Պատային իրավիճակ, առաջընթացի բացակայություն. քաղաքագետները՝ բանակցությունների մասին․ «Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև բանակցությունների ակտիվ փուլի ենք ականատես լինում, որն սկսվեց վաշինգտոնյան հանդիպումից հետո։ Առաջիկայում սպասվում է բրյուսել յան հանդիպումը, հետո՝ մայիսի 19- ին՝ մոսկովյան, իսկ հունիսի 1-ին Քիշնևում տեղի կունենա Եվրոպական քաղաքական հանրության գագաթաժողովը, որի շրջանակներում ևս հանդիպում է նախատեսվում։ Բանակցությունների նման ինտենսիվության ու ակտիվ փուլի մասին զրուցել ենք Ցանցային հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն, քաղաքագետ Գագիկ Հարությունյանի և քաղտեխնոլոգ Արմեն Բադալ յանի հետ։ «Փաստի» հետ զրույցում Արմեն Բադալ յանը մատնանշել է հստակ գործընթացի ու քայլերի մասին։
«Արցախի հարցն ունի լուծման երկու՝ արևմտյան և ռուսական տարբերակ, որքան էլ Հայաստանի իշխանությունը սա չընդունի։ Այժմ տեսնում ենք հետևյալ գործընթացը. Հայաստանի և Ադրբեջանի իշխանությունները, փորձելով համաձայնության գալ արևմտյան տարբերակի շուրջ, միևնույն ժամանակ ցանկանում են երկուսով Ռուսաստանի իշխանություններին փաստի առջև կանգնեցնել՝ հասկացնելով, որ արևմտյան տարբերակն ընդունված է, և ռուսական կողմը պետք է ադապտացվի այդ տարբերակին։ Սա է ընդհանուր քաղաքականությունը, որին ռուսական կողմը չի ցանկանում համակերպվել։ Թեպետ վաշինգտոնյան բանակցությունների վերաբերյալ հստակ փաստաթղթեր չեն հրապարակվում, այդուհանդերձ, այն հետևյալ սկզբունքն ունի. Արցախն Ադրբեջանի կազմում, հայերը՝ առանց անվտանգության որևէ մի երաշխիքի, ինչպես նաև ռուսական զորքերի դուրսբերում։ Արևմտյան այս տարբերակին Հայաստանի իշխանությունները, բնականաբար, համաձայն են, սակայն համաձայն չէ ռուսական կողմը, քանի որ կորցնելով Արցախի հարցը՝ կորցնում է Ադրբեջանի և Հարավային Կովկասի վրա ազդելու իր հնարավորությունները»,- ասաց Արմեն Բադալյանը։
Գագիկ Հարությունյանի խոսքով, հանդիպումների նման հաճախականությունը վկայում է ոչ այնքան ռացիոնալ գործընթացի մասին։ «Դժվար է պատկերացնել, որ նույն հարցի շուրջ նույն հետևողականությամբ և նման պարբերականությամբ կարելի է բովանդակային, մասնակցային տարբեր հանդիպումներ ունենալ։ Գործընթացների այս կարուսելային իրավիճակում ես անառողջ միտում եմ նկատում։ Այդուհանդերձ, այս ամենից գործընթացի էությունը չի փոխվում ու չէր էլ կարող փոխվել, ավելին՝ այդ էությանն ի վնաս մեզ նոր շերտեր են ավելանում։ Կարելի է ասել, որ սա, այսպես ասած, կրկեսային ներկայացում է, որը, ինչպես միշտ, հիմա ևս փորձում է ցույց տալ Հայաստանի վարչապետ կոչեցյալը։ Ամեն ինչ պարզ է։ Խոսքն, այսպես կոչված, խաղաղության պայմանագրի մասին է, որտեղ «խաղաղություն» բառը «մեմ» է, որը ներմուծվել է այս գործընթաց։ Այդ բառն ուղղակի «կախարդական» ազդեցություն է գործում, որովհետև ոչ ոքի լեզուն չի պտտվում ասել, որ խաղաղությունը վատ բան է, մինչդեռ իրենց մատնանշած այդ խաղաղություն հասկացության տակ մենք ամեն օր պատերազմի այս կամ այն դրսևորմանն ենք ականատես լինում»,- ասաց Հարությունյանը։
Վերջինիս խոսքով, կա խաղ, որը խաղացվում է. «Համենայն դեպս, Նիկոլը փորձում է դա անել, բայց հեռու եմ մտքից, թե նրա գործողություններն իր մտքերի արդյունքն են, որովհետև ազդեցության գործակալ է, որը կատարում է այն հրամանները, որոնք իրեն տրվում են։ Այս հրամանները տրվում են այնպես, որ ինքն ամեն ինչ խառնի ու վերջնարդյունքում ասի՝ «տեսա՞ք՝ ես ամեն ինչ փորձեցի անել, և՛ Մոսկվա գնացի, և՛ Վաշինգտոն մարդ ուղարկեցի, ոչինչ չի ստացվում»։ Այստեղ հարց կառաջանա, թե ուր մնաց այդ խաղաղության գաղափարը, իր այն պնդումը, թե «ամեն դեպքում պետք է խաղաղության գնանք», ինչը նշանակում է՝ թեկուզ առանց Արցախի, առանց Սյունիքի Հայաստան։Այդ խաղաղությունից ավելի ստոր բան չկա, որովհետև իրական խաղաղություն նման մոտեցումների դեպքում որևիցե պարագայում չի լինելու. եթե, Աստված չանի, էլի ինչ-որ բաներ հանձնի, ինչի մասին հաստատ մտածում է, նոր ընդհարումների, նոր պատերազմական գործողությունների հավանականությունը միայն և միայն մեծանում է։ Այս օրինաչափությունը պետք է հասկանալ»։
Արմեն Բադալ յանի համոզմամբ, այս իշխանության քաղաքականության պայմաններում որևէ առաջընթաց չենք կարող սպասել։ «Այս իշխանությունները ոչ թե ՀՀ պետական շահերով, այլ իրենց իշխանության բերած ուժերի քաղաքական նպատակներով են առաջնորդվում, այն է՝ առանց որևէ երաշխիքի Արցախը թողնել Ադրբեջանի կազմում՝ այնտեղից դուրս բերելով ՌԴ խաղաղապահ ուժերին, «Զանգեզուրի միջանցքը» տրամադրել Ադրբեջանին։ Հենց այս նպատակն են հիմա իրականացնում, որի պայմաններում որևէ առաջընթաց ու առաջխաղացում չի կարող լինել։ Բազմաթիվ քայլեր են մեզ անհրաժեշտ թե՛ երկրի ներսում, թե՛ դրսում։ Մեզ քայլեր են անհրաժեշտ նաև տնտեսական, ռազմական, արտաքին քաղաքականության մեջ՝ մասնավորապես Արցախի հարցում։ Մեզ կոմպլեքս փոփոխություններ են պետք, բայց քանի դեռ այս իշխանությունները հրաժարական չեն տվել, այդ ամենի մասին անիմաստ է խոսել։ Այս իշխանություններն այդ կոմպլեքս փոփոխություններն իրականացնելու նպատակ չունեն, իրենց նպատակն իշխանության մնալը, պարգևավճար ստանալն ու այն երկրների ծրագիրն իրականացնելն է, որոնք իրենց իշխանության են բերել»,-շեշտեց Բադալյանը։
Քաղտեխնոլոգի խոսքով, Սոթքի ուղղությամբ թշնամու ակտիվացումը ևս վերոնշյալ համատեքստում պետք է դիտարկել։ «Այդ ակտիվացումը ցույց է տալիս, որ Ադրբեջանը ցանկանում է առավելագույնը ստանալ Հայաստանից, որովհետև նման իշխանություն մոտակա հարյուր տարում այլևս կարող է և չլինել։ Եթե մայիսին ռուս-ուկրաինական հիմնական բախումն ավարտվի ռուսական ուժերի հաղթանակով, ռուսական կողմն ավելի մեծ ուշադրություն է դարձնելու Հարավային Կովկասի գործընթացներին։ Բնականաբար, չի բացառվում, որ այդ ընթացքում Հայաստանում իշխանափոխության խնդիրներ առաջանան։ Իշխանությունը, որը կգա այդ ժամանակ, ունենալով ՌԴ-ի և Իրանի աջակցությունը, շատ հարցերի նկատմամբ այլ դիրքորոշում է ունենալու։ Ադրբեջանը սա հասկանում է, դրա համար հիմա ամեն ինչ փորձում է վերցնել, ինչն իրեն այս պահի դրությամբ հաջողվում է։ Իսկ եթե Հայաստանում իշխանափոխություն չլինի, ուրեմն կզիջվի Արցախը, Ադրբեջանը կվերցնի այնքան, ինչքան կուզի, Ադրբեջանի զորքերի ներքո կբացվի «Զանգեզուրի միջանցքը», ու մենք կդառնանք «բանանային» հանրապետություն»։
Գագիկ Հարությունյանն էլ նշեց, որ, ընդհանուր առմամբ, Հայաստանի համար շատ պատային իրավիճակ է. «Հայաստանը, որպես սուբյեկտ, արդեն կորցրել է իր արժեքը ու ինչ-որ օբյեկտ է, որի հետ խաղում են, իսկ այդ խաղերից որևիցե մեկը որևէ լավ բան չի խոստանում»։ Արևմուտքի ներկայիս ակտիվությունը Հարությունյանը հետևյալ կերպ է բացատրում. «Հարավային Կովկասը յուրահատուկ ռազմաճակատ է Արևմուտքի համար, որտեղից ակնհայտորեն ուզում են դուրս մղել Ռուսաստանին։ Արևմուտքի ներկայիս անհանգստությունը պատահական չէ, որովհետև ուկրաինական ճակատում նրանց հաջողությունները փայլուն չեն՝ առայժմ առաջ են գնում ռուսական զորքերը։ Ընդհանուր պայքարում նոր աշխարհակարգի ստեղծման գործընթաց կա, որտեղ Ամերիկան կորցնում է իր գլոբալ իշխանությունը։
Այս հանգամանքը շատ ծանր են տանում ու դրա համար փորձում են մեր տարածաշրջանում ակտիվություն ցուցաբերել։ Աշխարհը գնում է բազմաբևեռ կառուցվածքի, որտեղ Թուրքիան որոշել է ինքնուրույն խաղալ՝ օգտվելով այն հանգամանքից, որ իրենց, այսպես ասած, տարբեր կողմերից լավ են նայում։ Արևմուտքի համար Թուրքիան «կծան շան» կարգավիճակ ունի՝ կատարում է վատ քայլերը, օրինակ՝ բավականին մեծ ազդեցություն են ձեռք բերել Ղազախստանում, որը ՌԴ-ի ամենամոտ դաշնակիցը պետք է լիներ։ Նույնը կատարում է նաև Ադրբեջանը։ Տեսնելով Արևմուտքի, ՌԴ-ի և Չինաստանի միջև պատերազմը՝ փորձում է առավելագույն օգուտներ քաղել։ Ադրբեջանն ու Թուրքիան վարում են ստոր քաղաքականություն, որի հիմքում իրենց շահերն են։ Հայաստանի կողմից ամեն ինչ արվում է, որպեսզի ամեն ինչ հենց Հայաստանի դեմ և ի վնաս Հայաստանի լինի»։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
