«Սա՛մ, ես քեզ շատ եմ սիրում ու շատ եմ կարոտել». հրետանավոր Սամվել Խաչատրյանը զոհվել է հոկտեմբերի 3-ին. «Փաստ»

Interview 30 May, 2023 10:04

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Սամվելը երեխաներից ավագն է՝ իրենից կրտսեր քույր ու եղբայր ունի: Քույրիկը՝ Ջուլետան է պատմում եղբոր մասին: «Անսահման բարի էր: Աղջիկ լինելով՝ փոքրուց ավելի աշխույժ էի, իսկ ինքը՝ հակառակը՝ չափից շատ համեստ: Կարող էինք չարաճճիություններ անել, բայց ինքը նման հարցերում չկար: Ի դեպ, ավելի հասուն տարիքում էլ ոչինչ չփոխվեց՝ ես աշխույժ մնացի, ինքը՝ համեստ: Ամեն հարցում բոլորին կզիջեր: Շիրակի մարզի Բենիամին գյուղից ենք: Սամվելը Գյումրի դասերի էր գնում, ավտոբուս բարձրանալիս կարող էր բոլորին զիջել, ինքը ոտքով գնալ: Ասում էր՝ կքայլեմ, թող մեծերն ու աղջիկներն ավտոբուսով գնան: Տարիքի հետ իր այդ բնավորությունը չէր փոխվում, երբեմն անգամ կատակում էի՝ ես քո նման բարի չեմ,-«Փաստի» հետ զրույցում կյանքի անհոգ օրերն է վերհիշում Սամվելի քույրիկը: - Մեր միջև անսահման ուժեղ կապ կար դեռ մանկության տարիներից, որը ժամանակի հետ էլ ավելի ամրացավ: Մեր փոքր եղբոր հետ էլ, չնայած յոթ տարվա տարիքային տարբերությանը, Սամվելը շատ էր կապված»:

Դպրոցում 8-ամյա կրթությունն ավարտելուց հետո Սամվելն ուսումը շարունակել է Գյումրու Օլիմպիական հերթափոխի պետական մարզական քոլեջում։ «Իր ողջ ժամանակն ու ուշադրությունը սպորտին էր նվիրում: Առաջին դասարանից մինչև հինգերորդ դասարան հաճախել է կարատեի, քոլեջում՝ թեթև ատլետիկայի, մինչև բանակ գնալը: Արժանացել է բազմաթիվ մեդալների և պատվոգրերի։ Ցանկանում էր բանակից վերադառնալուց հետո ուսումը շարունակել Ֆիզիկական կուլտուրայի և սպորտի ինստիտուտում, իր ապագան սպորտի հետ էր կապում: 2020 թ. հուլիսի 28-ին Սամվելը զորակոչվել է ծառայության, ծառայում էր Մարտակերտի շրջանի Հոռաթաղ գյուղում։ «Սիրով է մեկնել ծառայության, մենք ավելի շատ էինք անհանգստանում: Իր ծանուցագիրը չէր եկել, դրանից երևի մեկ ամիս առաջ երազ տեսա, որ զինվորական շորերով մի տղա վիճակահանության արդյունքում Արցախ է մեկնում ծառայության: Առավոտյան արթնացա ու սկսեցի լաց լինել:

Եղբայրս ծիծաղում էր, թե ինչու եմ լաց լինում: Շիրակի մարզից Արցախն ավելի հեռու է, դրա համար, իհարկե, ուզում էինք, որ Հայաստանում ծառայի, բայց երազս իրականություն դարձավ, և Սամվելը ծառայության մեկնեց Արցախ: Ծառայության երկու ամսվա ընթացքում իրեն տեսնել չկարողացանք, քանի որ կարանտին էր, ո՛չ կարողացանք երդմնակալության արարողությանը մասնակցել, ո՛չ էլ գոնե մեկ ժամով տեսնել, միայն մեկ անգամ ծանրոց ենք ուղարկել: Բայց, իհարկե, ամեն օր խոսում էինք իր հետ: Ոչնչից երբեք չի դժգոհել, իրենց առօրյայից էր պատմում, շատ գոհ էր ծառայությունից: Նախքան ծառայության մեկնելը եղբայրս վարորդական դասերի հաճախեց, որ ծառայության ընթացքում վարորդ լինի, բայց պատերազմի ժամանակ հրետանավոր էր»: Սամվելը երկու ամսվա զինծառայող էր, երբ սկսվեց պատերազմը:

«Նրա հետ նույն տեղում ևս մեկ զինծառայող է եղել, միասին էլ զոհվել են, այդ պատճառով այդ օրվա հետ կապված շատ բան չգիտենք, միայն այն, ինչ ուրիշներն են տեսել ու մեզ պատմել»,-ասում է քույրիկը, հետո շարունակում. «Կարող եմ պատմել այն, ինչ տեղի է ունեցել նախքան հոկտեմբերի 3-ը: Ընկերն է պատմել՝ առավոտյան գնացել են լվացվելու, տագնապ է հայտարարվել: Եղբայրս ցանկացել է որպես վարորդ գնալ, բայց իրեն այդ ժամանակ որպես հրետանավոր են տարել: Ընկերն ու Սամվելն այդ պահից իրար չեն տեսել, իրարից տեղեկություն չեն ունեցել: Նույնն էլ մենք՝ որևէ տեղեկություն չունեինք, թե ինչ է կատարվում: Բացի դա, ասում էին, որ մինչև վեց ամսվա ծառայողներին դիրքեր չեն բարձրացնում, իրենք ռազմական գործողություններին չեն մասնակցում: Հույս ունեինք, որ ապահով տեղում կլինի: Սեպտեմբերի 29-ին է զանգահարել, կարճ է խոսել, ասել, որ ամեն ինչ նորմալ է:

Տանը չէի այդ օրը, գյուղում օգնություն էինք սկսել հավաքել, որ տղաներին ուղարկենք: Երբ մաման ասաց, որ խոսել է Սամվելի հետ, այնքան ուրախացա, ինձ թվաց, որ իր հետ էլ ոչինչ չի լինի: Հետո հոկտեմբերի 2-ին երեկոյան ժամը 8-ին է զանգահարել: Այդ ժամանակ տասը րոպեից ավելի խոսեց մեզ հետ, ձայնն այնքան հանգիստ էր, կողքից կրակոցի ձայն անգամ չէր լսվում: Խոսեցի իր հետ, օրվա մեջ քանի անգամ էլ հետը խոսեի, պիտի պարտադիր ասեի՝ «Սա՛մ, ես քեզ շատ եմ սիրում ու շատ եմ կարոտել»: Այդ օրն էլ եմ իրեն ասել այդ խոսքերը»: Դա Սամվելի վերջին զանգն էր: Հոկտեմբերի 3-ին Սամվելը զոհվում է: «Թեժ կռիվ է եղել, իրենք հրետանիով հարվածել են, դրանից հետո պետք է թաքստոց մտնեին, բայց չեն հասցրել՝ անօդաչուն իրենց է հարվածել»:

Քույրիկն ասում է՝ երբ եղբայրը տուն «վերադարձավ», առաջին հայացքից էլ հասկանալի էր, թե պատերազմի մի քանի օրերին ինչերի միջով է անցել. «Այնքան էր նիհարել: Բայց գոնե իրեն տեսել ենք: Դեմքի մի կողմն այրվել էր, մյուս կողմը ճանաչելի էր: Բեկորը կոկորդն էր վնասել»: Սամվելը շուտ է տուն «վերադարձել». «Երբ հոկտեմբերի 2-ի երեկոյան խոսեցինք իր հետ, ասաց, որ ամեն օր կզանգի: Հաջորդ օրերին անընդհատ սպասում էինք իր զանգերին: Հոկտեմբերի 6-ին ընկերը զանգահարեց, իրենք նույն դիրքում չէին: Ասաց, որ Սամվելը լավ է, հանգիստ եղեք, ուղղակի իրարից հեռու ենք: Ինքն անգամ չգիտեր, որ եղբայրս զոհվել է: Ուղղակի զանգել ու հուսադրում էր մեզ: Հետո մայրիկս սկսեց անհանգստանալ, կարծես զգար, որ ինչ-որ բան այն չէ: Սկսեցինք զանգահարել բոլորին, ովքեր կարող էին տեղեկություն ունենալ Սամվելի մասին: Մի քանի օր էլ անցավ, որևէ լուր չունեինք: Հոկտեմբերի 8-ին մեր բարեկամները կրակոցների տակով, շատ մեծ դժվարությամբ հասան Արցախ:

Բոլոր տեղերում փնտրել էին Սամվելին, բայց նա Արցախում չէր: Այդ ընթացքում, երբ եղբորս հեռախոսին զանգում էինք, զանգերը գնում էին, հեռախոսը չէր անջատվել: GPS-ի միջոցով տեղանքը գտանք՝ Գորիսի հիվանդանոցում էր: Մերոնք եկել էին այդ հիվանդանոց, իմացել, որ Սամվելին Հոկտեմբերյան են տարել, այնտեղից էլ արդեն հոկտեմբերի 9-ին գտել էին եղբորս: Մեր գյուղը երկու հերոս ունի: Մյուս տղային էլ եղբորս հետ նույն օրը նույն տեղում էին ճանաչել: Հարազատները չգիտեին, որ նա էլ է զոհվել»: Երկու տղաներին նույն օրն են հուղարկավորել հայրենի՝ Բենիամին գյուղում: Եղբոր 20-ամյակին լույս է տեսել քույրիկի հեղինակած՝ «Անվերջ սպասում» գիրքը, որտեղ նա պատմում է իրենց մանկության ու պատանեկության և պատերազմի ընթացքում ու դրա ավարտից հետո սեփական ապրումների մասին:

«Շատ դժվար էր գրելը, մեկ տարի աշխատել եմ գրքի վրա: Օրեր էին լինում, երբ մեկ բառ անգամ չէի կարողանում գրել, ուղղակի չէր ստացվում, բայց կարողացա մտքերս ի մի բերել, ու հիմա գիրքս արդեն մեկ տարեկան է»: Պատերազմից հետո ու Սամվելի ֆիզիկական բացակայության պայմաններում կյանքը շարունակելու մասին. «Սկզբում այս ամենն ուղղակի վատ երազ էր թվում, կարծես ուր որ է պետք է արթնանայինք: Ամիսներ անց, հատկապես եղբորս զորացրվելու օրերին շատ ծանր էր: Մինչ այդ կարծես հույս ունեի, որ տուն է գալու: Հիմա էլ համոզված եմ, որ այդ սպասումը երբեք էլ չի վերջանալու: Գյուղի փողոցներում ու մեր տան ամեն անկյունում Սամվելին ու նրա հետքերն եմ փնտրում: Մայրիկիս ամեն օր ասում եմ՝ երբեք քո ցավի չափ ցավ չեմ զգա, մա՛մ, բայց ես էլ ցավի իմ բաժինն ունեմ: Իմ ներսում հույս ունեմ, որ Սամվելը շարունակելու է ապրել. թեկուզ և ես տղա կունենամ ու իրեն Սամվել կկոչեմ: Հորաքրոջս թոռնիկին Սամվել են անվանակոչել, ինքն էլ է դարձել մեր ապրելու հույսը»: