Հայաստանը այլ երկրից բնական գազ ստանալու որևէ տարբերակ չունի՞
Международные новостиrueconomics.ru–ն ««Հայկական հոսք». Փաշինյանը հաստատեց «Գազպրոմի» հետ համագործակցության շահավետությունը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի՝ իշխանության գալուց հետո Մոսկվայի և Երևանի միջև երկկողմ հարաբերությունների թեման սրվել է, ինչը զարմանալի չէ՝ հաշվի առնելով անդրկովկասյան այդ երկրում իշխանափոխության հանգամանքը: Այլ հարց է, որ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունների պատանդ է, հետևաբար անգամ Փաշինյանի նման պոպուլիստ քաղաքական գործիչը չի կարող դա հաշվի չառնել: Առաջին հերթին՝ պարզապես այն պատճառով, որ նա ինքնուրույն մշակած քաղաքական ծրագիր չունի և հետևաբար այդպիսի խնդիր չի դնում, և երկրորդ՝ այս աշխարհաքաղաքական բարդ տարածաշրջանում արդեն իսկ առկա է ուժերի օբյեկտիվ բաշխում: Այս ամենը հաստատում է նաև Փաշինյանի վերջին հայտարարությունը, որում նա ասել է, որ դեմ չի լինի, եթե «Հյուսիսային հոսք–2» –ը անցնի Հայաստանի տարածքով՝ ակնարկելով այն տարանցիկ եկամուտը, որը այս էներգետիկ նախագիծը կարող է բերել: Ավելին, դա այն սադրիչ հարցի պատասխանն է, թե նա արդյոք չի ցանկանա նվազեցնել Հայաստանի՝ Ռուսաստանից էներգետիկ կախվածությունը, քանի որ պարզ է, որ դա գործնականում ներկայումս հնարավոր չէ: Բավական է միայն ասել, որ Ռուսաստանը լուրջ զիջումներ է արել Վրաստանին, որպեսզի այդ երկրով գազի տարանցումը դեպի Հայաստան պահպանվի, քանի որ դա Հայաստանի՝ էներգիայի և այլ ռուսական ապրանքների մատակարարման միակ հնարավոր տարբերակն է: Բնականաբար, Հայաստանը էներգետիկ տեսակետից շատ բանով կախված է Ռուսաստանից, ուստի անհնար է դրա մասին հարց բարձրացնել, եթե, իհարկե, չկա ԱՄՆ–ի Պետդեպարտամենտի կուլիսներում պատրաստված որոշակի կոնկրետ նախագիծ: Ըստ ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի փոխտնօրեն Վլադիմիր Ժարիխինի, Հայաստանը այլ երկրից բնական գազ ստանալու որևէ տարբերակ չունի, բացի Ռուսաստանից: Փաշինյանը Հայաստանի արտաքին քաղաքականության մեջ արմատական փոփոխություն անելու հնարավորություն չունի, և էներգետիկ ոլորտում իրավիճակը միայն հաստատում է դա՝ հաշվի առնելով այս երկրի աշխարհաքաղաքական դիրքը: Փորձագետը նշում է նաև, որ Հայաստանը շրջապատված է ոչ այնքան բարեկամական երկրներով: Օրինակ, հնարավոր չէ պատկերացնել, որ Երևանը կկարողանա էներգառեսուրս ստանալ Ադրբեջանից: Բացի դա, բավականին դժվար է պատկերացնել հայկական կողմի՝ Թուրքիայից գազի ստացումը, ուստի միակ հնարավոր տարբերակն այն է, որ ռուսական գազը ներկրվի Վրաստանի տարածքով: Ռուսաստանը ստիպված որոշակի ծախսեր է կատարում աշխարհաքաղաքական բարդ դիրքում գտնվող Հայաստանին էներգակիրներ մատակարարելու հարցում: Ռուսաստանը, ըստ էության, սուբսիդավորում է Հայաստանին էներգետիկ ոլորտում: Վլադիմիր Լեոնիդովիչի խոսքերով, ռուսական գազի՝ Հայաստան հասցնելը հանգեցրել է լուրջ զիջումների Վրաստանի նկատմամբ: Դրա պատճառով Թբիլիսին Ռուսաստանից գազ է ստանում նույն արտոնյալ գնով, ինչը և զգալիորեն ավելացնում է «Գազպրոմի» ծախսերը: Ըստ էության, Ռուսաստանը էներգետիկ հարցերում սուբսիդավորում է Հայաստանին երկու անգամ, քանի որ Վրաստանն ինքնաբերաբար ներգրավված է այդ գործին: Ըստ փորձագետի, այստեղ նույնպես պետք է ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքին, որ Մոսկվան համարժեք կերպով չի արձագանքել Վրաստանի կողմից Ռուսաստանի նկատմամբ կիրառված սահմանափակումներին: Ակնհայտ է, որ այդ որոշման մեջ հայկական գործոնը նույնպես կարևոր դեր է խաղացել: Ըստ էության, ռուսական գազի արտոնյալ գինը երկու անգամ ավելի ցածր է, քան համաշխարհային գինն է, ինչը Ռուսաստանի կողմից Հայաստան գազի արտահանման այլընտրանքային տարբերակների բացակայության պատճառ է: Սա հաստատում է այն փաստը, որ Հայաստանը Ռուսաստանի հետ երկկողմ հարաբերությունների բաղադրիչում ունի շատ նեղ միջանցք, չխոսելով անգամ այն մասին, որ շատ լավ է, որ Ռուսաստանը կարողացավ այդ պայմանագիրը Վրաստանի հետ ստորագրել: Ժիրիխինը նշել է, որ այդ պայմանագիրը ստորագրվել է դեռևս Միխեիլ Սահակաշվիլիի ժամանակաշրջանում և անգամ մասամբ դրանից առաջ, քանի որ եթե այդ պայմանագիրը չլինի, Հայաստանը տարածաշրջանի ընդհանուր իրավիճակի պատճառով կընկնի էներգետիկ շրջափակման մեջ: Վերջում փորձագետը նշել է, որ Փաշինյանը նույն իրավիճակում է նաև շատ այլ քաղաքական և տնտեսական հարցերում:
Ուշագրավ է, որ հանրահայտ պարբերականը հոդվածում ընդհանրապես բառ անգամ չի ասում Իրանի և այն մասին, որ Հայաստան Իրանից գազ է մտնում:
