«Ապրում ենք, բայց սա ապրել չէ, դեռ չեմ հավատում, որ Ժորան զոհվել է». կամավոր Ժորա Խաչատրյանը տուն է «վերադարձել» զոհվելուց 73 օր անց՝ մայրիկի ծննդյան նախօրեին․ «Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
«Ժորան շատ ընկերասեր էր, կենսուրախ, բոլորին հասնող, ցանկացած հարցում ընկերների ու հարազատների կողքին»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Ժորայի մայրիկը՝ տիկին Մերին:
Նրա խոսքով, իր քաղցր լեզվով որդին կարողանում էր բոլորի սիրտը շահել: Դեռ փոքրուց էր այդպիսին՝ ակտիվ, աշխույժ, ջիգյարով. «Ուսուցիչներն ասում էին՝ մեր չարաճճին է, մեր Ժորան: Ամեն հարցում պատրաստ էր օգնել: Պատմում են, որ երբ, օրինակ՝ դասարանի աղջիկներն ինչ-որ բան էին կազմակերպում, գիտեին, որ կարող են հույս դնել Ժորայի օգնության վրա, ուսուցչուհին ասում է՝ Ժորան աղջիկների թիկունքն էր»:
Դպրոցն ավարտելուց հետո Ժորան պետք է զինծառայության մեկներ: «Վարդավառի օրն էր, ընկերներով որոշեցին քաղաքից դուրս գնալ և նշել: Երեկոյան վերադարձան, Ժորան ընկել էր, նստատեղի երկու ոսկորը կոտրել: Իր բանակ գնալը երկու տարով հետաձգվեց, նաև չկարողացավ ինչ-որ տեղ սովորել: Այդ դեպքն ամեն ինչի ընթացքը փոխեց»: 2018 թ.-ին Ժորան զորակոչվում է պարտադիր զինվորական ծառայության:
«Ծառայում էր Եղնիկներում, շատ գոհ էր ամեն ինչից, չէր տրտնջում անգամ դժվարություններից: Մենք Արցախը շատ սիրեցինք: Պարտադիր երկու ամիսը մեկ գնում էինք իր մոտ: Ամեն անգամ զանգում էի՝ Ժո՛ր, ուզում ենք գանք մոտդ: Սկզբում ասում էր՝ երկար ճանապարհ է և այլն, հինգ րոպե հետո զանգում էր՝ մա՛մ, հիմա հաստատ գալի՞ս եք: Չէր ուզում նեղություն տալ, բայց ուզում էր, որ գնայինք իր մոտ: Գնում էինք, մի քանի օր մնում, կարոտներս առնում ու վերադառնում»:
2020 թ. հունվարի 18-ին Ժորան զորացրվում է, վերադառնում առօրյա կյանք: Մայրիկի խոսքով, արդեն աշխատում էր, ամեն ինչ հունի մեջ էր ընկել: Բայց սկսվեց պատերազմը: «Հենց առաջին օրերին ուզում էր կամավոր գնալ: Ի դեպ, դեմ չէի, որ գնար, բայց ասում էի՝ սպասի՛ր, ծանուցում կգա, նոր կգնաս, դու ծառայությունից նոր ես վերադարձել: Ուզում էր Արցախ ու հենց Եղնիկներ գնալ՝ իր ծառայած տեղը: Ասում էր՝ անգիր բոլոր տեղերը գիտեմ: Ու նաև ընկերների համար էր ուզում գնալ՝ բոլորը գնացել են, ես քաղաքում եմ, հետո ոչ մեկի դեմքին չեմ կարողանա նայել»: Պատերազմի սկսվելուց մի քանի օր հետո Ժորան մայրիկին ասում է, որ կամավորագրվել է, խնդրում եղբորը ու նաև ընկերուհուն ոչինչ չասել:
«Եղբայրն ու ինքը որոշել էին միասին գնալ, սակայն ինքը միայնակ կամավորագրվեց, հետո էլ եղբորն ասել էր՝ մամայենց մենակ չպիտի թողնենք, ես գնում եմ, հերիք է, դու մնա: Շատ սիրով եղբայրներ էին, իրար կես խոսքից հասկացող»: Հոկտեմբերի 11-ին Ժորան հատուկ ջոկատի կազմում մեկնում է պատերազմի դաշտ:
«Մա՛մ ջան, լավ ա լինելու, կգամ: Երբ զանգահարում էր, ասում՝ մա՛մ, երկու օր չեմ զանգելու, լույս չենք ունենալու, գիտեինք, որ երկու օր ինչ-որ մարտի են գնում: Սկզբում Գորիսում, Խնձորեսկում էին: Երբ հարցնում էի՝ որտեղ եք, ասում էր՝ միրգը, որ շատ եմ սիրում, այնտեղ եմ: Եղբոր հետ ավելի շատ էր կիսվել, որ տղաների մարմիններն են տեղափոխել, մարտերի մասնակցել: Հոկտեմբերի 30-ի ցերեկը զանգեց, խոսեցինք, ասացի՝ ձայնդ դուրս չի գալիս, պատասխանեց՝ մա՛մ, ուղղակի հոգնած եմ: Նույն օրը ժամը հինգի կողմերը Քարինտակ-Շուշի հատվածում ինչոր մարտ է եղել, այդ ժամանակ զոհվել է: Իրեն գտել ենք հունվարի 11-ին՝ իմ ծննդյան օրվանից մեկ օր առաջ: Օրերը գնում էին, մենք ինչ-որ տեղեկության էինք սպասում: Մեծ տղաս ու նաև մեր բարեկամներից ոմանք տեղեկություններ ունեին, որ Ժորան զոհվել է: Բայց ես ու ամուսինս այդ լուրերի մասին չենք իմացել: Ամուսինս ասում է, որ ինչ-որ կանխազգացում ունեցել է, Ժորայի զոհվելու գիշերն արթնացել է իր ձայնից, ասում է՝ կանչեց՝ պա՛պ, վեր թռա, ու այդ օրվանից սիրտս անհանգիստ էր: Հունվարի 11ին ամուսինս աշխատանքից վերադարձավ, տեսա հուզված ներս մտավ, մտքովս վատ բան չէր անցնում, մտածեցի՝ աշխատանքի վայրում ինչ-որ բան է եղել, բայց լուրը Ժորայիս մասին էր, ասաց՝ ծննդյանդ նվերը ճանապարհին է, բերում են»:
Մինչ այդ օրն ընտանիքը փնտրում էր որդուն: Երկու անգամ Արցախ են գնացել, ցանկացել մտնել այդ հատված, թույլ չեն տվել: «Իրականում պատմություններն այնքան տարբեր են, այնքան կցկտուր: Բայց մեզ ասացին, որ իրեն թփերով ծածկած են եղել: Երևի մեր տղաներն են ծածկել մարմինը, որ հետո կարողանան դուրս բերել, ամեն դեպքում հենց այնտեղից էլ Ժորայի մարմինը դուրս են բերել»: Ընտանիքին տրված փաստաթղթերում նշված է, որ տղայի մահվան պատճառը հնարավոր չի եղել պարզել: Մայրիկի խոսքով՝ որդու գրպանում աղոթագիրք է եղել, որի վրա «վառած-ծակած» հետք կա: Երկու տարուց ավելի է, ինչ ընտանիքն ապրում է առանց Ժորայի ֆիզիկական ներկայության:
«Դեռ չեմ հավատում, գնում եմ Եռաբլուր, երբեմն պահ է լինում՝ կարծես իմ երեխայի մոտ չեմ: Ավելի հաճախ ուզում եմ մենակ մնալ իր հետ, խոսել, լացել, որ մյուս երեխաներս չտեսնեն, ամուսինս չտեսնի, ամեն մեկս մեր հերթին շատ ծանր է տանում Ժորայի կորուստը: Ապրում ենք, բայց սա ապրել չի, երևի առանց ուժ ենք ապրում: 73 օրվա ընթացքում, երբ փնտրել ենք Ժորային, ամեն առավոտ Աստծուն խնդրում էի՝ ինչ-որ լուր իմանամ իմ երեխուց, թեկուզ վատ, բայց իմանամ, թե որտեղ է: Հետո, երբ գտանք, հուղարկավորեցինք, ասում էի՝ փառք եմ տալու, որ իմ երեխուն գտել եմ, ամուսինս բարկանում էր: Բայց, այո, փառք եմ տալիս, որ գտել եմ, որ մարմինն ամբողջական է եղել, որ ես էլ շատերի պես ընդամենը մեկ մասունք չեմ հուղարկավորել որդուցս»:
Մենք գիտենք, թե ինչ ահասարսուռ պատմություններ կան, թե ինչպես են գտել տղաներին ու երբ: Ցավոք, որոշ դեպքերում մինչև հիմա տղաներից շատերն անգամ գերեզման չունեն: «Ժորայի խումբն այդ օրն իջել էր հանգստի, ինչպես ասում են, «պերեսմենկայի»: Այնտեղ ասել էին՝ մարդ է պետք, Ժորան ինքնակամ գնացել է: Տղաներն ասել են՝ ախր մեր խումբն արդեն հետ է գնում, պատասխանել էր՝ ոչինչ, ես գնացի: Մի կողմից՝ մտածում եմ, որ եթե իջներ տղաների հետ, ոչինչ էլ չէր պատահի, բայց մյուս կողմից էլ՝ գուցե իր ճակատագիրն էր, գուցե մի ուրիշ տեղում էլ ինչոր բան պատահեր: Երբեմն քիչ է մնում սեփական մտքերից խելագարվեմ»:
Հ. Գ. - Ժորա Խաչատրյանը հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական ծառայություն» մեդալով: Նրան մեդալներ և պատվոգրեր են շնորհվել տարբեր կազմակերպությունների կողմից ևս: Պարտադիր ժամկետային ծառայության տարիներին պարգևատրվել է «Քաջարի մարտիկ» կրծքանշանով: Ժորան հուղարկավորված է Եռաբլուրում: Էրեբունի վարչական շրջանի թիվ 119 դպրոցի բակում խաչքար է տեղադրվել պատերազմում զոհված տղաների հիշատակին:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
