Ընտրական օրենսգիրքը՝ արտահերթ ընտրությունների շտապողականության ստվերում

Արտահերթ խորհրդարանական ընտրությունների հարցն արդեն իսկ դառնում է քաղաքական քննարկումների թիվ մեկ թեման, և դրանում մեծ դերակատարություն ունեցավ ավագանու ընտրություններում իշխանության ստացած ձայների տոկոսային արտահայտությունը: Թե՛ իշխանության քաղաքական հաշվենկատության, թե՛ ընդհանրապես քաղաքական կյանքում առկա ասիմետրիկ վիճակից դուրս գալու առումով արտահերթ ընտրություններն անհրաժեշտություն են: 

Իհարկե, կան մի շարք թե՛ տեխնիկական, թե՛ քաղաքական խնդիրներ, սկսած՝ ինչպես պետք է ցրվի Ազգային ժողովը հարցից, վերջացրած Ազգային ժողովում ներկայացված ուժերի, մասնավորապես ՀՀԿ–ի համառ դիրքորոշումից: Բայց սրանք բովանդակային խնդիրներ չեն և որևէ կերպ չեն կարող ստվերել արտահերթ ընտրությունների անհրաժեշտությունն ու կարևորությունը:

Առավել բովանդակային նշանակություն ունի, թե ինչ խաղի կանոններով են տեղի ունենալու ընտրությունները և ինչ արդյունք են դրանք արձանագրելու: Եվ այստեղ խնդիրը բնավ ընտրության գործընթացի ազատ և թափանցիկ լինելը չէ: Խոսքը նոր Ընտրական օրենսգրքի, այնտեղ սահմանվող խաղի կանոնների և այդ կանոնների ու Հայաստանի քաղաքական լանդշաֆտի միջև համադրելիության մասին է:

Ցավոք, Ազգային ժողովում ընտրական օրենսգրքի շուրջ խորհրդարանական ուժերի քննարկումները, անկախ իրենց բավականին կոմպրոմիսային միջավայրից, չդարձան հանրության ուշադրությանն արժանի: Միգուցե հանրությունն էր տարված ԱԱԾ–ի սկանդալային բացահայտումներով, հետհեղափոխական էյֆորիայով, միգուցե իրենք՝ խորհրդարանական ուժերը, բավարար ջանքեր չգործադրեցին քննարկումների էությունը առավել հասանելի կերպով մեկնաբանելու համար: 

Արդեն հիմա, երբ նոր իշխանությունը վճռական կերպով հայտարարել է, որ գնում է արտահերթ ընտրությունների, Ընտրական օրենսգրքի շուրջ քննարկումները որևէ մեկին հետաքրքիր չեն: Ավելին՝ իշխանությունները պնդում են, որ նոր Ընտրական օրենսգիրքն արդեն ուղարկվել է Վենետիկի հանձնաժողով և մինչև տարեվերջ հնարավոր է անցկացնել նոր ընտրություններ: 

Ակնհայտ է, որ նոր Ընտրական օրենսգիրքն իր բովանդակությամբ հանդերձ ստորադասվում է քաղաքական առաջնահերթություններին, ինչից հարց է ծագում՝ այդ դեպքում ի՞նչ իմաստ ուներ այդքան ժամանակ և ռեսուրս ծախսել այդ օրենսգրքի մշակման վրա, եթե այն որևէ էական դերակատարում պետք է չունենար: Բնականաբար, արտահերթ ընտրություններն այս պահին լուծում են առավել կարևոր խնդիր, քան որևէ օրենսգիրք. արտահերթ ընտրությունները շանս են տալիս դուրս գալ քաղաքական ճգնաժամից: Ընտրական օրենսգիրքն այս առումով թվացյալ երկրորդական նշանակություն ունի: Որովհետև մի բան է քաղաքական ճգնաժամից դուրս գալը, մեկ այլ բան՝ նոր ճգնաժամերից խուսափելը: Հենց այստեղ է, որ կենսական է Ընտրական օրենսգրքի բովանդակությունը:

Բովանդակության կենսական նշանակությունը երևում է հատկապես ռեյտինգային ընտրակարգի շուրջ քննարկումներում, որոնք միով բանիվ հանգում են մարզերի քաղաքական ներկայացվածության հարցին: Հասկանալի պատճառներով տոտալ համամասնական համակարգին անցումն ու ռեյտինգայինից հրաժարումն ունի լայն աջակցություն թե՛ քաղաքական ուժերի, թե՛ հասարակության շրջանում: Ֆեոդալական և օլիգարխիկ օդիոզ կերպարների հետ ասոցացվող մեծամասնական, այնուհետ էլ ՀՀԿ ջանքերով ռեյտինգային դարձած համակարգը իրոք ունի փոփոխման կարիք: Բայց տոտալ համամասնականացումը ելք չէ, եթե չասենք՝ փակուղի է:

Այո՛, թե՛ նախկինում մեծամասնական համակարգը, թե՛ ՀՀԿ–ի կողմից դրա վերամշակված ռեյտինգային տարբերակը, որի նպատակը տեղական ֆեոդալների հեղինակությունն օգտագործելով՝ իշխող ուժի ձայների քանակն ավելացնելն էր, բավական արատավոր էին: Բայց արատավոր լինելով հանդերձ, դրանք ինչ–որ կերպ ապահովում էին մարզերի ներկայությունը համապետական քաղաքական հարթակներում: Ամբողջովին համամասնական համակարգը նշանակում է վերացնել մարզերի մասնակցությունն ընդհանրապես: Այսինքն, խնդիրը լուծելու փոխարեն ընտրվել է խնդրից ազատվելու տարբերակը: Այնինչ նոր քաղաքական իրավիճակն ու ընտրությունների ազատ և թափանցիկ լինելու հանգամանքը կարող էին լինել երաշխիք ու հենարան վերջապես բարելավելու, վիրակապելու մարզերի քաղաքական ներկայացվածության արնահոսող վերքը:

Հենց այս և նմանատիպ այլ խնդիրներն են, որ կարևոր են դարձնում նոր ընտրական օրենսդրության բովանդակությունը: Բովանդակություն, որը, ցավոք, շրջանցվեց քննարկողների կողմից, հիմա էլ ստորադասվում է ընթացիկ ներքաղաքական խնդիրներին: Արտահերթ ընտրություններն, ըստ այդմ, գուցե լուծեն ստեղծված քաղաքական ճգնաժամը հաղթահարելու խնդիրը, բայց պետական ապարատի և երկրի քաղաքական լանդշաֆտի համադրելիության խնդիրը չեն լուծում: Սա նշանակում է, որ լավագույն դեպքում ապագայում կրկին կարիք է լինելու ջանք և ռեսուրս ծախսել և այս խնդիրներին վերադառնալ: Իսկ վատագույն դեպքում ունենալու ենք առավել երևանակենտրոն քաղաքականություն՝ բավարարվելով այն պնդումներով, թե վերջապես հնարավոր եղավ ազատվել անցյալի դառը հուշերից, այս դեպքում՝ տեղական ֆեոդալներից, մոռանալով, իհարկե, որ տեղական ֆեոդալներին ասպարեզից հանելուց հետո մարզերի քաղաքական ներկայացվածության խնդիրը չլուծվեց, այլ պարզապես ազատվեց վատ էմոցիաներ առաջացնող շղարշից: