Պատմության դասեր. Պապ թագավորից մինչև Փաշինյան. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Պապ թագավորի մասին Նիկոլ Փաշինյանի հիշատակումները Ազգային ժողովում կառավարության ծրագրի, այնուհետ էլ հանգստյան օրերին իր գրքի քննարկման ժամանակ, բավական ակտիվ քննարկումներ են հարուցել: Քննարկումներում հիմնական առանցքը Պապ թագավորի և Նիկոլ Փաշինյանի կերպարների համեմատությունն է: Տարբեր դիտանկյուններից համեմատության փորձերն, իհարկե, հաճախ անցնում են իրատեսության սահմանները, հաճախ դառնում պարզապես այն կամ այն կողմի քարոզչական հերթական տեխնոլոգիայի համար պարարտ նյութ:

Մեծ հաշվով, սակայն, կարևորն այստեղ այլ բան է: Խոսելով Պապ թագավորի մասին՝ Նիկոլ Փաշինյանն ակամայից դաշտ է բացում պատմական դասերի շուրջ քննարկման համար: Մի բան, որի պակասը մեր կյանքում կա: Պատմությունն, իհարկե, այս կամ այն կերպ մեր կյանքում ներկա է, սակայն, ցավոք, միայն դրա հերոսական, վիպական, էպիկական հատվածը, առավել ևս՝ գեղարվեստական հատվածի գերակշռումը: Պատմությունը, որպես անցյալի քաղաքականության մասին գիտություն, Հայաստանում զարգացած չէ ո՛չ գիտական իմաստով, ո՛չ հասարակական ընկալումների: 

Այս իմաստով կենսական է ոչ թե այս կամ այն գործչին պատմական դեմքերի հետ անխտրական չափորոշիչներով համեմատելը, այլ իսկապես հասկանալը, թե մեր պատմությունից մեզ ինչ դասեր են մնում: Ընդ որում, այդ դասերը միշտ չէ, որ դրական են, ու միշտ չէ, որ միանշանակ են: Նույնն, օրինակ, Պապ թագավորի դեպքում, որի կերպարը գեղարվեստականացվել է ու պատմական հիշողությունները նրա մասին շատ հաճախ հենց գեղարվեստական գրականության վրա են հիմնված: Կարո՞ղ ենք մենք, որպես հասարակություն, և կարո՞ղ է արդյոք հաաստանյան պատմագիտությունը կոնկրետ այս ու ընդհանրապես մյուս բոլոր դեպքերում զատել չոր պատմական–քաղաքականը վիպականից: 

Այս իմաստով Փաշինյանի կողմից հարուցված թեման իսկապես հետաքրքրաշարժ է: Հուսանք՝ այն չի մնա բացառապես քաղաքական հռետորաբանության և դրա բացառապես քարոզչական ընկալման տիրույթում, և ի վերջո դաշտ կբացի պատմությունը ռացիոնալ տեսանկյունից վերանայելու համար:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում