«Իրական Հայաստան»՝ առանց Արարատի, Ղարաբաղի, Ցեղասպանության հիշատակման և... ինքնիշխանության. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
ritmeurasia.ru–ն գրում է, որ սկսած նոյեմբերի 1-ից Հայաստանը կհեռացնի Արարատ լեռան պատկերը սահմանային անցակետերի դրոշմակնիքներից. կառավարությունն է համապատասխան որոշում կայացրել: Մինչդեռ, Արարատը համարվում է Հայաստանի ազգային խորհրդանիշ: Լեռը պատկերված է երկրի զինանշանի վրա, նրա անունով է կոչվում նախկին ԽՍՀՄ-ում հայտնի կոնյակը, ֆուտբոլային ակումբը և շատ ավելին: Սակայն հայերի համար սրբազան լեռը 1921 թվականի Մոսկվայի պայմանագրով զիջվել է Թուրքիային, ինչը հայերի համար մնում է որպես «պատմական տրավմա»: Թուրքերը միշտ վրդովվել են այն փաստից, որ «իրենց լեռը» ամենուրեք է պատկերված Հայաստանում: Ակնհայտ է, որ Արարատը դրոշմակնիքներից հանելու որոշումը Անկարային ուղղված ակնարկ է: Տրամաբանական կլիներ, որ հանվեր նաև զինանշանից։ Եվ դա պարզապես երևակայություն չէ։ ՀՀ նախկին հատուկ հանձնարարություններով դեսպան Էդմոն Մարուքյանը հայտարարել է, որ ՀՀ իշխանությունները կարող են Արարատ լեռան պատկերը հանել երկրի զինանշանից։ Նա կարծում է, որ նրանք ցանկանում են դա անել «հայի ինքնությունը վերափոխելու համար»։
Նիկոլ Փաշինյանը հերքել է այն պնդումները, որ Արարատի պատկերը դրոշմակնիքներից հանելը թուրքական պահանջ է։ Նա պնդել է, որ դա արվել է «Հայաստանը ճիշտ ուղու վրա դնելու և երկրի պետականությունը ամրապնդելու համար»։ Մյուս կողմից՝ ինչպես նշել է իշխող ՔՊԿ խորհրդարանական խմբակցության քարտուղար Արթուր Հովհաննիսյանը, ՀՀ-ի ոչ մի գործողություն չպետք է վտանգավոր ազդանշաններ ուղարկի հարևան երկրներին։ Այդ տրամաբանությամբ Բաքվի՝ սահմանադրական փոփոխությունների պահանջները ևս պետք է կատարվեն։ Ադրբեջանը վաղուց է ձգտում դրան, սակայն Հայաստանի իշխանությունները մինչ օրս ուղղակի «խոսում են» այդ հարցի շուրջ։
Դե ֆակտո և դե յուրե Երևանը վաղուց է պաշտոնապես հրաժարվել Ղարաբաղից։ Ավելին, իշխանություններն անընդհատ ընդգծում են, որ դա ընդամենը բեռ էր, որը կապում էր Հայաստանի ձեռքերն ու ոտքերը՝ խոչընդոտելով հարևանների հետ հարաբերությունների կարգավորմանը։ Հենց այս ամռանը Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանը, 2022 թվականին Ղարաբաղը զիջելով Ադրբեջանին, ձեռք է բերել ինքնիշխանություն։ Նա նախկինում նաև ասել էր, որ Ղարաբաղյան շարժումը չպետք է շարունակվի, քանի որ այն խոչընդոտ է հայկական պետականության ձևավորմանը։
Դե, սա հայերի համար երկրորդ զգայուն հարցն է։ Կա երրորդը՝ Ցեղասպանությունը։ Եվ այստեղ նույնպես իշխանությունները նահանջել են։ Օգոստոսի վերջին Փաշինյանը ակնարկել էր, որ Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը ոչ մի օգուտ չի բերում Հայաստանին, քանի որ Ցեղասպանության թեման դառնում է «աշխարհաքաղաքական գործարքի առարկա»։ Իհարկե, Հայաստանի իշխանությունները դեռևս չեն հասել Ցեղասպանության ժխտմանը, դա պատժելի է Քրեական օրենսգրքով։ Սակայն ապագայի համար նման երաշխիք չկա։ Վերջերս Հայաստանի իշխող կուսակցությունը մերժել է խորհրդարանական ընդդիմության կողմից ներկայացված օրինագիծը, որն առաջարկում է խստացնել քրեական պատիժները Հայոց ցեղասպանության ժխտման համար։ Արդյո՞ք նրանք հիմք են դնում։
Թույլ տվեք կրկնել՝ Արարատը, Ղարաբաղը և Ցեղասպանությունը սրբազան խորհրդանիշներ են հայերի համար, խորհրդանիշներ, առանց որոնց ինքնությունը անհնար է, սակայն «Փաշինյան և ընկերները» համակարգված կերպով ջնջում է դրանք։ Դա ներառում է նաև Եկեղեցու վրա ճնշում և նրա առաջնորդների հետապնդում։ Քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցի խոսքով, իշխանությունները պատերազմ են հայտարարել Հայաստանի քաղաքական և քաղաքակրթական ինքնությանը։ «Գործող իշխանությունը մոտենում է նոր ընտրական ցիկլի՝ պատերազմ հայտարարելով Հայաստանի քաղաքական և քաղաքակրթական ինքնությանը։ Բոլոր նվաճումները վերանայվում են։ Մեր հասարակությունը պետք է գնա ընտրությունների՝ հաշվի առնելով դա», - պնդել է նա։ Վերջերս Սուրենյանցը նաև քննադատել էր իշխող կուսակցության նոր նախընտրական ծրագիրը, որը, նրա խոսքով, ավելի շատ նման է «սեղանի բաժակաճառի»՝ առանց կոնկրետ թվերի կամ հասանելի նպատակների։ Մասնագետը քննադատել էր ծրագրի հիմնական թեզը՝ «Խաղաղությունը անվտանգության երաշխիք է», նշելով, որ Հայաստանի նման երկրի համար շատ ավելի կարևոր երաշխիք է մասնակցությունը որևէ անվտանգության համակարգի։ Մենք համաձայն ենք փորձագետի հետ, որի տեսակետը կիսում են նրա շատ գործընկերներ և ներկայիս քաղաքական գործիչներ։ Մասնավորապես, Հայաստանի կողմից ՀԱՊԿ-ին անդամակցությունից հրաժարվելու իմաստ չկա։ Սակայն Երևանը, «սառեցնելով» իր անդամակցությունը ՀԱՊԿ–ին, ՆԱՏՕ-ի հետ է մերձենում, բայց ոչնչի չի հասնում։
Այսպիսով, ո՞րն է վերջնական նպատակը։ Մնում է միայն հանել Ղարաբաղը Սահմանադրությունից, Արարատը՝ ազգային զինանշանից, սահմանափակել Ցեղասպանության ճանաչման լոբբինգը, բացել Թրամփի ճանապարհը և հիշել Փաշինյանի խոսքերը, այն է՝ կլինի «իրական Հայաստան»: Այդպես է կոչվում այն հայեցակարգը, որը Փաշինյանն է առաջ մղում։ Գաղափարն այն է, որ երկիրը 30 տարի ապրել է մեկուսացված, բայց պետք է հաշտվել հարևանների հետ, բացել սահմանները, և անմիջապես կհետևի համընդհանուր բարգավաճումը։ Նմանատիպ բան եղել է Սերբիայում, որը, պարտվելով տարածքների համար պատերազմներում, հրաժարվեց իր առաջնորդներից՝ նրանց հանձնելով Հաագային, բայց լավ ավարտ չեղավ, երկիրը ցնցվում է քաղաքական ճգնաժամերից, խրված է Արևելքի և Արևմուտքի միջև, բայց չի դարձել «կամուրջ» նրանց միջև։ Եվ դա՝ չնայած նրան, որ սերբերն ունեն շատ ավելի ուժեղ քաղաքական և տնտեսական դիրք, քան հայերը։ Վերջիններս, իրենց նախկին թշնամիների հաճությունը շահելով, ռիսկի են դիմում կորցնել ոչ միայն իրենց տարածքի մի մասը, այլ նաև ամբողջը և անգամ ինքնիշխանությունը։ Միևնույն ժամանակ, Երևանը դիտավորյալ մերժում է Ռուսաստանի հովանավորությունը, որը դարեր շարունակ պաշտպանել է հայ ժողովրդին։ Հասկանո՞ւմ են, արդյոք, հայ ընտրողները, թե ինչպես կարող է այս ամենն ավարտվել: Դա պարզ կդառնա 2026 թվականի հունիսին նախատեսված խորհրդարանական ընտրություններից հետո։ Ամեն դեպքում, այդ ընտրությունները կարող են դառնալ ամենակարևորը Հայաստանի վերջին շրջանի պատմության մեջ. դրանք կորոշեն հիմնարար հարցը՝ արդյո՞ք երկիրը կգոյատևի, թե՞ ոչ։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
