Ոսկերչական գործարանի շուրջ «ոդիսականը» շարունակվում է. ի՞նչ «առևտուր» է առաջարկվել․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Որոշ ժամանակ առաջ տեղեկացրել էինք, որ բավականին ուշագրավ և, միևնույն ժամանակ, շատ տարօրինակ իրավիճակ է ստեղծվել Երևանի ոսկերչական գործարանի շուրջ՝ քրեական գործեր, ապրանքի առգրավում, տարաբնույթ ճնշումներ և այլն: Նշել էինք նաև, որ առնվազն առաջին հայացքից տպավորություն է, որ գլխավոր նպատակն է հասնել նրան, որ սեփականատերերը «զզվեն» այս ամենից ու պարզապես ձեռք քաշեն գործարանից: Հաշվի առնելով գործարանի «աշխարհագրական դիրքը»՝ շատ հավանական է, որ ինչ-որ շրջանակներ աչք ունեն գործարանի վրա, բայց ոչ թե որպես աշխատող կառույց, այլ շենք-շինություն: Իսկ թե ինչի կարող է վերածվել այդ տարածքը նման պարագայում, դժվար չէ պատկերացնել: Այս հրապարակումից հետո միանգամից «ակտիվացել» էին իրավապահները, մասնավորաբար Քննչական կոմիտեն ու դատախազությունը՝ դատական հերթական նիստի մեկնարկին «նվիրված» հատուկ հաղորդում պատրաստելով Հանրային հեռուստաընկերությամբ, ինչպես նաև հաղորդագրություն տարածելով... տևական ժամանակ առաջվա գործի հետ կապված:

Ի դեպ, մասնավորաբար դատախազության ներկայացուցչի խոսքը Հ1-ով իրավաբանները գնահատում են որպես անմեղության կանխավարկածի անտեսում և դատարանի որոշման վրա ազդելու փորձ: Հաշվի առնելով գործի առնվազն տարօրինակությունը՝ փորձել ենք առավել մանրամասներ իմանալ այս ամենի մասին: Եվ այսպես... Ամեն ինչ սկսվել է նախորդ տարի, երբ գործարան են ներխուժել իրավապահ համակարգի ներկայացուցիչները և «մասկի շոուի», «բռնեմ, փռեմ ասֆալտին» ոճի բոլոր «կանոններով» բերման ենթարկել գործարանի 83-ամյա տնօրենին: Խոսքը Հայաստանի ոսկերչության «ակսակալներից» մեկի՝ ոլորտում համաշխարհային ճանաչում ունեցող, ողջ կյանքը բնագավառի զարգացմանը նվիրած Էմիլ Գրիգորյանի մասին է: Նա եղել է Հայաստանի ոսկեգործների և ադամանդ արտադրողների միության հիմնադիրը և նախագահը, «Անանիա Շիրակացի» և «Հայրենիքին մատուցած ծառայությունների համար 2-րդ աստիճանի» մեդալակիր:

Խոսքը մարդու մասին է, որը միշտ ու ամեն ինչ արել է պետության ու հայրենիքի բարեկեցության համար, նպաստել նրան, որ հատկապես սահմանամերձ համայնքներում աշխատատեղեր ստեղծվեն: Դեռ չենք խոսում նրա բազմաթիվ բարերարությունների մասին, այն մասին, որ նրա շնորհիվ գործարանը եղել է խոշոր հարկատուների լավագույն հարյուրյակում, իսկ հիմա՝ ինչ-ինչ հեռահար նպատակներով ստեղծված այս ողջ «բոլոլայի» արդյունքում, դուրս է մնացել հարյուրյակից: Բայց ամեն ինչ՝ հերթով: Նախ՝ մի առանձին պատմություն է, թե ինչպես են սեփական գործարանից բերման ենթարկել 83-ամյա Գրիգորյանին՝ շոուի բոլոր «կանոններով»: Մասնավորաբար, 2022 թ. մարտի 30-ին իրավապահ համակարգի ներկայացուցիչները ներխուժում են գործարանի տարածք, Գրիգորյանի ձեռքերը ոլորում մեջքի վրա, ձեռնաշղթաներ ամրացնում, 83-ամյա քաղաքացուն քարշ տալով իջեցնում աստիճաններով դեպի բակ՝ առանց ուշադրություն դարձնելու այն հանգամանքին, որ նա բողոքում է դաստակների ու թևատակերի սուր ցավերից, մոտ 300 մետր շարունակում ընթացքը դեպի Արշակունյաց փողոց, այնուհետև բավականին կոպտորեն նստեցնում մեքենան և տանում ոստիկանական բաժանմունք:

Դե, նորից շոուի «կանոններով» ողջ ընթացքը տեսանկարահանում են: Էմիլ Գրիգորյանը բոլոր ղեկավար մարմիններին, այդ թվում՝ ՀՀ նախագահին ուղղված իր նամակում գրել է. «Այս ամենը, ինչպես նաև ձերբակալման ամբողջ պրոցեսը կազմակերպված է օլիգարխիկ հափշտակման նպատակով և տեսագրվում էր հենց իրենց կողմից՝ պատվիրատուին ցուցադրելու համար: ...Իրենց վարքով, խոշտանգման տեսարաններով վախեցնում էին կոլեկտիվին և այս ամենը կարող են իրագործել ցանկացած, կրկնում եմ ցանկացած գործարարի հանդեպ, նրան և նրա կոլեկտիվին վախեցնելու համար»: Էմիլ Գրիգորյանը նույն վերաբերմունքին է արժանանում նաև ոստիկանության բաժնում: Այդ մասին ևս հիշատակում է իր նամակում. «Հասնելով ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին՝ նույն կերպ ինձ ցավեր պատճառելով և կոշտ ու բիրտ ուժ կիրառելով, ձեռնաշղթաներով կապված թևերիցս քարշ տալով ու դիտավորությամբ ցավեցնելով՝ բարձրացրին 4-րդ կամ 5-րդ հարկ, որտեղ նույնիսկ ոստիկանների աշխատասենյակում արդեն ուռած ձեռքերս չէին ազատում ձեռնաշղթաներից: Հետո իջեցրեցին 3-րդ հարկ և այստեղ միայն ներկայացան, թե ով են»:

Նույն օրը Գրիգորյանը ձերբակալվում է, ուղարկվում մեկուսարան, իսկ 2022 թ. ապրիլի 1-ին ներկայացվում որպես մեղադրյալ Երևան քաղաքի դատարան՝ «կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու միջնորդությունը քննելու վերաբերյալ»: Այդ ժամանակ միջնորդությունը մերժվում է, սակայն դատախազի կողմից որոշումը բողոքարկվում է, և Գրիգորյանը կալանավորվում է մեկ ամսով, կալանքն անցկացնում «Արմավիր» ՔԿՀ-ում: Ի դեպ, այստեղ որպես հավելում նշենք, որ Հայաստանում երբևէ չի եղել նախադեպ, որ 80-անց քաղաքացին «հայտնվի» ՁՊՎ-ում կամ ՔԿՀ-ում: Նախորդ հրապարակման մեջ գրել էինք, որ ողջ ընթացքում Գրիգորյանին գործարանի հետ կապված ակնարկներ էին արվել իրավապահների կողմից: Եվս մեկ հատված նրա նամակից. «Սկսվեցին աննախադեպ ապօրինություններն ու անօրինականությունները: Ստանալով կալանքի մասին դատավորի որոշումը՝ ինձ տեղափոխեցին Կենտրոնի քննչական բաժին, ու սկսվեց «առևտուրը»:

Սկզբից ինձ առաջարկվեց «նվիրաբերել» Մարտունի քաղաքում գտնվող, սեփականության իրավունքով ինձ պատկանող արտադրամասը, որի դիմաց խոստացվեց փոխել իմ նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանքը: Հաշվի առնելով առողջական ծանր վիճակս և մտածելով, որ կալանքը կարող է անհամատեղելի լինել իմ կյանքի և առողջության հետ, ես համաձայնեցի՝ նաև հաշվի առնելով կնոջս առողջական ծանր վիճակը: Քննիչը, հեռախոսով խոսելով ինչոր մեկի հետ (ենթադրում եմ՝ դատախազի), հայտնեց, որ համաձայն չեն այդ պայմանին: Ինձ առաջարկվեց ամբողջությամբ ընդունել գոյություն չունեցող մեղքը և նորից ընդունել գործարանի ունեցած նախկին պարտքը, որի մասին առկա է օրինական ուժի մեջ մտած վճիռ, բացի այդ «նվիրաբերել», բացի Մարտունի քաղաքում գտնվող արտադրամասը, գործարանին և ընտանիքին պատկանող ավտոմեքենաները, որին, երկար մտածելուց հետո և իմ կյանքն ու առողջությունը գույքից թանկ համարելով, համաձայնեցի:

Դրանից հետո քննիչը խոսեց հեռախոսով և հայտնեց, որ դրան նույնպես համաձայն չեն, չնայած նրան, որ արդեն իսկ կալանավորման սպառնալիքի տակ քննիչն ինձանից կորզել էր մեղքս ընդունելու և վերը նշված գույքը «նվիրաբերելու» ցուցմունք: Հայտնվեց, որ անհրաժեշտ է «նվիրաբերել» Մարտունու արտադրամասը, նշված ավտոմեքենաները, 200 մլն դրամ և «մի քանի կիլո ոսկի», նոր միայն կքննարկվի իմ խափանման միջոցը փոխելու և ինձ ազատ արձակելու հարցը: Առաջարկվեց նաև նվիրաբերել ոսկերչական գործարանը, ինչին կտրականապես դեմ եղա, նույնիսկ իմ կյանքի գնով էլ չհամաձայնեցի, քանի որ ես եմ այն ստեղծել, կայացրել, միջազգային ճանաչման արժանացրել, դա իմ ամբողջ կյանքի իմաստն է, և թեկուզև կյանքիս նկատմամբ սպառնալիքով, ես չեմ կարող այն ոչ մեկին նվիրաբերել»: Ազատության մեջ հայտնվելով՝ Գրիգորյանի մոտ առաջ են գալիս առողջական մի շարք խնդիրներ, եղածներն էլ սրվում են, իսկ բժիշկները միաբերան պնդում են, թե դրանք տարած սթրեսի հետևանք են:

Հիմա ընթերցողն ինքն իրեն ու նաև մեզ հարց կուղղի՝ իսկ այդ ի՞նչ հանցանք էր գործել հայկական ոսկերչության մեջ անգնահատելի ավանդ ունեցող մարդը, որ իրավապահները նման կերպ նրան բերման էին ենթարկում: Այդ ի՞նչ պետք է արած լիներ Էմիլ Գրիգորյանը, որ արժանանար նման զազրելի վերաբերմունքի: Արդյո՞ք ոլորտում նման ավանդ ունեցող մարդն արժանի էր նման վերաբերմունքի: Անդրադառնանք հարուցված քրեական գործին, որն արդեն իսկ բազմաթիվ իրավաբանների կողմից որակվել է պարզապես շինծու, սարքովի: Այս պատմության ակունքները հասնում են դեռևս 2016 թվական, երբ հարուցվել է քաղաքացիական գործ. իբր Երևանի Ոսկերչական Գործարան-1 «Գնոմոն» ԲԲ ընկերությունը 1 մլրդ 90 մլն դրամի չափով գումար է պարտք պետական բաժնեմաս ունեցող «Երևանի Ոսկերչական գործարան» ԲԲ ընկերությանը: Երկու ատյանի դատարանները մերժել են հայցերը՝ դրանք անհիմն որակելով: Վերջին ատյանի դատարանի՝ ուժի մեջ մտած որոշմամբ արձանագրվել է, որ գործարանը որևէ մեկին ոչինչ պարտք չէ:

Սակայն ամեն ինչ «փոխվել» է 2021 թ.-ին, երբ իբր ի հայտ են եկել նոր հանգամանքներ, և գործարանի տնօրեն Էմիլ Գրիգորյանի դեմ քրեական նոր գործ է հարուցվել: Համաձայն ՀՀ գործող օրենսդրության, օրինական ուժի մեջ մտած դատարանի վճիռը կարող է վերանայվել միայն ի հայտ եկած նոր հանգամանքների հիման վրա: Եվ, ինչպես ասում են, սկսվել է իսկական կինոն: Կալանք է դրվել գործարանի բանկային հաշիվների վրա, երեք խանութներից առգրավվել է շուրջ 350 մլն դրամի ապրանք: Այս ընթացքում գործարանը մոտ 30 աշխատակից է կորցրել, հաճախորդներ ու գործընկերներ, ինչպես նշեցինք՝ դուրս է մնացել լավագույն 100 հարկատուների ցանկից և հիմա սպասում է դատական հերթական նիստերին: Քրեական գործը հարուցվել է 2021 թ. մարտի 10-ին: Այդ ընթացքում Գրիգորյանը չի ստացել գեթ մեկ ծանուցում նախաքննական մարմին ներկայանալու նպատակով: Այս պարագայում կա՞ որևէ խելամիտ մեկնաբանություն, թե ինչու են մարդուն նման ձևով բերման ենթարկում: Էմիլ Գրիգորյանի շահերի ներկայացուցիչ, փաստաբան Արմեն Թևանյանը մեզ հետ զրույցում նշում է, որ քրեական գործը հարուցվել է Քրեական նախկին օրենսգրքի 179-րդ՝ առանձնապես խոշոր չափերի յուրացում հոդվածով, որը դատարանի որոշմամբ հանվել է միանգամից:

«Իմ սուբյեկտիվ կարծիքով, նման քրեական գործ հարուցելու իրավունք չկար: Եթե Վճռաբեկ դատարանի որոշման համաձայն, գործարանների միջև պարտք ու պահանջ չկա, ինչպե՞ս կարող է քրեական գործով այդտեղ յուրացում լինել: Այստեղ արդեն չենք կարող խոսել հարուցված գործի որևէ հիմնավորվածության մասին: Այստեղ չկա իրավական գործընթաց, այլ կա բոլորիս հասկանալի գործընթաց»,«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Թևանյանը: Փաստաբանն անդրադարձավ նաև գործարանի երեք խանութներից առգրավված շուրջ 350 մլն դրամի ապրանքին:

«Կա դատական հինգ որոշում, ընդհուպ՝ Վճռաբեկ դատարանի, որոնց համաձայն, ապրանքը պետք է վերադարձվի գործարանին: Մոտ ութ ամիս ապրանքի վրա կալանք դնելուց հետո մեկ էլ պարզվում է, որ այն քրգործում իրեղեն ապացույց է դարձել: Իրավաբանորեն իրեղեն ապացույցն այն է, որը հանցագործության ինչ-որ հետք ունի և այլն, գործարանի շարքային արտադրանքը ինչպե՞ս կարող է ինչ-որ հանցագործություն հիմնավորի: Դատարանն ինձ այս մասով հիանալի որոշում է տալիս՝ դուք սահմանափակված չեք դատաքննության ընթացքում այս հարցերը քննարկելու իրավունքից»,-եզրափակում է Թևանյանը:

Դե ինչ, ստացվում է՝ ոչ թե տարօրինակ և ուշագրավ, այլ, մեղմ ասած, բավական կասկածելի երևույթներ են կատարվում ոսկերչական գործարանի շուրջ, ընդ որում՝ կա հիմնավոր կասկած, որ այդ ամենը կատարվում է որոշ շրջանակների շահագրգռությունների «սահմաններում»՝ գործարանը սննկացնելու, գուցե նաև դրան «էժանով» տիրանալու, հնարվոր է նաև 70 տարվա պատմություն ունեցող, գործող ձեռնարկությունը քանդելու, աշխատատեղերը վերացնելու հեռանկարային պլաններով ու այդ ամենից բխող պատկերացնելի շարունակությամբ: Մենք կփորձենք հետևել դատական գործընթացին և ներկայացնել նոր մանրամասներ, թեպետ կան հիմնավոր կասկածներ, որ սեփականատերերին «զզվեցնելու» համար դատավարությունն էլ կարող է բավական ձգձգվել:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում