Արթուր Ղամբարյանի պարզաբանումը ապահովագրական գաղտնիք կազմող տեղեկությունների ձեռքբերման ու թույլատրելիության վերաբերյալ
Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինները քրեական գործով կասկածյալ կամ մեղադրյալ ներգրավված անձանց վերաբերյալ ապահովագրական գաղտնիք կազմող տեղեկությունները կարող են ստանալ խուզարկության կամ առգրավման վերաբերյալ դատարանի որոշման հիման վրա (ՀՀ քր. դատ. օր-ի 172-րդ հոդվածի 3.2. մաս): Ցավոք, այս նորմը գործնականում նույնպես կիրառվում է գռեհիկ լեգիզիմով ներծծված և ֆետիշացված՝ տառացի մեկնաբանման կանոնի հիման վրա: Այս մասին ֆեյսբուքյան իր էջում տեղեկացնում է ՀՀ քննչական կոմիտեի նախագահի տեղակալ Արթուր Ղամբարյանը:
«Ապահովագրական տեղեկությունների գաղտնիության ապահովման իրավունքի կրողն այն ֆիզիկական և իրավաբանական անձն է, ում վերաբերյալ ապահովագրական կազմակերպությունը տիրապետում է համապատասխան գաղտնի տվյալները։ Քրեադատավարական տեսանկյունից ապահովագրական գաղտնիքի պաշտպանության երաշխիքի (իրավունքի) կրողն ապահովագրական կազմակերպության հաճախորդ - ֆիզիկական անձն է, ով քրեական գործով ներգրավվել է որպես կասկածյալ կամ մեղադրյալ։ Ուստի` տվյալ անձի վերաբերյալ ապահովագրական գաղտնիք կազմող տեղեկությունները հնարավոր է ձեռք բերել և որպես ապացույց օգտագործել միայն դատական երաշխիքի կիրառմամբ։
Ապահովագրական գաղտնիք կազմող տեղեկություններ ձեռք բերելու համար օրենքով նախատեսված դատական երաշխիքը կոչված է պաշտպանելու ոչ թե ապահովագրական կազմակերպությանը կամ նրա ներկայացուցիչներին, այլ քրեական հետապնդման ենթակա ֆիզիկական անձանց, ում վերաբերյալ կազմակերպությունը տիրապետում է ապահովագրական գաղտնիք կազմող տեղեկությունների (ապահովագրական կազմակերպության հաճախորդիn)։
Ապահովագրական գաղտնիք կազմող տեղեկությունները ստանալու վերաբերյալ դատական երաշխիքի և մեղադրյալի կարգավիճակ ունենալու մասին դատավարական նորմերը կիրառելի չեն (դատական որոշում պետք չէ), եթե այդ տվյալները պետք է օգտագործվեն բացառապես ապահովագրական կազմակերպության ներկայացուցիչների արարքներին գնահատական տալու նպատակով, քանի որ այս դեպքում բացակայում է այն սուբյեկտը (իրավունքի կրողը), ում պաշտպանության համար նախատեսված է դատական երաշխիքը։ Այլ կերպ ասած` ապահովագրական կազմակերպության ներկայացուցիչների վերաբերյալ քննվող քրեական գործերով այդ անձինք ապահովագրական տեղեկությունների գաղտնիության ապահովման իրավունքի սուբյեկտ չեն, ուստի պաշտպանված չեն նաև դատական երաշխիքով։
Եթե ապահովագրական կազմակերպության ներկայացուցիչների արարքներին գնահատական տալու նպատակով, առանց դատական երաշխիքի, ձեռք են բերվել գաղտնիք կազմող տեղեկություններ, ապա ապահովագրական կազմակերպության հաճախորդը պաշտպանված է հետևյալ երաշխիքներով `
1. Այդ տեղեկությունները որևէ պարագայում չեն կարող օգտագործվել համապատասխան ֆիզիկական անձի (ապահովագրական կազմակերպության հաճախորդի) դեմ։
2. Այդ տեղեկությունները կարող են օգտագործել բացառապես տվյալ կոնկրետ գործի նպատակներից ելնելով։
3. Այդ տեղեկությունները քրեական գործով կարելի է ուսումնասիրել գաղտնիության սահմանափակ ռեժիմի պահպանման (հասարակության այլ անդամների համար ոչ մատչելիության) պայմաններում։ Օրինակ` դռնփակ դատական նիստ, նախաքննության գաղտնիք և այլն:
4. Այդ տեղեկություններն ապօրինի հրապարակելու համար ՀՀ քր. օր-ի 199-րդ հոդվածով նախատեսված է քրեական պատասխանատվություն
Մեկ լրացում ևս։ Ապահովագրական կազմակերպության ներկայացուցիչը, ապահովագրական գաղտնիք կազմող տեղեկությունները, որպես հանցագործության գործիք կամ միջոց օգտագործելով, կարող են քրեաիրավական չարաշահումներ թույլ տալ ոչ միայն պետության դեմ, օրինակ` հարկերից խուսափելը, այլև հենց հաճախորդի դեմ։ Ապահովագրական գաղտնիքի դատական երաշխիքը կոչված է պաշտպանելու հաճախորդ– ֆիզիկական անձին, և ոչ թե օգտագործվել կամ կիրառվել այնպես, որ հաճախորդը զրկվի իրավական պաշտպանությունից։ Մինչդեռ հակառակ մեկնաբանության դեպքերում հնարավոր է, որ այդ գաղտնիքի խիստ պաշտպանությունն օգտագործվի ի վնաս հաճախորդ – ֆիզիկական անձի։ Այսպես` ապահովագրական կազմակերպության պաշտոնատար անձը, ապահովագրական փաստաթղթերում կեղծիք կատարելով, նյութական վնաս է հասցնում իր հաճախորդին։ Հասկանալի է, որ նման դեպքում հաճախորդի իրավունքները պաշտպանելու նպատակով անհրաժեշտ է ստանալ այդ փաստաթղթերը, ինչը, մեր ընդդիմախոսների կարծիքով հնարավոր է կլինի, եթե` 1. առկա է կասկածյալ կամ մեղադրյալ, և 2. առկա է դատարանի որոշումը։ Իսկ որպեսզի կազմակերպության ներկայացուցչին հնարավոր լինի օրինական եղանակով տալ կասկածյալի կամ մեղադրյալի կարգավիճակ, կպահանջվի հանցագործության միջոց համարվում փաստաթղթերը, որոնք, սակայն, կազմում են ապահովագրական գաղտնիք։ Նման մեկնաբանության հետևանքով հաճախորդ–ֆիզիկական անձը հայտնվում է իրավական մեկնաբանման թակարդում. այն ինստիտուտը (ապահովագրական գաղտնիքը), որը կոչված էր նրան պաշտպանել, դառնում է իրավական պաշտպանությունից նրան զրկելու միջոց»:
