«Կիմն այնքան բարի էր, որ վստահ էի՝ իրեն ոչինչ չի լինի». կամավոր Կիմ Խաչատրյանն անմահացել է հոկտեմբերի 31-ին Եղնիկներում. «Փաստ»
Interview
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Կիմի մայրիկի՝ տիկին Նարինեի հետ զրույցը սովորականի նման եմ սկսում։ Խնդրում եմ պատմել որդու մասին։ Արձագանքում է՝ չի ուզում տպավորություն ստեղծել, թե գովերգում ու կատարյալ է դարձնում որդուն։ Եվ խնդրում է ինձ Կիմի սոցցանցի էջն աչքի անցկացնել, որտեղ նրա ընկերների գրառումներն են. դրանք ավելին կպատմեն նրա տեսակի մասին։ Մեկ հայացք այդ գրառումներին, և հասկանում ես, թե որքան են ընկերներն ու հարազատները զգում Կիմի կարիքը։ Հետո տիկին Նարինեի հետ զրուցում ենք որդու մասին։
«Կենսախինդ էր, կամեցող, շատ աշխույժ։ Չափից դուրս պատրաստակամ, ինչի համար ներքուստ նաև մի քիչ վախեցել եմ։ Մտածել եմ, որ այս դարում այդպիսին լինելն իրեն կվնասի, բայց որ այսպես, չեմ պատկերացրել։ Անսահման բարի էր։ Մեկ օր ինձ ասաց՝ ես մեր տանն ուրիշների շահերի պաշտպանն եմ։ Մեր տանը որևէ մեկս չէր կարող ինչ-որ մեկի մասին թեկուզ մեկ բառ ասել, կամ էլ տանից մեկը ներս մտներ և հանկարծ վատ ընդունելությա՞ն արժանանար... Չէր կարող նման բան պատահել։ Այդպիսին է մեր ընտանիքը»,-«Փաստի» հետ զրույցում ասում է տիկին Նարինեն։
Կիմին մայրիկը որպես պարտաճանաչ և ընկերասեր երիտասարդ է բնորոշում. «Ինչ գործ սկսեր, պետք է անպայման ավարտին հասցներ։ Պատասխանատվության մեծ զգացում ուներ։ Սիրում էր զենքը։ Իր հայրիկն էլ մշտապես շեշտում էր՝ տղան պետք է պատասխանատու լինի, զենք սիրի, հայրենիք սիրի, ծնող հարգի։ Կամքի ուժ ուներ փոքր տարիքից, ինչը, ցավոք, մեր օրերում արժեզրկվեց։ 2018-2019 թթ. պապիկը վատառողջ էր, խնամքի կարիք ուներ, Կիմը ուսանող էր Երևանում։ Գիշերով գալիս էր տուն, օգնում մեզ, առավոտյան վեցին արթնանում, որ հասնի իր դասերին և աշխատանքին։ Աշխատավայրում էլ մեկ ժամ շուտ էր հերթափոխ ընդունում, որ մյուս տղան էլ շուտ դուրս գա, քանի որ նա մեկ ուրիշ տեղ էլ էր աշխատում։ Երբ մի անգամ ակնարկեցի, որ իր ժամանակից շուտ է հերթափոխն ընդունում, զարմացավ, թե ինչու եմ նման բան ասում՝ աշխատում է այդ մարդը»։
Մայրիկը մտովի տեղափոխվում է ոչ վաղ անցյալ. «Սիրում էր լողալ Արփայում, ձուկ որսալ, ֆուտբոլ խաղալ։ Երգում էր հայրենասիրական երգեր, կարդում էր Նժդեհ։ Սիրում էր կրկնել հատկապես այս տողերը՝ «Մարդկային գործերի մեջ հայրենիքի պաշտպանությունն է ամենասրբազանը։ Հայրենիքին ծառայելը պատիվ է և ոչ պարտականություն»։ Իր հետ միշտ ուներ (նաև ռազմաճակատ տարած ուսապարկում) եռագույնն ու Արցախի դրոշը»։
Կիմը ծնունդով Վայոց ձորի մարզի Արենի գյուղից է։ Մայրը բուժքույր է, հայրը՝ ռազմագիտության ուսուցիչ, զինղեկ։ Սովորել է Արենիի միջնակարգ դպրոցում։ «Մեր ընտանիքում միշտ գնահատվել է ուսումը, աշխատանքը։ Չգիտեմ՝ իրեն դա ավելի շատ գենով ենք փոխանցել, թե դաստիարակությամբ, բայց այս ամենն իր ներսում եղել է մանկուց։ Վեց տարեկանում, դեռ նոր-նոր տառաճանաչ, գրել է. «Եթե Մասիսը գրավելու միտք առաջանա, և զինվորներ պետք գան, ես կկռվեմ»»։
Դպրոցն ավարտելուց հետո 2013 թվականին Կիմն ընդունվել է Մխիթար Հերացու անվան ԵՊԲՀ-ի Ստոմատոլոգիական ֆակուլտետ։ Բայց երազում էր ռազմական բժիշկ դառնալու մասին։ Նույն թվականին զորակոչվել է Հայկական բանակ, ծառայել է Մեղրիում։ Ծառայության ընթացքում արժանացել է «Քաջարի մարտիկ» կրծքանշանի, շնորհակալագրերի և սերժանտի կոչման։ Կիմը վերջին կուրսի ուսանող էր, երբ սկսվեց 44-օրյա պատերազմը։ «2016 թվականին՝ Քառօրյա պատերազմի ժամանակ, ցանկանում էր մեկնել Արցախ։ «Կամավորական շարժում» ՀԿ-ի կազմով հագուստներ ստացան, զինվորագրվեցին, բայց չհասցրեցին մեկնել, քանի որ, բարեբախտաբար, պատերազմն ավարտվեց։ Այդ ժամանակվանից գիտեի, որ եթե ռազմական գործողություն սկսվի, Կիմն անպայման պիտի գնա։ Սեպտեմբերի 27-ին Դաշնակցությունն Արամ Մանուկյանի արձանի մոտ ժողով էր հրավիրել, այդ ժամանակ Կիմը դրոշակակիրներից էր։ Ուղիղ եթերով դիտում էի հավաքի ընթացքը, տեսա՝ մեկը դրոշն այնպես ամուր էր բռնել, հայրիկին անմիջապես ասացի՝ դրոշակակիրը Կիմն է։ Հետո երբ կադրը թեքվեց, համոզվեցի, որ նա է։ Այդ օրը զանգեց ինձ, ասաց՝ հիմա ինձ չեն տանում։ Այնքան տխուր էր, որ չէր գնում, ես էլ տղաներին այդ պահին հեռուստացույցով տեսնում էի, և իր դեմքն այնպիսի տխրություն էր արտահայտում, որ լաց եղա։ Հասկանո՞ւմ եք՝ լաց էի լինում, որովհետև որդիս տխուր էր, որ չի մեկնում ռազմաճակատ»։
Օրեր շարունակ Կիմին չի հաջողվում հասնել Արցախ։ Մայրիկը նշում է՝ հրամանատարն ասում է, որ Կիմը չէր համակերպվում այդ մտքի հետ, բողոքում էր, դժգոհում. «Եվ, ի վերջո, հոկտեմբերի 12-ին մեկնեց։ Մինչ այդ իրենք Բյուրականում էին, վարժանքների էին մասնակցում։ Նախորդող օրերին եկավ գյուղ շատ կարճ ժամանակով։ Շատ անհարմար էր զգում իրեն, մեր երեսին չէր նայում։ Կարծես իրեն մեղավոր զգար, որ ինքը մարտի դաշտում չէ։ Ուսուցչի օրը հայրիկին նվիրված տողեր հրապարակեց. «Իմ կյանքին սթափ նայելու ու հայրենիքի հանդեպ պարտքի զգացում սերմանած ուսուցի՛չ, քո դասերից է, որ հիմա ամաչում եմ քաղաքացիական հագուստով ման գալ»»։
Ծա՞նր էր որդուն բաց թողնելը։ «Լուրերի էպիկենտրոնում էինք։ Պատերազմից եկող լուրերը ստիպում էին կանխել Կիմի գնալը, բայց չենք արել դա։ Իրեն ճանապարհելուց մեզանից որևէ մեկն իրեն որևէ բառ չի ասել։ Միայն մտածել եմ՝ Աստված կտեսնի իր բարությունը, ինչպե՞ս կարող է այն կորչել։ Երբ տուն էր եկել ու կրկին պետք է Բյուրական վերադառնար, մեկնելու օրը շղթան, որից նաև մկրտության խաչն էր կախված, իր պարանոցից հանեց ու իմին գցեց։ Ձեռքը վզովս գցեց, որ նկարվենք։ Մի տեսակ շարժում արեցի, որ չեմ ուզում, երկուսս էլ հասկացանք, թե ինչ ենթատեքստ ունի այդ նկարը, որն առաջին անգամ անհաջող ստացվեց։ Հասկացա, որ ճիշտ չեմ վարվում ու չպետք է տղայիս մերժեմ, կրկին նկարվեցինք։ Հոկտեմբերի 12-ի առավոտյան զանգահարեց՝ մայր-ծնող, որդիդ զինվոր ա կերթա։ Մինչև հիմա ականջներս այրում են այդ խոսքերը։ Ո՛չ բարև ասաց, ո՛չ ուրիշ բան, միանգամից այդ խոսքերը։ Իսկ ես չասացի՝ հո՞ կերթաս, որդիս։ Խնդրեց, որ բժշկական պարագաներ մեկտեղեմ, որ տանի իր հետ։ Ընկերը եկավ, ասաց՝ բուշլատն էլ է ուզել, ես էլ անգամ արձագանքեցի՝ չեմ ուղարկելու, որ չգնա, բայց, իհարկե, ուղարկեցի, որ չմրսի։ Միշտ մտածում էի՝ վերևում Աստված կա, Կիմն այնքան բարի է, որ իրեն ոչինչ չի լինի։ Գնալու օրը Արենիի խաչմերուկ հասան կեսգիշերին մոտ՝ ժամը 11-12-ի կողմերը։ Իրեր էի դրել, եղբայրն ու հայրիկը տարան, որ ճանապարհեն։ Հայրիկը փորձել էր գրկել, համբուրել, ձեռքը առաջ էր բերել՝ պատերազմ ես ճանապարհում, ամեն ինչի պատրաստ եղիր»։
Հոկտեմբերի 12-ին «Կամավորական շարժում» ՀԿ-ի գումարտակի շարքերում Կիմը մեկնեց ռազմաճակատ։ Տարիքով բոլորից փոքրն էր, բայց նշանակվեց ջոկի հրամանատար։ Կիմի կռիվը տևեց մինչև հոկտեմբերի 31-ը։ Այդ ընթացքում նա հասցրեց լինել Մարտակերտում, Մարտունիում, Եղնիկներում, որտեղ էլ անմահացավ՝ Արեգասարի հանդիպակաց բարձունքում ընթացող պաշտպանական մարտի ընթացքում։
Մեկնելուց առաջ Կիմը գրել էր. «Բախտը մեկն է զինվորի՝ կա՛մ մահ, կա՛մ ազատություն»։ «Նա թղթի վրա գրել էր իր անուն ազգանունը, նշել գյուղը, եղբոր հեռախոսահամարը, թուղթը պահել իր մոտ։ Գիտեր, որ դեպքեր են լինում, երբ տղաներին շատ դժվարությամբ են գտնում։ Վարկեր ուներ, բոլորը զրոյացրել էր, նոր մեկնել ռազմաճակատ։ Այսպիսին էր Կիմը։ Նոյեմբերի 1-ն իր հայրիկի ծննդյան օրն է։ Կիմն ընկերներին ասել էր՝ որ չհասցնեմ, կշնորհավորեք հայրիկիս, եղբորս՝ Սոսին էլ կասեք, որ տղայի անունն Արցախ դնի։ Տղային Կիմ անվանակոչեցին»։
Ապրելու ուժի մասին. «Այդ ուժն ինձ Կիմն է տալիս, իր գաղափարները և իր ընկերները։ Իր ընկերները մեզ երբեք մենակ չեն թողնում։ Օր չկա, որ գնանք Կիմի մոտ և չնկատենք, որ նրան արդեն այցելել են։ Իր ընկերների հետ, կարծես, մի մեծ ընտանիք դարձած լինենք։ Ծննդյան օրը գալիս են, գնում ենք Կիմի մոտ, նշում նրա տարեդարձը, երգում են մարտական ընկերները։ Միշտ ասում եմ՝ Կիմն այսպես կցանկանար ու վերջ։ Մեր տունը պետք է լի լինի մարդկանցով, մեր դուռը բաց, ես Կիմի մաման եմ, այլ կերպ չեմ կարող»։
«Նիկոլ Աղբալ յան» ուսանողական միության կողմից, որի անդամն է եղել Կիմ Խաչատրյանը, սահմանվել է ամենամյա անվանական կրթաթոշակ։
Հ. Գ. - Կիմ Խաչատրյանը Արցախի Հանրապետության կողմից հետմահու պարգևատրվել է «Մարտական խաչ» 2-րդ աստիճանի շքանշանով։ Հուղարկավորված է Արենիի գերեզմանատանը՝ Սուրբ Աստվածածին եկեղեցու հարևանությամբ։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
