազմների ցավը, որպես պետություն ու հասարակություն, մի տեսակ հաղթահարել էինք: Այո, զոհեր ենք ունեցել երկու պատերազմների ժամանակն էլ, սակայն ցավն իր դարմանն էր գտել, վստահ էինք՝ սփոփանք ունենք: Առաջին պատերազմի ժամանակ Արցախն էինք վերադարձրել, ասել է թե՝ մեր արժանապատվությունը: Հազարավոր տղաներ, զոհասեղանին դնելով կյանքն ու առողջությունը, փաստել էին՝ հայրենիքը, անկախությունը, պետականությունը, բանակը, եկեղեցին ու հավատը գերակա արժեք են:
Պատերազմն իր հերոսներին էր կերտել, որոնք ոգեշնչման աղբյուր էին սերունդների համար, հույս, որ այդ նույն սերունդները երբեք այլևս պատերազմ, տեղահանություն, հոր ու եղբոր կորուստ չեն տեսնելու: Պատերազմի արդյունքում, հազարավոր տղաների կյանքի գնով մեր արժանապատվությունն էինք վերականգնել՝ հավերժ պարտք մնալով իրենց, երբեմն-երբեմն թերանալով նաև այդ պարտքի հատուցման մասով: Կարողացա՞նք բարեկեցիկ կյանքով ապահովել զոհված, հաշմանդամություն ձեռք բերած և ուղղակի պատերազմի մասնակից տղաների ընտանիքներին, հատկապես զավակներին: Անկեղծ պիտի լինենք և նաև այս հարցի պատասխանը տանք: Հետո Քառօրյան էր, որին պարբերաբար դիվերսիաներ էին նախորդում, մեր հարևան թշնամին երբեք էլ խաղաղ չի նստել իր տեղում և չի ցանկացել հաշտվել Արցախն իր տիրապետության տակ չունենալու փաստի հետ: Քառօրյա պատերազմը հերթական փորձությունն էր: Առաջին օրը թերթում էի պաշտոնական լրահոսը և ուրախանում, որ զոհերի մասին տեղեկություն չկա, չնայած հասկանում էի, որ պատերազմն առանց զոհերի անհնարին է:
Այդ պատերազմում էլ հայ զինվորը սուրը պատվով պատյան դրեց, այո, կրկին զոհեր ունեցանք, բայց չկորցրեցինք արժանապատվությունը: Չվախենանք ասել, որ 44-օրյա պատերազմը փոխեց մեր պատմության ընթացքը, ցույց տվեց մեր հասարակությանը լրիվ այլ կողմից, լույս աշխարհ հանեց մարդկանց, որոնք ասում էին, թե Արցախն Ադրբեջանինն է, մարզային փողոցներում պառկող ու քաղաքական ուժի ներկայացուցիչների մուտքն իրենց քաղաք արգելող կանանց բերեց առաջին պլան: Երբեմն կարծում ենք, թե մեր հանրույթում նման տեսակ գոյություն չունի: Փաստորեն, ունի, և սա ընդունելու ու եզրակացություններ անելու համար ևս քաջություն է պետք: Միատարր հասարակություն չենք, երևի չենք էլ եղել: Ոմանց համար կարևոր է օրվա վերջում սերիալը դիտելն ու կուշտ փորով քնելը, մյուսի համար պետության ու հասարակության համար մի կարևոր բան անելը, այն մեկի համար իր՝ դպրոց գնացող երեխայի պայուսակը դասավորելը և խորհուրդ տալը՝ քո ապագան դու ես կերտելու: Այն, որ իրար նման չենք, նորմալ է, բայց համարել եմ, որ գոնե մի քանի հարցում մեր հանրույթի մեծամասնությունը պետք է միակարծիք լինի: Ի վերջո, մարդուն բնորոշ շատ կարևոր հատկություն պիտի բոլորս ունենանք՝ ինքնապաշտպանական բնազդ: Պատերազմից հետո համոզվում եմ, որ չունենք: Կամ էլ գուցե չենք կարողանում հաղթահարել պարտությունը: Սա ընդունելու համար ևս համարձակություն է պետք՝ պարտվել ենք մեզ, տարիներ ի վեր մեր անհոգությանը, պարտվել ենք 2018 թ.-ին կայացրած մեր որոշմանը, թշնամուն, պարտվել ենք…
Սա կարող է պատահել յուրաքանչյուրի հետ՝ պետություն լինի, թե անհատ: Իսկ հետո՞… Մենք ենք որոշում՝ շարունակել խեղճ ու կրակ ապրել, թե պարտությունից դասեր քաղել՝ հստակ գիտակցելով, որ հետ չենք բերելու տղաներին, բայց հավերժ պարտք ենք նրանց, հստակ գիտակցելով, որ պետությունը ոտքի հանելու հարցում, կարծես թե, ամեն ինչ պետք է սկսել զրոյից, բայց գուցե մաքուր թղթից սկսելը կօգնի նաև խուսափել սխալներից, կօգնի իրականում պետություն կառուցել, որտեղ չեն վերադառնա վերջին հանգրվան գտնելու, այլ կմնան ապրելու ու արարելու համար: Մեր պարտությունը մեզ ծնկի է բերել, բայց լուսավոր ցանկացած կետ մեզ կստիպի արթնանալ թմբիրից: Մի քանի օր է, ինչ Տավուշի մանկապատանեկան երգչախմբի երեխաները տակն ու վրա են արել մարդկանց հոգիները, շատերը զարմացած են՝ մերո՞նք են, Տավուշի՞ց են: Իսկ ինչո՞ւ ենք զարմանում, որ մեր երեխաները կարող են տաղանդավոր լինել, կարող են բարձրորակ երաժշտություն մատուցել հանդիսատեսին, այլ ոչ թե թուրքա-ադրբեջանական ինչ-որ անհայտ մեղեդի: Իրենք են մեզ աշխարհի առաջ պարզերես անողները, բայց նաև ինքներս մեզ մեր առջև պարզերես անելու, մեր արժանապատվությունը վերագտնելու խնդիր ունենք: Այն տղան, որ գերի չի հանձնվում և միայնակ կանգնած է թշնամու դեմ, մեր ճակատից պարտության ամոթն է մաքրում, նա միակը չէ, որ դուրս է եկել ու հաղթել իրեն բաժին հասած պատերազմում, ուղղակի այս օրերին հավաքական կերպար է դարձել:
Իրենք են ապագան, նաև այն մարզիկները, որոնց շնորհիվ օտար երկրներում ծածանվում է եռագույնը, այն դպրոցականները, որոնք տարաբնույթ օլիմպիադաներում մեդալներ են նվաճում, ապացուցում են՝ կանք, ողջ ենք, ախր մեզ կոտրելն այդքան էլ հեշտ բան չէ, մեկ-մեկ մեր խելքից տուժում ենք, մեկ-մեկ, անկեղծ լինենք՝ ավելի հաճախ, պատմությունից դասեր չենք առնում, մեր սխալներից չենք խրատվում, բայց մոլախոտը, նույնիսկ շատ լինելուց, չի կարող ամբողջովին ծածկել ցորենի հասկերը, իսկ Տավուշի երեխաները, մարզիկները, դպրոցականները, բոլոր-բոլորը ցորենի հասկեր են, և պետք է հույս ունենալ, որ բերքահավաքը չի ուշանա, բայց մոլախոտը պետք է օր առաջ մաքրել:
ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
