9 սարսափելի աղետ, որոնք ջլատեցին Եվրոպան

Lifestyle 11 Ноябрь, 2014 17:47

Եվրոպան հազարամյակներ շարունակ անցել է պատերազմների, սոցիալական ու բնական աղետների ու զանազան համաճարակների միջով։ Այս անցանկալի հյուրերը չէին կարող իրենց բացասական հետքը չթողնել Եվրոպայի զարգացման ուղիների ու առաջընթացի վրա։

1. Սառցե դարաշրջան

terraoko 20141104064 2 9 катаклизмов, изменивших Европу до неузнаваемости.

XIV դարը նշանավորվեց Եվրոպայի պատմության մեջ իբրև Սառցե դարաշրջան։ Ամեն ինչ սկսվեց այն բանից հետո, ինչ Գոլֆսթրիմի հոսքը դանդաղեց։ Ժամանակագրությունից դատելով՝ միջնադարյան Եվրոպան էկոլոգիական հսկայական աղետ բախվեց։ Անձրևային ամռանը փոխարինելու էին գալիս ցրտաշունչ ձմեռները։ Դրանք ոչ մի լավ բան չէին հուշում, այլ միայն սովի ու մահվան սպառնալիք էին ներկայացնումՆման եղանակյին պայմաններում երաշտն անխուսափելի էր։ Մոտակա ապագայում մարդկությանը նոր Սառցե դարաշրջան չի սպասում։ Հետազոտողների կարծիքով՝ ջերմոցային ազդեցության շնորհիվ հնարավոր է որոշ ժամանակով հետաձգել Սառցե դարաշրջանի «ժամանումը»։

2. Հռոմեական կայսրության անկում (476)

terraoko 20141104064 1 9 катаклизмов, изменивших Европу до неузнаваемости.

Այս կայսրությունը հիմնադրվել է Մ.թ.ա. 27 թ.-ին և կանգուն է եղել ավելի քան 1500 տարի: Հռոմի հանրապետությունը 500 տարվա պատմություն ունի: Պատմաբանները մատնանշում են մի շարք իրադարձություններ, որոնց հետևանքով անցում է կատարվել հանրապետությունից կայսրության: Այդ իրադարձություններից են Հուլիոս Կեսարի հռչակումը որպես ցմահ դիկտատոր մ.թ.ա. 44 թ.-ին, Ակտիումի ճակատամարտը և Սենատի կողմից Գայոս Օկտավիանոսին պատվավոր «Օգոստոս» կոչման շնորհումը (Մ.թ.ա. 27թ.): Բավականին երկար ժամանակ Հռոմեական կայսրությունն անսասան էր, սակայն հետագայում այն սկսեց աստիճանաբար թուլանալ: Օսմանյան թուրքերը Մահմեդ 2–րդի իշխանության օրոք` 1453 թ.-ին, հարձակվեցին մայրաքաղաք Կոստանդնուպոլսի վրա: Այդ ժամանակ կայսրությունն արդեն իսկ ջլատված էր, և այս հարձակումը վերջին հարվածը եղավ, որից երբեմնի հզոր կայսրությունը տապալվեց:

3. Ժանտախտ (1346-1353)

terraoko 20141104064 4 9 катаклизмов, изменивших Европу до неузнаваемости.

Եվրոպայում ժանտախտի սարսափելի համաճարակ տեղի ունեցավ XIV դարի կեսերին։ Ասիայում «սև մահը» նոր թափով խուժեց հյուսիսային երկրներ։ Միայն 1348 թ.-ին ժանտախտից մոտ 15 մլն. մարդ մահացավ։ Սա Եվրոպայի բնակչության քառորդն է կազմում։ 1352 թ.-ին զոհերի թիվը հասավ 25 միլիոնի։ Միջնադարյան Եվրոպայի բժշկությունը գտնվում էր կրոնական նախապաշարմունքների իշխանության տակ և պատրաստ չէր դիմագրավել ձախորդություններին։ Բազում բժիշկներ մերժում էին օգնություն ցույց տալ հիվանդներին՝ վախենալով ժանտախտով վարակվելուց։ Համաճարակի հետևանքները ճակատագրական էին Եվրոպայի ժողովրդագրության համար։ Բնակչության նախկին թիվը վերականգնվեց միայն XIX դարում։ Ժանտախտն ազդեց նաև Եվրոպական երկրների մշակութային ու սոցիալ-տնտեսական առաջընթացի վրա։ Առաջին հայացքից ամուր թվացող ֆեոդալական հարաբերությունները ջլատվեցին։

4. Բողոքական պատերազմներ (1562—1598)

terraoko 20141104064 6 1024x631 9 катаклизмов, изменивших Европу до неузнаваемости.

XVI դարի վերջին Ֆրանսիայի միապետությունը ծանրագույն ճգնաժամ էր ապրում։ Ֆրանսիայի իտալական արշավանքները չհաջողվեցին։ Պալատականներն ու ազնվականությունը սննկացման եզրին հայտնվեցին։ Ամենուրեք փոթորկում էր կոնֆլիկտը կաթոլիկների ու բողոքականների միջև։ Այս ամենը վերաճեց քաղաքացիական երկպառակության։ Գահը ժառանգելու համար պայքարում էին Վալուաները, Գիզաները և Բուրբոնները, իսկ հուգենոտները ձգտում էին դավանանքի ազատություն հաստատել։ Թվում էր, թե հաշտությունը մոտ է, սակայն «Բարդուղիմեոսյան գիշերվա» արյունալի ջարդը (1572) ջուրը գցեց խաղաղապահների բոլոր ջանքերը։ Պատերազմը նոր թափով բռնկվեց, իսկ երբ հակամարտությանը միջամտեց Վիլհելմ Օրանացին, արդեն սպառնալիք կար, որ այս իրադարձությունները կխարխլեն ոչ միայն կաթոլիկ աշխարհի, այլև ողջ Արևմտյան Եվրոխայի հիմքերը։ Բանականությունը հաղթանակեց, և Նանտեսի հրամանագիրը (1598) դարձավ առաջին պատմական փաստաթուղթը, որով հռչակվում էր կրոնական հանդուրժողականությունը։

5. Հնգամյա պատերազմ (1756-1763)

terraoko 20141104064 3 1024x766 9 катаклизмов, изменивших Европу до неузнаваемости.

Ուինսթոն Չերչիլը երևի արդարացիորեն է Յոթնամյա պատերազմը Առաջին համաշխարհայի պատերազմ անվանել. այն ընթանում էր Ֆիլիպիններից մինչև Հարավային Ամերիկա ընկած տարածությունում։ Սակայն զինվորական գործողությունների հիմնական «թատրոնը» Եվրոպայում էր։ Այդ ռազմական գործողությունների մեջ ներքաշվեցին բոլոր խոշոր եվրոպական երկրները։ Յոթնամյա պատերազմը նոր ուժ ծնեց. Ֆրանսիայի ու Անգլիայի ավանդական մրցակցության մեջ միջամտեց Պրուսիան, որն աստիճանաբար հզոր տերության էր վերածվում Ֆրիդրիխ II-ի գահակալությունից ի վեր։ Պրուսիան, որն արյունահեղ պատերազմներ էր մղում Ավստրալիայի հետ, վերջապես ամրացրեց իր իշխանությունը Արևմտյան Եվրոպայում։ Պատերազմի ավարտը խթանեց գերմանական հողերի միավորումը։ Յոթնամյա պատերազմի արդյունքները դրական էին նաև Ռուսաստանի համար։ Մարտերի արդյունքում հրաշալի զորավարներ ասպարեզ եկան։ Այժմ արդեն Եվրոպան ստիպված էր հաշվի նստել Ռուսաստանի հետ։

6. Ֆրանսիական մեծ հեղափոխություն (1789-1799)

terraoko 20141104064 5 9 катаклизмов, изменивших Европу до неузнаваемости.

Սա Ֆրանսիայի սոցիալական ու քաղաքական կյանքի ամենամեծ հեղափոխությունն էր։ 18-րդ դարում տեղի ունեցած այս հեղափոխության արդյունքում կազմաքանդվեցին հին կարգերը և Ֆրանսիան դե յուրե միապետականությունից վերածվեց հանրապետության ազատ և հավասար քաղաքացիների համար։ Հեղափոխության կարգախոսն էր ազատություն, հավասարություն, եղբայրություն: Հեղափոխության սկիզբ դարձավ 1789-ի հուլիսի 14-ին Բաստիլի գրավումը, իսկ ավարտը 1799-ի նոյեմբերի 9-ը։ Ֆրանսիական հեղափոխությունը ոչ միայն եվրոպական համայնքի ժողովրդավարության, այլև անմիտ ահաբեկչությունների հիմք հանդիսացավ, ինչի արդյունքում զոհվեց ավելի քան 2 միլիոն մարդ։

7. Նապոլեոնյան պատերազմներ (1799-1815)

terraoko 20141104064 7 9 катаклизмов, изменивших Европу до неузнаваемости.

Նապոլեոն Բանապարտը դարձավ Ֆրանսիական հեղափոխության սարսափելի զավակներից մեկը։ Նրա հիմար կայսերական ամբիցիաները 15 տարով քաոս հաստատեցին Եվրոպայում։ Ամեն ինչ սկսվեց ֆրանսիական զորքերի ներխուժումից Իտալիա և ավարտվեց Ռուսաստանում գրանցված անփառունակ պարտությունով։ Լինելով տաղանդավոր զորավար՝ Նապոլեոնը այնուամենայնիվ սպառնալիքների ու խարդավանքների միջոցով իրեն ենթարկեց Իսպանիային ու Հոլանդիային, ինչպես նաև համոզեց Պրուսիային միության մեջ մտնել, սկաայն հետագայում անտեսեց Պրուսիայի շահերը։ Բոնապարտը տարված էր Եվրոպայի վերաբաժանման գաղափարով և սկսեց հաջողությամբ իրականացնել իր ծրագրերը։ Արդյունքում քարտեզի վրա հայտնվեցին Իտալիայի թագավորությունը,Վարշավայի դքսությունը և մի շարք այլ մանր-մունըտարածքային միավորներ։ Բոնապարտը ծրագրում էր վերջիերջո Եվրոպան բաժանել իր և Ալեքսանդր I-ի միջև, ինչպես նաև տապալել Բրիտանիան։ Սակայն անհետևողական Նապոլեոնը հաճախ փոփոխում էր իր ծրագրերը։ 1812 թ.-ին Ռուսաստանից կրած պարտությունը ձախորդության մատնեց Նապոլեոնի ծրագրերը նաև Եվրոպայի մյուս մասերում։ Խաղաղության փարիզյան համաձայնագրի շնորհիվ (1814) Ֆրանսիային վերադարձվեցին իր նախկին սահմանները, որոնք բաժանում էին Ֆրանսիան այլ երկրներից 1972 թ.-ից։

8. Առաջին համաշխարհային պատերազմ (1914-1918)

terraoko 20141104064 9 1024x764 9 катаклизмов, изменивших Европу до неузнаваемости.

Ամեն ինչ սկսվեց էրցհերցոգ Ֆրանց Ֆերդինանդի սպանությունից: Ֆերդինանդի և նրա կնոջ սպանությունից հետո Ավստրիան վերջնագիր ներկայացրեց Սերբիային: Սերբիան օգնության խնդրանքով դիմեց Ռուսաստանին: Ավստրիան դիմեց իր դաշնակից Գերմանիային: Այս ամենին խառնվեցին Անգլիան և Ֆրանսիան, և սկսվեց Առաջին համաշխարհային պատերազմը: Այն ժամանակվա 59 անկախ պետություններից 38-ը ներքաշվեց պատերազմի մեջ։ Պատերազմի ընթացքում 11 միլիոն մարդ զոհվեց և ավելի քան 20 միլիոն մարդ վիրավորվեց ու 3.5 միլիոն մարդ խեղանդամ մնաց։ Սկսվեց մի համաճարակ, որի պատճառով մահացավ 18 մլն. մարդ, տեղի ունեցան հեղափոխություններ, որոնք խլեցին միլիոնավոր մարդկանց կյանքը: Ի վերջո, պատերազմի ավարտն ազդարարվեց Վերսալյան պայմանագրի ստորագրմամբ: Առաջին համաշխարհային պատերազմը շատ առումներով կանխորոշեց բազում եվրոպական երկրների զարգացման ուղին։ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ամենասարսափելի հետևանքը Գերմանիայում ռևանշիստական տրամադրությունների աճն էր։

9. Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ (1939-1945)

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը կարելի է դիտարկել իբրև Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մարտնչող եվրոպական երկրների միջև առկա չլուծված հակամարտության տրամաբանական շարունակությունը։ Այս պատերազմն ընթանում էր 40 երկրների տարածքում։ Դրանում մասնակցություն էին ցուցաբերում 72 պետություններ։ Որոշ աղբյուրների համաձայն՝ աԵրկրորդ համաշխարհային պատերազմը խլեց 65 միլիոն մարդու կյանք։ Քանի որ պատերազմական գլխավոր իրադարձությունները տեղի էին ունենում եվրոպական ճակատում, այս պատերազմը զգալիորեն թուլացրեց Եվրոպայի դիրքերը համաշխարհայի քաղաքական ու տնտեսական դաշտում։