Համացանցում տարածված Կազանյան փաստաթուղթը կեղծ է. Ս. Շաքարյանց

Քաղաքագետ Սերգեյ Շաքարյանցի կարծիքով՝ համացանցում հայտնված Կազանյան փաստաթղթի տարածումը կեղծիք է, քանի որ նման կարգի փաստաթուղթը երբեք որևէ մեկը չի կարող հրապարակել, բայց թե ում է դա ձեռնտու եղել, վերջինիս առանձնապես չի հետաքրքրում:

Քաղաքագետը Orer.am-ի հետ զրույցում ասաց,որ Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների վերջին՝ Սանկտպետերբուրգյան հանդիպման ժամանակ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի հայտարարությունից կարելի է հանգել այն եզրակացության, որ Ռուսաստանի նախագահն առաջարկում է բանակցությունները վերադարձնել 2001-ական թվականներ, բայց Ս. Շաքարյանցի կարծիքով առավել կարևոր է բանակցությունների ընթացքը տեղափոխել պատմաիրավական հարթություն և ցույց տալ, թե պատմության ընթացքում երբևէ ինչ-որ մի տեղ եղե՞լ է Ադրբեջան կոչվող պետություն, թե՞ ոչ:

«Ինչ վերաբերում է Կազանյան փաստաթղթի հրապարակմանը, ապա, եթե մարդիկ այդքան քաջ են, ապա թող Մադրիդյան սկզբունքների մասին փաստաթուղթը նույնպես հրապարակեն»,- ասում է Ս. Շաքարյանցը:

Խոսելով համացանցում շրջանառվող այդ պսևդոփաստաթղթի մասին՝ նա նշեց, որ դրա հրապարակման հիմնական նպատակն այն է, որպեսզի տպավորություն ստեղծվի, թե բանակցային սեղանին դրված փաստաթղթի ռուսական՝ Կազանյան տարբերակն ավելի վատն է, քան ամերիկյանը, այսինքն՝ Մադրիդյան տարբերակը:

«Դրանով փորձ է արվում կասկածներ հարուցել հայ-ռուսական հարաբերությունների ապագայի հանդեպ: Այնինչ, եթե հավատանք 2011 թվականին Լավրովի կողմից արտահայտած մտքերին, ապա Կազանյան փաստաթուղթը որևէ կետով չի տարբերվում Մադրիդյան սկզբունքներից, պարզապես դրան ավելացված է զինված միջադեպերի հետաքննման մեխանիզմների հնարավորությունը, որոնք Ադրբեջանի կողմից ժխտվել են 2011-ին՝ Կազանյան հանդիպման ժամյանակ: Սա է հիմնական տարբերությունը Կազանյան և Մադրիդյան սկզբունքների միջև»,- ասում է Ս. Շաքարյանցը:

Քաղաքագետի խոսքով՝ բացի այդ, Կազանյան փաստաթղթում եղել է նաև դիպուկահարներին առաջնային գծից հետ քաշելու սկզբունքը, որին կրկին դեմ է եղել Ադրբեջանը, սակայն այն, ինչ հիմա Կազանյան փաստաթղթի անվան տակ ներկայում հրապարակվում է, կարող է ընդամենն իրավիճակային նշանակության տեքստ լինել, որոնք որպես աշխատանքային տարբերակներ հավանաբար կազմվել են Երևանում:

«Կազանյան փաստաթուղթը չի ընդունվել, քանի որ Ալիևն այն նախաստորագրելուց հետո՝ հաջորդ օրը, 10 նոր նախապայման ներկայացրեց: Դրա պատճառով է պախարակվել այդ փաստաթուղթը: Ինչ վերաբերում է հարցին, որ ներկայում Կազանյան փաստաթուղթ են կրկին ուզում պարտադրել, ապա նորից եմ կրկնում, որ այն ոչնչով չի տարբերվում Մադրիդյան փաստաթղթից: Ինչ վերաբերում է դեպքերի հետաքննման մեխանիզմների ստեղծմանը, ապա ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի բոլոր համանախագահները նույնպես կողմ են արտահայտվել այդ մեխանիզմների ստեղծմանը: Բայց այս պահին ոչ ոք էլ չի չի կարող ասել, թե իրականում բանակցությունների ժամանակ ինչ է առհասարակ քննարկվում»,- ասում է Ս. Շաքարյանցը:

Փաստորեն, հայտնի է ընդամենը մեկ մոտեցում, այն է՝ Պուտինի կողմից արտահայտած միտքը, որ պետք է բանակցությունները վերսկսել 2001-ից, ինչը նշանակում է անցում կատարել պատմաիրավական սկզբունքին:

«Համարում եմ, որ ՌԴ նախագահը դա ասել է ոչ միայն Սերժ Սարգսյանին, այլև Իլհամ Ալիևին: Մենք պետք է սպասենք մինչև օգոստոս և տեսնենք, թե այն խոստումները, որոնք տրվել են, շարունակական բնույթ ունե՞ն, թե՞ ոչ և ընդհանրապես ինչ ընթացք են ստանում: Մինչ այդ, եթե մեկը փորձի մեկ այլ բան հայտարարել, ապա կարող եք իմ անունից փոխանցել, որ ինքը հորինող կենդանի է, ոչ թե փորձագետ: Փորձագետը, որը որևէ պաշտոնական աշխատանք չի կատարում, չի կարող որևէ փաստաթուղթ անգամ նայել, էլ չենք խոսում այն հրապարակելու մասին»,- ասաց Ս. Շաքարյանցը:

Քաղաքագետի կարծիքով՝ ԼՂՀ հարցը պատմաիրավական հարթություն տեղափոխելուն Ալիևը կրկին դեմ կարտահայտվի, քանի որ այդ դեպքում նախ՝ պետք է պատասխանել այն հարցին, թե ընդհանրապես Ադրբեջանն ինչ իրավիճակում է եղել այն ժամանակ և ընդհանրապես ում կողմից էր ճանաչված եղել և այլն:

Խոսելով հայկական կողմի ազատագրած հողերը բռնազավթած կողմին հանձնելու շուրջ խոսակցությունների մասին՝ նա նշեց, որ Լ. Տեր-Պետրոսյանը 1993թ. նույնպես փաստաթուղթ է ստորագրել, որով համաձայնել է հանձնել ազատագրված հողերը: Ավելին, նույնիսկ պատվիրակներ է ուղարկել անգամ Լաչինի միջանցքը հանձնելու շուրջ բանակցելու համար, բայց 1993-ին Ադրբեջանսում տեղի ունեցած հեղաշրջման հետևանքով հայկական կողմը իրավիճակի փոփոխության և կոնֆլիկտի հետագա սրումից խուսափելու համար հրաժարվել է կատարել ստանձնած պարտականությունները.

«Դրանից հետո արդեն բանակցությունները շարունակվել են 1994թ., երբ Հեյդար Ալիևը փորձեց ռազմական նոր գործողություններ սկսելով փոխել իրավիճակը, սակայն չկարողանալով որևէ բան փոխել՝ ստիպված եղավ կնքել հայտնի Բիշքեկյան արձանագրությունը, որի հիման վրա էլ կնքվել է հրադադարի պայմանագիրը: Սա է իրական պատմությունը, ոչ թե այն, որը հորինել են և պատմում են»,- ասաց Ս. Շաքարյանցը:

Ա. Գրիգորյան