Գրականագետ Գրիգոր Վանցյանի գործերը կհրատարակվեն երկհատորյակով

Գրականագետ և մանկավարժ Գրիգոր Վանցյանի գործերը կհավաքվեն և կհրատարակվեն երկու հատորից բաղկացած գրքում:

Այս մասին հայտնեց  Գրիգոր Վանցյանի «Երկերի ժողովածու» երկհատորյակը կազմող և հրատարակման նախաձեռնող, պատմական գիտությունների թեկնածու Վահե Սարգսյանը: 

«Մենք փորձել ենք ի մի բերել և հրատակարել հանիրավի մոռացված գրականագետ ու մանկավարժ Գրիգոր Վանցյանի գիտական, գրական, թարգմանական գործերը, նրա նամակներից մի քանիսը: Գրիգոր Վանցյանի «Երկերի ժողովածուն» բաղկացած է լինելու երկու հատորից: Արդեն հրատարակվել է  առաջին հատորը, որն, ի դեպ, տպագրության է երաշխավորել ՀՀ գիտությունների ազգային ակադեմիայի պատմության և ինստիտուտի գիտական խորհուրդը:  Հիրավի, ժամանակին ճանաչված մտավորականի ժառանգությունը մոռացությունից փրկելը մեր օրերում պարզապես հերոսություն է, հայրենանվեր գործ»,- ընդգծեց Սարգսյանը:

Հատորը բացվում է «Գրիգոր Վանցյան. Կյանքն ու ստեղծագործական ուղին» ծավալուն վերլուծականով: Գրքում տեղ են գտել Գրիգոր Վանցյանի հոդվածները, նրա նամակներից մի քանիսը, հատկապես Հովհաննես Թումանյանին գրած երեք նամակները՝  1890, 1892 և 1898 թվականներին:

Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում Գրիգոր Վանցյանի հեղինակած «Հայ բոշաներ» ծավալուն հոդվածը: Դա, ըստ էության, հայ իրականության մեջ առաջին փորձն է բոշաներին հանրության ծանոթացնելու հարցում: Հեղինակը հանգամանալից խոսել է բոշաների ծագման, նրանց անունների, նրանց Հայաստան մտնելու, բնակության տեղերի ու թվի մասին: Հեղինակը հիշատակում է բոշաների կողմից քրիստոնեություն ընդունելու հանգամանքը և, վերջապես, բոշա հայերի մասին: «Մատենախոսություն» բաժնում տեղ են գտել նրա գրախոսությունները ժամանակին լույս ընծայված բազմաթիվ երկեր ի վերաբերյալ:

Ուշագրավ է նաև  1910թ. Թիֆլիսում լույս տեսած «Հայ հեղինակներ» գիրքը, որում առանձին հատվածներ են նվիրված Մեսրոպ Բաղիաթյանին, Խաչատուր Աբովյանին, Գամառ-Քաթիպային, Պերճ Պռոշյանին, Գաբրիել Սունդուկյանին, Սմբատ Շահազիզին, Րաֆֆուն, Ղազարոս Աղայանին, Ավետիք Իսահակյանին և այլոց:

Գրիգոր Վանցյանի հետաքրքրությունների ոլորտը բազմազան է, ինչի  մասին են վկայում վերոհիշյալ հատորում տեղ գտած պատմական, ճամփորդական, ազգագրական, ժողովրդական բանահյուսությանը վերաբերող նյութերը:

Գրիգոր Վանցյանը բավականին մտերմական կապի մեջ է եղել Ամենայն Հայոց բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի հետ, որին ճանաչել է տակավին Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում սովորելու տարիներից:  Շատերը չգիտեն, որ Հովհաննես Թումանյանի առաջին գրքի հրատարակման գործում մեծ է ապագա բանաստեղծի 4 ընկերների՝ ներսիսյանականներ Դաթիկո Շահլամյանի, Արամ Առաքելյանի, Գրիգոր Վանցյանի և Սիմեոն (Արսեն) Ղլտճյանի ծառայությունը: Այդ նրանք էին, որ դարձել էին սկսնակ բանաստեղծ Հովհաննես Թումանյանի անդրանիկ գրքի հրատարակման նախաձեռնողները: Երբ ծանոթացան վերջինիս «Շուն ն ու կատուն», «Արև ու լուսին», «Գութանի երգը», «Հին օրհնություն», «Սարոն» և այլ գործերի,  մեկնեցին յուրաքանչյուրն իր ծննդավայր՝ ապագա գրքի բաժանորդներ հավաքագրելու համար:

Գրիգոր Վանցյանը հետագայում ինքն էլ է դարձել բավականին բեղմնավոր գործիչ: Նա բազմաթիվ գիտական հոդվածների, բազմաբնույթ թղթակցությունների հեղինակ է, թղթակցել  է Թիֆլիսում լույս տեսնող «Մշակ» հանդեսին: Նա դա արել է անգամ բեռլինում սովորելու տարիներին: