«Այդ «շատ լավ ցուցանիշը» 2022-ին ուղիղ հարված է հասցրել մարդկանց կենսամակարդակին». «Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
ԿԲ խորհուրդը նախօրեին հայտարարեց, որ 12-ամսյա գնաճն աստիճանաբար կնվազի և 2023 թ. երկրորդ կեսից կկայունանա նպատակային 4 տոկոս ցուցանիշի շուրջ: 2022 թ. դեկտեմբերին, ըստ ԿԲ-ի, գնաճը շարունակել է նվազել՝ տարեվերջին կազմելով 8,3 տոկոս: Ներմուծվող ապրանքների գնանկում ԿԲ-ն ևս կանխատեսում է: Անդրադառնալով նշված ցուցանիշներին՝ «Հայացք» վերլուծական կենտրոնի փորձագետ Լիլիա Ամիրխանյանը «Փաստի» հետ զրույցում նշել է առկա անորոշությունների մասին:
«Ընդհանուր առմամբ, 2022-ը գնաճի մասով որևէ կերպ չենք կարող որպես բարվոք տարի գնահատել: Հաշվի առնելով թե՛ ԿԲ-ի կողմից սահմանված չափորոշիչները, թե՛ գնաճի՝ անզեն աչքով բնակչության կենսամակարդակին հարվածելու հանգամանքը, 8,3 %-ով տարին փակելը որևէ կերպ չենք կարող բարվոք ցուցանիշ համարել: Կան պնդումներ, թե 2022-ին համաշխարհային գնաճը բավականին բարձր է եղել, անգամ կան գնահատականներ, որ Հայաստանն այս համատեքստում «ֆանտաստիկ» գնաճ է ապահովել, հանդիպեցի նաև պնդման, թե սա «շատ լավ արդյունք» է: Իրականում մեկնաբանության խնդիր է: Թեման զգայուն է, քանի որ սա պարզապես մակրոտնտեսական ցուցանիշ չէ: Այն վերաբերում է ՀՀ քաղաքացիներին և ուղիղ առնչություն ունի իրենց կենսամակարդակի հետ: Այս պարագայում ցանկացած նման հայտարարություն անելիս պետք է զգուշավոր լինել՝ հիմքում դնելով սեփական հանրության նկատմամբ հարգանքի էլեմենտը: Որովհետև, ըստ էության, այդ «շատ լավ ցուցանիշն» ամբողջ տարվա ընթացքում ուղիղ հարված է հասցրել մարդկանց կենսամակարդակին, ընտանեկան եկամուտներին»,-ընդգծեց փորձագետը:
Այս համատեքստում Ամիրխանյանը շեշտեց, որ 2022-ի ընթացքում սպառողական գների ինդեքսի ցուցանիշի բացվածքում հենց առաջին անհրաժեշտության ապրանքների դեպքում է երկնիշ գնաճ արձանագրվել: Ինչ վերաբերում է գնաճի միտումներին, նա հավելեց. «2022-ի, ընդհուպ մինչև ամփոփիչ՝ դեկտեմբերի տվյալները դեռևս չեն վկայում դրական միտումների մասին: ԿԲ-ի կանխատեսումային ու հաշվարկային քաղաքականությունն առհասարակ միտված է հիմնականում ապագային: Գուցե այս առումով հաշվի են առնվում արտաքին աշխարհից եկող ազդակները, և այդ տեսանկյունից նվազման գուցե որոշակի միտումներ ԿԲ-ն կանխատեսում է: Բայց այստեղ երկու հարցադրում է առաջանում. նախ՝ որքանո՞վ կգրանցվի այդ նվազումը, իսկ երկրորդ հարցը վերաբերում է վերահսկողական մեխանիզմների պատշաճ գործելուն: Ինչքան էլ գնաճային երևույթների դրսևորման օբյեկտիվ պատճառներ կան նույն արտաքին աշխարհից եկող ազդակների մասով, բայց խնդիրը նաև սուբյեկտիվ կողմ ունի: Խոսքը կառավարման մասին է, ավելի հստակ՝ ոլորտում վերահսկողական մեխանիզմների պատշաճ, արագ ու արդյունավետ գործելու մասին: Մենք մշտապես բախվել ենք խնդրի, երբ տնտեսվարողների համար անհարկի գնաճային դրսևորումներով գերշահույթներ հետապնդելու, այսպես ասած, լեգիտիմ միջավայր է ստեղծվել: Այս իմաստով վերահսկողական մեխանիզմներին ուշադրություն դարձնելը կարևոր է»:
Թեպետ սպառողական գների ինդեքսի ցուցանիշի բացվածքն առանձին ապրանքախմբերի մասով դեռ հրապարակված չէ, և այդ իմաստով դժվար է գնահատել գնաճային միջավայրը, այդուհանդերձ, Լ. Ամիրխանյանը շեշտեց, որ որոշ ապրանքների մասով էժանացման գործընթացները նկատելի են: «Մակերեսային ուսումնասիրության արդյունքում ինչ-որ ապրանքատեսակների մասով գնաճային ճնշումների որոշակի թուլացում կարող ենք արձանագրել, բայց իրավիճակի կանխատեսման համար անորոշությունները դեռ բավականին շատ են: Օրինակ՝ նույն համաշխարհային գնաճային ազդակների հետ կապված հստակ կանխատեսումներ անելը դժվար է՝ հաշվի առնելով ճգնաժամերը: Մենք տեսնում ենք, որ քաղաքական ճգնաժամերը, որոնք անդրադառնում են նաև համաշխարհային տնտեսության վրա, ոչ միայն պահպանվում են, այլև տարբեր տարածաշրջաններում ավելի են սրվում: Մենք այս առումով որոշակիություն չունենք»,-ասաց նա:
Այլ գործոնի մասին նշելով՝ փորձագետը շեշտեց, որ ԿԲ խորհուրդը վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը նույն մակարդակում թողեց. «Սա նշանակում է, որ առայժմ ԿԲ-ն շարունակում է վարել թանկ փողի քաղաքականությունը: Դրամը, որպես ֆինանսական պրոդուկտ, թանկ է և շարունակում է թանկ մնալ: Սա իր հերթին նաև գնաճի ապահովման որոշակի ֆոն է ստեղծում: Միևնույն ժամանակ, կա հակառակ գործոնը՝ դրամի արժևորման պարագայում առնվազն ներկրվող ապրանքների գների անկման ակնկալիքը: Մյուս կողմից, սակայն, այլ խնդիր կա՝ դրամի արժևորման պարագայում հարված՝ դեպի արտահանող ուղղություն: Այս իմաստով շատ ավելի մեծ ռիսկի ու վտանգի տակ են արտադրող/արտահանողները, որովհետև ներկրող/արտահանողներն աշխարհաքաղաքական զարգացումների ֆոնին հնարավորինս օգտվեցին իրավիճակից»:
Փորձագետը հիշեցրեց, որ նախորդ տարի սննդամթերքի արտադրության ծավալների նվազում արդեն իսկ արձանագրվել է. «Եվ եթե խնդիրը դիտարկենք գնաճային հնարավոր դրսևորումների համատեքստում, սպառողական գների կանխատեսման հարթության մեջ, ապա իրավիճակն իսկապես բավականին բարդ է, անորոշությունները շատ են: Այո, գուցե գնաճային միտումների նվազման ակնկալիքներ կան, բայց անորոշությունները պահպանվում են, մենք շարունակում ենք մնալ ոչ այնքան կանխատեսելի միջավայրում»:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
