Տրանսպորտային կոլապս Երևանում. անհրաժեշտ են ցավոտ ռեֆորմներ
Նախորդ շաբաթվա վերջում Երևանում տեղացած հորդառատ անձրևն արդիական դարձրեց վերջին շրջանի ամենացավոտ խնդիրներից մեկը՝ մայրաքաղաքում անվերջ թվացող խցանումները: Սոցցանցերում տեղատարափ անձրևին զուգահեռ սկսվել էր գրառումների տեղատարափ, որոնց խնդրո առարկան մեկն էր՝ մարդիկ մի քանի ժամ մնացել էին խցանման մեջ: Հորդառատ անձրևները միշտ են կաթվածահար անում երթևեկությունը, սակայն այս դեպքում անձրևն ընդամենը կողմնակի հանգամանք էր, մի բան, որ ավելի սուր է դարձնում առանց այն էլ կարևոր խնդիր, որին առնչվում ենք բոլորս. Երևանը ճանապարհատրանսպորտային կոլապսի շեմին է:
Ճանապարհատրանսպորտային խնդիրների մասին խոսելիս քաղաքականությունը շրջանցել հնարավոր չէ: Թե՛ նախկինում, թե՛ հիմա այն քաղաքական հռետորաբանության մեջ իր չափաբաժինն ունի: Ճանապարհատրանսպորտային խնդիրների մասին քննարկումներն էլ, ինչպես և քաղաքական ցանկացած քննարկում, զուրկ չեն պոպուլիզմից կամ մեր օրերում մոդայիկ դարձած պարզ լավատեսությունից: Այդպիսի անհոգ լավատեսության մի դրսևորում էր Երևանը կաթվածահար արած խցանման հաջորդ օրը ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության պետի տեղակալ Արմեն Խաչատրյանի ֆեյսբուքյան գրառումը, որտեղ նա նշում էր, որ վթարների քանակի աճի պատճառով ՃՈ–ն չի հասցրել կարգավորել բոլոր խաչմերուկները: Խաչատրյանը նաև հորդորում էր վարորդներին խցանված խաչմերուկներ չմտնել՝ վկայակոչելով ՃԵԿ–ի 88–րդ կետը, որի համաձայն արգելվում է մուտք գործել խաչմերուկ կամ երթևեկելի մասերի հատում, եթե առաջացել է խցանում, որը վարորդին կհարկադրի կանգ առնել` խոչընդոտելով այլ տրանսպորտային միջոցների երթևեկությունը:
ՃՈ պետի տեղակալն, իհարկե, ճիշտ է: Բայց արդյո՞ք ֆեյսբուքյան գրառումներով է, որ պետք է վարորդներին սովորեցնել ճանապարհային երթևեկության կանոնները: Գրառումն, ինքնին, կարելի էր քննարկման առիթ չդարձնել, սակայն, ցավոք, այդ գրառումն ու դրա բովանդակությունն ազդակ են առ այն, որ համակարգային դարձած մի խնդրի հայացք է նետվում ավելի մասնակի, առանձին դրվագներով: Իսկ Երևանի ճանապարհատրանսպորտային խնդիրները իսկապես համակարգային են: Այդ համակարգային խնդրի մաս են կազմում թե՛ ՃԵԿ կանոններին չտիրապետելը, թե՛ վարորդական իրավունք ստանալու կասկածելի մեխանիզմները, թե՛ ավտոմեքենաների ահռելի ու գնալով ավելացող քանակը, թե՛ մեքենաների կայանումը նշված ու չնշված տեղերում, որի արդյունքում բոլոր բանուկ փողոցները զրկվում են իրենց 1/3–ից, թե՛ նեղ փողոցները, թե՛ շրջանցող էստակադաների բացակայությունը, թե ԱՊՊԱ համակարգի աշխատակիցների «շառից–փորձանքից հեռու» մոտեցումն ու վթարված մեքենաների մի քանի ժամ ձգվող կայանումը բանուկ փողոցներում: Այս շարքը կարելի է շարունակել անվերջ: Բայց մեր խնդիրն այլ է:
Որևէ առանձին դրվագ, առանձին փոքր խնդիր լուծելով՝ Երևանի ճանապարհատրանսպորտային ճգնաժամը հանգուցալուծել հնարավոր չէ: Այդ հանգուցալուծումը ենթադրում է կոնցեպտուալ մոտեցում: Հնարավոր չէ միայն վարորդների բարեկրթության վրա հույս դնելով՝ հասնել այդ խնդրի լուծմանը: Իսկ այն, որ ճգնաժամը մոտենում է, ավելին՝ գնալով ավելի է խորանալու ու, ըստ էության, կաթվածահար է անելու Հայաստանի բոլոր իմաստներով զարկերակ հանդիսացող Երևանը, ակնհայտ է անզեն աչքով: Ավելին, ակնհայտ է նաև, որ եթե նախորդ իշխանությունները այս հարցին չէին ցանկանում մոտենալ՝ ունենալով դրա համար սուբյեկտիվ պատճառներ, այսինքն՝ վախենալով, որ որևէ ցավոտ ռեֆորմի արդյունքում իրենց հանդեպ կավելանա հանրային դժգոհությունը, ապա նոր իշխանությունները նախ ունեն վստահության այն պաշարը, որպեսզի գնան ցավոտ ռեֆորմների, և հետո՝ նոր իշխանությունից մեծ են նաև սպասելիքները:
Պետք է գիտակցել երկու կարևոր մեթոդաբանական առանձնահատկություն: 1–ին՝ պետությունը միասնական օրգանիզմ է, համակարգ: Չկան առանձին, ինքնաբավ խնդիրներ: Ցակացած մանր խնդիր այս կամ այն հանգուցված է այլ մեծ խնդրի հետ: Հետևաբար՝ որևէ խնդրի լուծմանը պետք է մոտենալ կոնցեպտուալ մեկնակետից: Երկրորդ՝ առանց ցավեցնելու բուժում չի լինում, հնարավոր չէ միաժամանակ գնալ ռեֆորմների ու որևէ մեկին, հասարակության որևէ շերտին «չնեղացնել», անհարմարություն չպատճառել: Ավելին, եթե ռեֆորմը ցավոտ չէ, ըստ ամենայնի, կամ ռեֆորմ չկա, կամ կա դրա միայն արտաքին, էսթետիկ մասը:
Հեղինակ՝ Լևոն Մարգարյան
