Թուրքիան` որպես ՆԱՏՕ-ի երկերեսանի դաշնակից

Թուրքիայի նվիրվածությունը դաշինքին, կարծես թե երբեք այսքան հակասական չի եղել, քան հիմա:

Թուրքիայի ԱԳ նախարարության տարածած հայտարարության մեջ նշվում է ՆԱՏՕ-ի՝ երկրի անվտանգության հարցում «առանցքային դերակատարման» և Եվրատլանտյան հանրությանը ինտեգրման ձեռքբերումների մասին: Թուրքիան հաջողությամբ իրականացրել է իր պարտականությունները Դաշինքի ռազմավարության իրականացման և արժեքների պաշտպանության հարցում: Թուրքիան «չափազանց կարևորություն» է տալիս Եվրատլանտյան տարածքում անվտանգության և կայունության պահպանման հարցում ՆԱՏՕ-ի դերակատարմանը, ինչպես նաև իր անդամների շահերից բխող հարցերի շուրջ ռազմաքաղաքական խորհրդակցությունների ֆորում տրամադրելու գործառույթներին: http://www.mfa.gov.tr/nato.en.mfa

Սակայն, ինչպես ցույց է տալիս իրականությունը, վճռորոշ հարցերում, սկսած Իսլամական պետության դեմ պայքարից, մինչև ՆԱՏՕ-ի հովանու ներքո միասնական պաշտպանական համակարգի ստեղծման գործառույթները, որոնք միտված են անդամ պետությունների միջև տեղեկատվության արդյունավետ փոխանակմանը, նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը իր կառավարության հետ միասին կամ ամբողջովին չի համագործակցում, կամ բացահայտ կերպով հակադրվում է ՆԱՏՕ-ի առաջնահերթություններին և շահերին: Այս ամենին ավելանում է այն փաստը, որ Թուրքիան Էրդողանի նախագահության ներքո դարձել է ավելի ավտորիտար և հեռանում մի դաշինքից, որը «հիմնված է ժողովրդավարության սկզբունքների հիման վրա այնքան, որքան և պաշտպանության»:

http://www.nato.int/cps/en/natolive/official_texts_17120.htm

Հանրային հարցումները ցույց են տալիս, որ թուրքերը չեն դիտարկում Իսլամական պետությունը որպես հիմնական սպառնալիք, և Էրդողանը ավելի շատ մտահոգված է Սիրիայում Քրդական ինքնավարությանը դիմադրելու և Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադին գահընկեց անելու ուղղությամբ:

Թուրքիայի վարքագծի մեջ կան այլ մտահոգիչ ասպեկտներ: Կառավարությունն դեռևս մտադիր է Չինաստանից գնել $3,4 միլիարդ ԱՄՆ դոլար արժողությամբ օդային պաշտպանության համակարգ, որը ներառում է ռադարներ և հեռահար հրթիռներ, որոնք կարող են ոչնչացնել թշնամու հրթիռները: Տվյալ գործարքին դեմ են ամերիկյան և եվրոպական դաշնակիցները, որոնք դիտարկում են այն որպես սպառնալիք՝ հաշվի առնելով Թուրքիային Սիրիայի հարձակումներից պաշտպանելու համար նրանց կրած ծախսերը` Patriot հրթիռային մարտկոցների տեղակայման տեսքով:

http://www.reuters.com/article/2015/02/27/turkey-defence-idUSL5N0W127U20150227

ՆԱՏՕ-ն հետաքրքրված չէ իր պաշտպանական համակարգը Չինական համակարգի հետ միացման հարցում՝ ելնելով անհամատեղելիության խնդիրներից: Ավելին, Չինական համակարգը կարող է պարունակել վտանգավոր ծրագրային ապահովում, ինչին Կոնգրեսի անդամները դեմ են: Եթե Թուրքիան հրաժարվում է կապել իր պաշտպանական համակարգը ՆԱՏՕ-ի հետ, ապա «իրենք թուլացնում են իրենց տարածքի պաշտպանությունը` միևնույն ժամանակ թուլացնելով և ՆԱՏՕ-ին», - ասել ՆԱՏՕ-ում ամերիկացի նախկին դեսպան Իվո Դալդերը:
Միևնույն ժամանակ, Թուրքիան մտադիր է այս տարի պայմանագիր կնքել, որը հնարավորություն կտա Ռուսաստանին բնական գազի խողովակաշար կառուցել Թուրքիայում` այդպիսով շրջանցելով Ուկրաինան:

http://www.reuters.com/article/2015/01/27/russia-crisis-gazprom-turkey-idUSL6N0V63AF20150127

Էրդողանի կառավարությունը, անտեսելով Ուկրաինա ներխուժելու պատճառով Ռուսաստանի հանդեպ կիրառված Արևմուտքի պատժամիջոցները, փորձում է օգտվել Ռուսաստանի և Արևմուտքի պառակտումից` էլեկտրաէներգիայի մատակարարում ստանալով սակարկված գներով: Ռուսաստանը նույնպես հույսեր է կապում կառուցել Թուրքիայի առաջին ատոմակայանը:

http://www.nytimes.com/2014/12/02/world/europe/russian-gas-pipeline-turkey-south-stream.html 

Ամերիկյան պաշտոնյաները կարծում են, որ Թուրքիան երբեք դուրս չի գա ՆԱՏՕ-ից: Սակայն առավել մտահոգիչ է Թուրքիայի՝ որպես ոչ հուսալի և կանխատեսելի դաշնակցի համբավը:

Հասմիկ Այվազյան