Վարույթն իրականացնող մարմնի վրա դրվելու է համապատասխան պարտականություն ապացուցել, որ պաշտոնատար անձն ունի գույքի էական ավելացում. Ա. Հովհաննիսյան
Ազգային ժողովն առաջին ընթերցմամբ քննարկվում է ապօրինի հարստացումը քրեականացնող օրենսդրական նախաձեռնությունը: Խորհրդարանն առաջին ընթերցմամբ ընդունելու համար քննարկում է ՀՀ Քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին եւ ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքում փոփոխություն կատարելու մասին օրենքի նախագծերի փաթեթը:
Հիմնական զեկուցող, ՀՀ արդարադատության նախարար Արփինե Հովհաննիսյանը նշեց, որ Քրեական օրենսգրքում լրացում կատարելու մասին օրենքի նախագծով առաջարկվում է պատասխանատվություն նախատեսել այն դեպքերի համար, երբ հայտարարագիր ներկայացնելու պարտավորություն ունեցող պաշտոնատար անձի մոտ տեղի է ունեցել գույքի ավելացում կամ պարտավորությունների նվազում, որոնք էական չափով գերազանցում են նրա օրինական եկամուտները եւ որը ողջամտորեն չի հիմնավորվում այդ եկամուտներով:
«Ակնհայտ է, որ մենք խոսում ենք ապօրինի հարստացման եւ դրա քրեականացման մասին: ՄԱԿ-ի կոռուպցիայի դեմ պայքարի կոնվենցիայի 20-րդ հոդվածում, որտեղ ամրագրված է ապօրինի հարստացմանը վերաբերող դրույթը եւ խոսվում է դրա քրեականացման մասին, նշվում է, որ յուրաքանչյուր պետություն իր Սահմանադրության եւ իրավական համակարգի հիմնական սկզբունքները պահպանելու պայմանով պետք է քննարկի այնպիսի օրենսդրական եւ այլ միջոցներ ձեռնարկելու հնարավորություն, որոնք կարող են անհրաժեշտ լինել, որպեսզի քրեական իրավախախտում ճանաչվի ապօրինի հարստացման արարքը, երբ դա կատարվում է դիտավորությամբ»,- ասաց Հովհաննիսյանը՝ հավելելով, որ Քրեական օրենսգրքում առաջարկվող փոփոխությունները կատարվում են հենց ՄԱԿ-ի համապատասխան կոնվենցիայի դրույթների հիման վրա:
Նախարարը մանրամասնեց, որ ապօրինի հարստացումը դրսեւորվում է պաշտոնատար անձի գույքի էական ավելացմամբ կամ պարտավորությունների էական նվազմամբ: «Ընդ որում, այստեղ խոսքը գնում է էական չափերի մասին: Միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ բոլոր դեպքերում խոսքը գնում է նվազագույն աշխատավարձի շեմը գերազանցող կամ միջինացված գումարի մասին, որի համար հետեւյալ հիմնավորումն է բերվում՝ իրավապահ մարմինները չպետք է իրենց ջանքերը փոշիացնեն, մանր խախտումների հետեւից գնալով, դրա համար միշտ սահմանվում է որոշակի չափ: Օրինակ, Սլովակիայում այդ չափը նվազագույն աշխատավարձի հազար հինգ հարյուրապատիկն է, որը շուրջ 500 հազար եվրոյին համարժեք գումար է: Հայաստանի Հանրապետությունում մենք դա սահմանել ենք հայտարարագիր ներկայացնող ամենաբարձր եւ ամենաստորին պաշտոնը զբաղեցնողների աշխատավարձի միջին թվաբանականը 6 ամսվա կտրվածքով»,- ասաց Արփինե Հովհաննիսյանը:
ՀՀ արդարադատության նախարարն անդրադարձավ նաեւ ապօրինի հարստացման հանցակազմի սուբյեկտին: «Այս առումով մենք ապօրինի հարստացման հանցակազմի սուբյեկտ համարել ենք պաշտոնյային կամ հայտարարագիր ներկայացնող սուբյեկտին: Խոսքը պաշտոնատար եւ նրանց փոխկապակցված որոշ անձինք են»,- պարզաբանեց Հովհաննիսյանը: Նախարարը նշեց, որ ապօրինի հարստացման հանցակազմի համար որպես պատիժ սահմանվել է ազատազրկումը եւ որոշ պաշտոններ զբաղեցնելու իրավունքից զրկում: Նրա խոսքով՝ միջազգային փորձը ցույց է տալիս, որ ապօրինի հարստացման հանցակազմի համար սանկցիան հիմնականում այս երկու պատժատեսակներն են:
Արփինե Հովհաննիսյանն անդրադարձավ նաեւ ապօրինի հարստացման առումով ապացուցման բեռի եւ անմեղության կանխավարկածի հարաբերակցությանը: «Այստեղ յուրաքանչյուր պետություն պետք է ելնի իր իրավական համակարգի առանձնահատկություններից: Հայաստանի Նոր Սահմանադրությամբ ամրագրված է անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, սակայն իրականում կան իրավիճակներ, երբ ապացուցման բեռը պետք է դրվի ոչ թե համապատասխան մարմնի, այլ իրավասու պաշտոնատար անձի վրա: Մենք այս առումով փորձել ենք ավելի հավասարակշռված մոտեցում ցուցաբերել: Վարույթն իրականացնող մարմնի վրա դրվելու է համապատասխան պարտականություն ապացուցել, որ պաշտոնատար անձն ունի գույքի էական ավելացում կամ պարտավորությունների էական նվազում, որոնք չեն համապատսխանում նրա հայտարարագրած օրինական եկամուտներին: Սա անչափ կարեւոր է անմեղության կանխավարկածի համահունչ լինելու առումով: Երբ վարույթն իրականացնող մարմինը կարողանում է ապացույցներ ներկայացնել, որ պաշտոնատար անձը ունի գույքի ավելացում, որը չի համապատասխանում նրա օրինական եկամուտներին, այդ դեպքում արդեն պաշտոնատար անձը, պահպանելով անմեղության կանխավարկածի իր իրավունքը, կարող է ներկայացնել հակառակ ապացույցներ, որ գույքի ավելացումը տեղի է ունեցել իր օրինական եկամուտների հաշվին, որը ինքը, գուցե, հայտարարագրած չի եղել: Մենք այստեղ մեկ այլ օրենքի նախագիծ էլ ենք պատրաստել, որով վարչական կամ քրեական պատասխանատվություն ենք սահմանել օրինական եկամուտը չհայտարարագրելու համար: Այսինքն, վարույթը իրականացնող մարմնի վրա դրվում է ապացուցման բեռը, որ պաշտոնատար անձն ունի իր օրինական եկամուտներին չհամապատասխանող գույքի ավելացում կամ պարտավորությունների նվազում, իսկ պաշտոնատար անձը ունի երկու տարբերակ՝ լռել, որի իրավունքը նրան տրված է Սահմանադրությամբ կամ ներկայացնել հակառակ ապացույցներ: Վարույթը իրականացնող մարմինն էլ պետք է ունենա բավարար ապացույցներ, որպեսզի պաշտոնատար անձի լռելու դեպքում կարողանա շարունակել դատավարությունը»,- պարզաբանեց նախարարը:
Նա հավելեց, որ ապօրինի հարստացման հանցակազմի համար նախատեսված է 3-6 տարվա ազատազրկում: Քրեական դատավարության օրենսգրքում առաջարկվող փոփոխություններով ապօրինի հարստացման դեպքերի վարույթ իրականացնող մարմինը կլինի ՀՀ Հատուկ քննչական ծառայությունը:
