Արամ Աթեշյանի հոգևոր իշխանության բեռը. «Փաստ»
Интервью
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Մեր հյուրն է Արևմտահայոց հարցերի ուսումնասիրության կենտրոնի տնօրեն Հայկազուն Ալվրցյանը
– Պարոն Ալվրցյան, Թուրքիայում հայոց պատրիարքարանում ինչու ստեղծվեց այս թնջուկը:
– Ստեղծվեց պարզ մի պատճառով` Մեսրոպ Մութաֆյան պատրիարքի հիվանդությունից հետո հարկավոր էր ընտրել նոր պատրիարք: Բայց այդ ընտրությունը տեղի չունեցավ` պատճառաբանելով, որ պատրիարքը ողջ է: Ըստ կանոնադրության, քանի դեռ նա չի մահացել, ուրիշ պատրիարք ընտրել չէր կարելի:
Պատրվակ դարձնելով այս հանգամանքը, Թուրքիայի իշխանությունները շահագրգիռ հայ հոգևորականների հետ որոշեցին նշանակել փոխանորդ: Մինչև պատրիարքն ի վիճակի կլինի կառավարել պատրիարքությունը: Բայց պարզ է, որ դա անհույս ու անհեռանկար սպասում էր, որովհետև պատրիարքն ի վիճակի չէ առողջանալ:
Պնդողներ եղան, որ հարկավոր է անցկացնել ընտրություններ: Չնայած դա աննախադեպ երևույթ է, քանզի պատրիարքը ողջ է: Բայց դրա համար պետք էր որոշում ընդունել, որ պատրիարքն ի վիճակի չէ կառավարել հիվանդության պատճառով:
Սրան դեմ էր Արամ Աթեշյանը և դեմ էին Աթեշյանին պաշտպանող հոգևորականները: Նաև աշխարհիկ այն անձինք, ովքեր պաշտպանում էին Թուրքիայի իշխանությունների տեսակետը: Ինչո՞ւ: Որովհետև Աթեշյանը թուրքական իշխանությունների հանդեպ դրական տրամադրված անձ է, և շատ հեշտությամբ կարողանում է այդ իշխանությունների պահանջները, քաղաքականությունը, որոշումները պարտադրել Պոլսո հայկական համայնքին և Հայոց եկեղեցուն: Դա շատ վտանգավոր իրավիճակ էր, որն աստիճանաբար ահագնացավ:
Բոլորը գիտակցեցին պատրիարքի շուտափույթ ընտրության անհրաժեշտությունը: Ընդ որում, ոչ միայն ընտրության, այլ նո՛ր պատրիարքի ընտրության: Որպեսզի նոր անձ տեսնեն Աթեշյանի փոխարեն: Քանզի, ի չգոյե պատրիարքի, փաստացի նա դարձել էր պատրիարք:
Հայ համայնքը պառակտվեց երկու մասի` Աթեշյանին պաշտպանողների և Աթեշյանին չպաշտպանողների: Պաշտպանողները բնականաբար թուրքական իշխանությունների նկատմամբ դրական տրամադրված մարդիկ են: Օրինակ` Շիրինօղլուն` Ազգային հիվանդանոցի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահը: Նա այն աստիճանի է դրական տրամադրված, որ շատ վրդովված հայտարարություն արեց ցեղասպանության ճանաչման հարցը պաշտպանողների` Կարո Փայլանի և մյուսների դեմ: Համարելով, որ ցեղասպանության ճանաչման պահանջները չեն բխում ստամբուլաբնակ հայերի շահերից, նրանց մտքից ու սրտից:
Այս ամենը հանգեցրեց նրան, որ պոլսահայերը նամակով դիմեցին Գարեգին երկրորդ կաթողիկոսին, պնդելով, որ անհրաժեշտ է ազատվել Աթեշյանի հոգևոր իշխանությունից:
Ասել է թե` Աթեշյանի այս տարիների կառավարումը խիստ բացասաբար գնահատեց Պոլսի հայ համայնքը, և ընդհանրապես համայն հայությունը: Քանզի նրա հայտարարություններն անհամատեղելի էին հայության ազգային և քաղաքական շահերին:
– Այս իրավիճակը պայմանավորենք միայն Աթեշյանի անձո՞վ, թե դրա համար քաղաքական անհրաժեշտություններ կային Թուրքիայի մեջ:
– Իմ խոսքի սկզբում արդեն ասացի, որ Աթեշյանին ընտրեցին թուրքական իշխանությունները, որպեսզի նրա միջոցով կարողանան ավելի կառավարելի դարձնել պատրիարքարանը և ավելի հեշտությամբ իրագործեն իրենց քաղաքականությունը հայերի նկատմամբ:
– Իսկ մեր կաթողիկոսն ի՞նչ կարող է անել. ռեալ լծակներ կա՞ն:
– Անշուշտ, կարող է ինչ–որ բան անել: Բայց ոչ այնքան, որ կարողանա ազդել ընտրողների կամքի վրա: Սակայն բանն այն է, որ Պոլսում կան բավականին ազդեցիկ մարդիկ, որ պաշտպանում են Աթեշյանին: Կարելի է ասել նրան պաշտպանում են այն ուժերը, որոնք այս կամ այն կերպ կախված են իշխանություններից, ունեն անձնական շահեր ու հայ համայնքի շահերն իրենց շահերը չեն համարում:
Եվ կան ձախակողմյանները` «Ակոսի» շուրջ համախմբված մարդիկ, այլ մտավորական, ազգային ուժեր, որ դեմ են նրան: Նաև հոգևորականների մեջ կան դեմ եղողներ: Օրինակ, Սահակ եպիսկոպոս Մաշալյանի հրաժարականի փաստը բողոքի նշան էր ընդդեմ Աթեշյանի կողմից ստեղծված իրավիճակի:
– Ո՞րը կարող է վատագույն ելքը լինել այս պարագայում:
– Վատագույն ելքը կլինի Աթեշյանին պատրիարք ընտրելը: Այն ծանր հարված կլինի, ոչ միայն այն տեսակետից, որ կշարունակվի նրա քաղաքականությունն առավել վատթար ձևով, այլև կհիասթափեցնի համայնքին, նրանում կխորանան տարակարծություններն ու պառակտումները: Իսկ առանց այն էլ համայնքն աստիճանաբար նոսրանում է, հատկապես երիտասարդները թողնում են երկիրն ու հեռանում Եվրոպական երկրներ ու Ամերիկա: Իսկ Աթեշյանի ընտրության պարագայում մարդիկ կսկսեն առավել ինտենսիվությամբ լքել երկիրը: Մի խոսքով` այն կլինի մեծ հարված Պոլսո հայոց համայնքին ու հայոց պատրիարքարանին:
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:
